วิถีคิด วิถีเชื่อ แบบตะวันออก - ตะวันตก

โดย ดร.อภิญวัฒน์ โพธิ์สาน

โลกของเราได้ถูกแบ่งขั้วกันไปตามภูมิศาสตร์ที่ตั้ง เป็นโลกตะวันออก โลกตะวันตก และด้วยอาศัยเกณฑ์แบ่งนี้ ยังได้แบ่งกระแสหรือวิถีแห่งความคิดและความเชื่อที่เกิดขึ้นในถิ่นนั้นๆ ออกไปตามการแบ่งภูมิศาสตร์ของโลก เป็นวิถีตะวันออกและวิถีตะวันตก การแบ่งอย่างนี้นำไปสู่ปัญหาการข่มกันในท่าทีตามมาว่า วิถีแห่งความคิดและความเชื่อของใครดีกว่ากัน คนที่เคยชินอยู่กับวิถีคิดวิถีเชื่อแบบตะวันออก ก็มักบอกว่า วิถีคิดวิถีเชื่อแบบตะวันออกที่เน้นการเป็นอยู่แบบง่ายๆ ด้านวัตถุ แต่คิดให้สูงๆ ด้านจิตใจ ดีกว่าของตะวันตก แต่คนที่เคยชินอยู่กับวิถีคิดวิถีเชื่อแบบตะวันตก ก็บอกว่าวิถีคิดวิถีเชื่อแบบตะวันตก ซึ่งเน้นการแบ่งแยกระหว่างความคิดและความเชื่อออกเป็นคนละส่วนกัน สร้างองค์ความรู้แนวเหตุผลเพื่อพิชิตธรรมชาติ ว่าดีกว่าของตะวันออก และด้วยการมีทัศนคติอย่างนี้ บางครั้งก็นำไปสู่การดูถูกวิถีคิดวิถีเชื่อแบบตะวันออกว่าล้าหลัง ไม่พัฒนา กระแสแห่งการมองที่ข่มกันดังที่กล่าวนั้น ดูเหมือนจะสุดโต่งทางความคิดไปคนละแบบ พระพุทธ เจ้าเองก็ได้เสนอวิถีคิดและวิถีเชื่อแบบสายกลาง (มัชฌิมาปฏิปทา) ไว้ให้คิดแบบเป็นกลางมิใช่หรือ? ทำไมเราจึงต้องคิดรังเกียจ ปฏิเสธ หรือเลือกรับรู้เฉพาะวิถีคิดแบบตะวันออกหรือแบบตะวันตก

กระแสแห่งความคิดและความเชื่อแบบตะวันออกดีจริงแน่ละหรือ? ถ้าดีจริง ทำไปเราจึงต้องไปรับเอาวิถีคิดและวิถีเชื่อบางอย่างของตะวันตกมาใช้ ผ่านระบบการศึกษาด้วย ตรงข้าม กระแสแห่งความคิดและความเชื่อแบบตะวันตกก็ดีจริงแน่ละหรือ ถ้าดีจริง ทำไมคนในโลกตะวันตกปัจจุบันจึงปฏิเสธวิถีคิดวิถีเชื่อแบบตะวันตกบางแนวคิด หันมาให้ความสนใจวิถีคิดและวิถีเชื่อแบบตะวันออกกันมากขึ้น อันการยืนแต่วิถีคิดวิถีเชื่อของตน โดยที่ยังมิได้รู้วิถีอื่นอย่างแท้จริง น่าจะมีความบกพร่องอยู่บ้างก็ได้

บทความนี้เขียนขึ้น เพื่อแสดงวิถีแห่งความคิดทางปรัชญาและวิถีแห่งความเชื่อทางศาสนาของชาวตะวันออกและชาวตะวันตก เพื่อสร้างองค์ความรู้และความเข้าใจในเรื่องวิถีคิดวิถีเชื่อแบบตะวันออกและแบบตะวันตกในมุมกว้าง เป็นการมองแบบภาพรวม ย่อๆ ในแง่เป็นลักษณะเด่นและความสำคัญของแต่ละวิถีคิดวิถีเชื่อ มิได้มุ่งบอกว่าวิถีคิดวิถีเชื่อแบบตะวันออกหรือแบบตะวันตกแบบไหนดีกว่ากัน ทุกวิถีคิดวิถีเชื่อ ถ้าศึกษาให้ดี จะพบเห็นว่ามีลักษณะดีและลักษณะด้อยอยู่ในตัว การจะวินิจฉัยด้วยความรู้สึกว่าแบบไหนดีกว่ากัน ผู้เขียนบทความมิอาจห้ามหรือกีดกันแต่ละจิตใครมิให้คิดได้ แต่กระนั้นก่อนที่จะคิดตัดสินไป การมีข้อมูลก่อนตัดสินใจเลือกยืนยันแบบไหน หรือจะเลือกแบบสายกลาง ประนีประนอม น่าจะดีกว่า และน่าจะมีประโยชน์แก่ตนแท้มากกว่า ซึ่งบทความนี้จะให้ข้อมูลในภาพรวมแบบมุมมองกว้างๆ ทั่วไปแก่ท่านผู้อ่าน เพื่อการกำหนดและศึกษาหาข้อมูลที่มีรายละเอียดอื่นต่อไป

อ่านต่อ >>>