จังหวัดเพชรบูรณ์ มีประวัติศาสตร์มายาวนาน หลักฐานเมืองโบราณแถบลุ่มแม่น้ำป่าสักที่เก่าแก่ แสดงให้เห็นว่ามีการตั้งถิ่นฐาน อยู่มาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ภูมิประเทศของจังหวัดเพชรบูรณ์ เอื้ออำนวยต่อการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ กล่าวคือมีภูเขา เนินเขาและแม่น้ำ และมีพื้นที่ราบ
เหมาะแก่การเพาะปลูก การตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ในเขตจังหวัดเพชรบูรณ์ ได้พบหลักฐานทางโบราณคดีในหลายอำเภอ แต่มีลักษณะพัฒนาการที่ไม่ต่อเนื่อง
            ในสมัยประวัติศาสตร์ตอนต้น มีร่องรอยของชุมชนที่บริเวณเมืองศรีเทพ พบหลักฐานของการติดต่อสัมพันธ์กับแหล่งชุมชน ซึ่งมีวัฒนธรรมแบบทราวดี ในที่ราบลุ่มแม่น้ำป่าสัก และบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาเช่นชุมชนโบราณที่จังหวัดลพบุรี จังหวัดพิจิตร จังหวัดนครสวรรค์ เป็นต้น นอกจากนี้เมืองศรีเทพยังปรากฎร่องรอยของวัฒนธรรมขอม สมัยก่อนเมืองพระนครอยู่ด้วย
            สภาพของเมืองศรีเทพปรากฎหลักฐานกำแพงเมือง คูเมืองโบราณสถาน โบราณวัตถุในวัฒนธรรมทวารวดี ซึ่งมีอายุอยู่ประมาณพุทธศตวรรษที่ 11 - 12 แสดงว่าเมืองศรีเทพเป็นแหล่งชุมชนขนาดใหญ่ มีความเจริญทางวัฒนธรรมอย่างสูง มีการสร้างศาสนสถาน และศาสนวัตถุที่ได้รับการถ่ายทอดอิทธิพลจากทวารวดี มีจารึกที่ใช้ภาษาสันสกฤต อักษรปัลลวะ เป็นจารึกเกี่ยวกับเรื่องราวทางศาสนา และกล่าววถึงพระเจ้าแผ่นดินผู้ปกครองของสังคมเมือง
            ในเมืองศรีเทพในระยะต่อมามีศาสนสถานในศาสนาฮินดู คือ ปรางค์ศรีเทพ ปรางค์สองพี่น้องและโบราณวัตถุรูปโคนนทิ รูปศิวลึงค์ เป็นต้น นักโบราณคดีศึกษาแล้วกำหนดว่ามีอิทธิพลของเขมร เมื่อประมาณพุทธศตวรรษที่ 16 - 18 อาจกล่าวได้ว่าเมืองศรีเทพเป็นเมืองขนาดใหญ่   มีความสำคัญในลุ่มแม่น้ำป่าสัก เป็นศูนย์กลางการติดต่อเดินทางของผู้คนในบริเวณลุ่มแม่น้ำป่าสัก ลุ่มแม่น้ำมูล - แม่น้ำชี มาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 16 - 18 อย่างต่อเนื่อง ร่องรอยเมืองศรีเทพ ได้ขาดหายไปตั้งแต่ประมาณพุทธศตวรรษที่ 19
            สมัยก่อนสุโขทัย  สันนิษฐานว่า เคยอยู่ในอิทธิพลของขอมมาก่อน ต่อมามีชนชาติไทยหลายกลุ่มได้สร้างบ้านเมืองขึ้นเป็นชุมชนอิสระได้แก่เมืองราด เมืองสะดา เมืองลุมและเมืองบาราย ชุมชนเหล่านี้ใช้ภาษาไทย และนับถือพระพุทธศาสนา มีความผูกพันกับเมืองศรีสัชนาลัยและเมืองสองแควอย่างแน่นแคว้น เมืองเพชรบูรณ์น่าจะเป็นเมืองเดียวกับเมืองราด ซึ่งพ่อขุนผาเมืองครองอยู่สมัยสุโขทัย
 

 || อ่านต่อ >>>