จังหวัดลำพูน
|
ประวัติศาสตร์-ความเป็นมา
|
-หน้า
2- |
ลำพูนเป็นเมืองเล็กที่มิได้ตั้งขึ้นเพื่อขยายอิทธิพลทางอาณาจักร
จึงถูกรังแกจากชุมชนที่ใหญ่กว่าตลอดมา
ทำให้อาณาจักรลานนาไทยที่อยู่ตรงกลางเปลี่ยนมือการปกครองหลายครั้ง
และ
ตกอยู่ในอำนาจของพม่าและมอญเป็นเวลานานถึง
200 ปี (พ.ศ. 2101-2317) พระเมืองแก้ว
ราชวงศ์เม็งราย
ผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 13
ได้รื้อกำแพงเมืองหริภุญชัยเดิม
และสร้างใหม่ให้แคบลงซึ่งรวมอยู่ในอาณาจักรนครพิงค์
ต่อมา พ.ศ. 2272-2275 พม่าคุกคาม
แคว้นลานนา เจ้ามหายศเมืองลำพูน
ได้ยกกองทัพไปรบกับชาวลำปาง
แพ้นายทิพย์ช้าง พรานป่าชาวบ้าน
ปงยางคก (ต้นตระกูล ณ เชียงใหม่ ณ
ลำพูน ณ ลำปาง และเชื้อเจ็ดตน)
ได้กู้ลำปางพ้นจากอำนาจพม่า
หลังจากนั้นปี พ.ศ. 2304 โปมะยุง่วน
ยกกองทัพมาตีเชียงใหม่
(ขณะนั้นขึ้นตรงต่อกรุงศรีอยุธยา)
ได้แล้วเข้าครองเชียงใหม่
แต่พระยาลำพูนไม่ยอมขึ้นกับพม่าหนีมาอยู่เมืองพิชัย
ในเวลาต่อมาปี พ.ศ. 2306
พม่ายกทัพมาตีลำพูนแตก
เจ้าเมืองไชยส้องสุมผู้คนเข้าแย่งตีเมืองคืน
แต่มีกำลังน้อยกว่า
จึงพ่ายแพ้ถูกฆ่าตาย ปี พ.ศ. 2308
ชาวเมืองลำพูนรวมกำลังเป็นกบฎเข้ารบกับโปมะยุง่วนที่เชียงใหม่
โปมะยุง่วนหนีกลับเมืองอังวะพม่าส่งอะแซหวุ่นกี้มาปราบลำพูนราบคาบในปี
พ.ศ. 2309
ในสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช
ทรงมีพระราชดำรัสว่า
ตราบใดที่พม่ายังมีอำนาจครอบงำแผ่นดินลานนาไทยอยู่
การป้องกันประเทศให้เป็นเอกราชย่อมกระทำได้ยาก
จึงตกลงพระทัยยกกองทัพขึ้นมาทำศึกชิงนครพิงค์จากพม่าถึง
2 ครั้ง คือเมื่อ พ.ศ. 2314
แต่ไม่สำเร็จ ครั้งที่สอง เมื่อ
พ.ศ. 2317
ทรงได้รับความร่วมมือจากพญาจ่าบ้านกับเจ้ากาวิละยึดได้นครเชียงใหม่และหัวเมืองอื่นๆ
เช่น แพร่ ลำปาง ลำพูน และน่าน
โดยให้เจ้าศรีบุญมา
อนุชาองค์น้อยเป็นอุปราชของเจ้าบุรีรัตน์
(อนุชาของเจ้ากาวิละ)
อพยพชาวลำปาง เชียงใหม่
และเมืองยอง
(ชาวเวียงยองที่อยู่เขตตำบลเวียงยองในปัจจุบัน)
มาอยู่ลำพูน 1,000 ครอบครัว
ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์
อาณาจักรลานนาไทยซึ่งมีลำพูนรวมอยู่ด้วย
ได้พ้นจากอำนาจของพม่าโดยสิ้นเชิง
เมื่อ พ.ศ. 2345
โดยกองทัพไทยทำการขับไล่พม่าออกจากหัวเมืองต่างๆ
ในลานนาไทย
ถึงกระนั้นลำพูนและหัวเมืองลานนาไทยก็ยังคงตกเป็นประเทศราชของกรุงเทพฯ
มาทำนองเดียวกับสมัยกรุงศรีอยุธยา
ต่อมา
พ.ศ. 2357
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ตั้งพระยาราชวงศ์คำฝั้น
เป็นพระยาลำพูนไชย
นับเป็นเจ้าผู้ครองนครลำพูนองค์แรกของลำพูน
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
รัชกาลที่ 5 แห่งราชวงศ์จักรี
ได้ทรงประกาศรวมหัวเมืองต่างๆ
ของอาณาจักรลานนาไทยเป็นมณฑลพายัพ
เป็นส่วนหนึ่งในผืนแผ่นดินของราชอาณาจักรไทย
อาณาจักรลานนาไทยจึงสิ้นสภาพของการเป็นประเทศราช
พ้นจากการต้องส่งเครื่องราชบรรณาการคือ
ต้นไม้ทอง ต้นไม้เงิน ฯลฯ
แล้วก็สูญสิ้นความเป็นอาณาจักรลงด้วยเหมือนกัน
เว้นแต่ยังคงมีเจ้าผู้ครองนคร
มีฐานันดรศักดิ์เป็น "เจ้า"
เช่นเดียวกับในตอนที่เข้ารวมอยู่ในอำนาจของไทยใหม่ๆ
ผิดกันแต่เพียงในสมัยที่จัดตั้งเป็นมณฑลขึ้นแล้ว
ทางราชการได้แต่งตั้งข้าหลวงใหญ่
(ต่อมาเปลี่ยนเป็นสมุหเทศาภิบาลและโดยเฉพาะมณฑลพายัพเปลี่ยนเป็นอุปราช)
มาดำเนินการปกครอง
และแต่งตั้งเจ้าเมืองเข้าปฏิบัติราชการแทนเจ้าผู้ครองนคร
(ซึ่งเรียกกันว่าเจ้าหลวง)
ทั้งนี้ตั้งแต่ประมาณ พ.ศ. 2440
เป็นต้นมา
สำหรับตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครนั้น
ถือว่าเป็นตำแหน่งมีเกียรติ
และมีเจ้าผู้ครองนครขึ้นทุกๆ
จังหวัดในมณฑลพายัพ
ยกเว้นจังหวัดแม่ฮ่องสอนไม่มีเจ้าผู้ครองนครๆ
มาสิ้นสุดลง
ภายหลังการเปลี่ยนแปลงระบบการปกครองประเทศเมื่อ
พ.ศ. 2475
ยุบเลิกตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครเสียทั้งหมดไม่แต่งตั้งขึ้นใหม่อีก
เมื่อเจ้าผู้ครองนครนั้นพิราลัยลง
อ้างอิง
: ประวัติมหาดไทยส่วนภูมิภาคฯ |
<<< ย้อนกลับ || |
|
|
|
