ประวัตศาสตร์-ความเป็นมา

-หน้า 2-
           พุทธศตวรรษที่ 18 - 20 เมืองเมืองดงแม่นางเมืองที่เคยรุ่งเรืองมาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 16 ก็หมดความสำคัญลง บทบาทและความสำคัญของนครสวรรค์ได้ย้ายไปที่ลพบุรี   ซึ่งเป็นศูนย์กลางของวัฒนธรรมเขมรในภาคกลางของไทย ในสมัยสุโขทัย เมืองนครสวรรค์มีชื่อว่า เมืองพระบาง แทนเมืองดงแม่นางที่เสื่อมไป เมืองพระบางมีความสำคัญ และเป็นเมืองหน้าด่านของอาณาจักรสุโขทัย ที่คอยกันหัวเมืองทางใต้บริเวณลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา ที่จะขึ้นมายังกรุงสุโขทัย ในศิลาจารึกหลักที่ 3 ได้กล่าวถึงการสร้างพระพุทธบาท 4 แห่งในรัชสมัยพระมหาธรรมราชาลิไทย หนึ่งในจำนวนนั้นคือ พระบาทเหนือจอมเขาที่ปากพระบาง ซึ่งก็คือพระพุทธบาทที่ยอดเขากบ ในปัจจุบัน
           เมื่ออาณาจักรอยุธยาขึ้นมามีอำนาจ นับจากเมื่อราชวงศ์ สุพรรณบุรีมีชัยชนะเหนืออาณาจักรสุโขทัยแล้ว นครสวรรค์ก็กลายเป็นรัฐกึ่งกลางในอาณาจักรอยุธยา   เมื่อเกิดการแย่งชิงราชสมบัติที่กรุงสุโขทัย เมื่อปี พ.ศ. 1962 ระหว่างโอรสของพระเจ้าไสยลือไทย (พระมหาธรรมราชาที่ 3) สมเด็จพระอินทราชาธิราช   ได้ทรงยกกองทัพจากกรุงศรีอยุธยา ขึ้นไปตั้งคุมเชิงอยู่ที่เมืองพระบาง ซึ่งขณะนั้นเป็นเมืองปลายเขตแดนของกรุงศรีอยุธยา ทำให้พระยาบาลเมืองและพระยารามโอรส พระเจ้าไสยลือไทย ต้องออกมาถวายบังคมต่อสมเด็จพระอินทราชา ต่อมาสมเด็จพระอินทราชาจึงได้โปรดเกล้า ฯ ให้สถาปนาพระยาบาลเมือง ขึ้นเป็นพระมหาธรรมราชาที่ 4 ครองเมืองพิษณุโลก และให้พระยาราม ครองกรุงสุโขทัย
            ในสมัยอยุธยา นครสวรรค์นอกจากจะเป็นชุมทางสินค้า อันเนื่องมาจากสภาพทางภูมิศาสตร์แล้ว ยังเป็นเมืองประชุมพล เมื่อเกิดสงครามไทยกับพม่า   เมื่อพม่ายกเข้ามาตีไทยจากทางเหนือ นับตั้งแต่สงครามช้างเผือกในรัชสมัย สมเด็จพระเจ้าจักรพรรดิ์เป็นต้นมา ตามพงศาวดารพม่าระบุว่า การเดินทัพจากกรุงหงสาวดี ตามเส้นทางเข้าด่านแม่ละเมา เข้าสู่ตำบลระแหง แขวงเมืองตาก แล้วเข้าสู่เมืองกำแพงเพชร และเมืองนครสวรรค์ ใช้เวลาเดินทัพเป็นเวลา 47 วัน สมัยธนบุรี และกรุงรัตนโกสินทร
์             สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ได้ทรงดำเนินการยุทธที่ไม่ยอมให้พม่า ใช้นครสวรรค์เป็นที่ประชุมพลอีกต่อไป โดยพระองค์ได้ขึ้นไปตั้งรับกองทัพข้าศึกเหนือนครสวรรค์ และใช้นครสวรรค์เป็นเมืองส่งกำลังบำรุงให้แก่กองทัพที่ยกขึ้นไปรับศึกทางเหนือ เช่น ที่ปากพิง พิษณุโลก และเหนือขึ้นไป นครสวรรค์จึงกลายเป็นเมืองหน้าด่านสำคัญในการป้องกันข้าศึกที่ยกกำลังมาทางเหนือ
              ในสมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ได้ทรงนำพระพุทธรูป ชื่อ พระบาง มาค้างไว้ที่เมืองนี้ ต่อมาไทยรบทัพจับศึกกับพม่าและปราบหัวเมืองฝ่ายเหนือที่แข็งเมืองยกมาตีกรุงศรีอยุธยาและตอนต้นกรุงเทพฯ กองทัพไทยได้ยกเคลือนที่ขึ้นมาเลือกนครสวรรค์ที่เคยเป็นโรงทหารเก่าหลังโรงเหล้าปัจจุบัน เป็นที่ตั้งทัพหลวงแล้วดัดแปลงขุดคูประตูหอรบจากตะวันตกตลาดสะพานดำ ไปบ้านสันคู ไปถึงทุ่งสันคู เดี๋ยวนี้ ยังปรากฏแนวคูอยู่ เมื่อข้าศึกยกลงมาจากทุ่งหนองเบน หนองสังข์ สลกบาตร และตะวันออกเฉียงใต้ของลาดยาวมาเหนือทุ่งสันคุ เมื่อฤดูแล้งเป็นที่ดอนขาดน้ำ ถ้าฝนตกน้ำก็หลากเข้ามาอย่างแรงท่วมข้าศึก ไทยยกทัพตีตลบหลัง พม่าวิ่งหนีผ่านช่องเขานี้จึงได้ชื่อว่า เขาช่องขาด มาจนบัดนี้
             ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อมีการทำสนธิสัญญาเบาว์ริง ก่อให้เกิดการค้าเสรีนิยมขึ้น นครสวรรค์ก็ได้กลายเป็นแหล่งรวมสินค้าสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่งข้าว และไม้สักที่มาจากภาคเหนือ เพื่อส่งต่อไปยังกรุงเทพ ฯ มีโรงสีเหนือ โรงสีกลาง และโรงสีใต้ บริษัทค้าไม้อิสท์เอเซียติก บริษัทแม่เงา ห้างไม้มิสหลุยส์ มีโรงเลื่อย โรงน้ำแข็ง และโกดังสินค้าต่าง ๆ เป็นจำนวนมาก ข้าวจะส่งมาทางแม่น้ำน่าน โดยการขนส่งทางเรือยนต์เป็นหลัก คนจีนอพยพเข้ามาขายแรงงานและ การประกอบการค้าในนครสวรรค์มากขึ้น การค้าของนครสวรรค์ได้ย้ายศูนย์กลางจากฝั่งตะวันออก มายังฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงโปรดเกล้า ฯ ให้ย้ายตัวเมืองมาตั้งบนฝั่งตะวันตกของแม่น้ำ คนจีนในนครสวรรค์มีมากเป็นอันดับสาม รองลงมาจากกรุงเทพ ฯ และภูเก็ต ส่วนใหญ่เป็นพวกแต้จิ๋วและไหหลำ การค้าของนครสวรรค์เจริญสูงสุดในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และต้นรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
 

<<< ย้อนกลับ || อ่านต่อ >>>