ระบบนิเวศ

ระบบนิเวศ หมายถึง ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต ในแหล่งที่อยู่อาศัย ณ ที่ใดที่หนึ่ง ความสัมพันธ์มี 2 ลักษณะ คือ ความสัมพันธ์ระหว่าง สิ่งมีชีวิตกับสิ่งไม่มีชีวิต และระหว่าง สิ่งมีชีวิต กับสิ่งมีชีวิตด้วยกันเอง โดยมีการถ่ายทอดพลังงาน และสารอาหารในบริเวณนั้นๆ สู่สิ่งแวดล้อม

ระบบนิเวศของโลกประกอบด้วย

• ระบบนิเวศในน้ำ
  - ระบบนิเวศน้ำจืด
  -ระบบนิเวศน้ำเค็ม
  - ระบบนิเวศน้ำกร่อย
• ระบบนิเวศบก
  - ระบบนิเวศป่าไม้ชุ่มชื้น
  -ระบบนิเวศระบบการเกษตร
  -ระบบนิเวศในเมือง

โครงสร้างของระบบนิเวศ

1. ส่วนที่ไม่มีชีวิต ได้แก่ พลังงาน สสาร สภาพพื้นที่ และสภาพสิ่งแวดล้อม ซึ่งพลังงานในระบบนิเวศมี หลายรูปแบบด้วยกัน เช่น พลังงานความร้อน ที่สร้าง สภาพแวดล้อมให้ เหมาะสมและ ก่อปรากฏการณ์ต่างๆ โดยเฉพาะที่เกี่ยวข้อง กับสภาพภูมิอากาศ อันได้แก่ พลังงานแสง พลังงานไฟฟ้า พลังงานปรมาณู เป็นต้น
    
2. ส่วนที่เป็นส่วนที่มีชีวิต ได้แก่ พืช สัตว์ต่างๆ ไปจนถึง สัตว์ที่ไม่สามารถมองเห็นด้วยตาเปล่าได้
   - ผู้ผลิต (producer)
   - ผู้บริโภค (consumer)
   - ผู้ย่อยสลาย (decompser)

ผู้ผลิต (Producer)
คือ สิ่งมีชีวิต ที่สามารถนำพลังงานจากแสงอาทิตย์ มาสังเคราะห์อาหารขึ้นได้เอง ด้วยแร่ธาตุและสสาร ที่มีอยู่ตามธรรมชาติ

ผู้บริโภค (Consumer)
คือ สิ่งมีชีวิตที่กินสิ่งมีชีวิตอื่นๆเป็นอาหาร แบ่งได้เป็น

• สิ่งมีชีวิตที่กินพืชเป็นอาหาร (Herbivore) เช่น วัว ควาย กระต่าย และปลาที่กินพืชเล็กๆ ฯลฯ
• สิ่งมีชีวิตที่กินสัตว์อื่นเป็นอาหาร (Carnivore) เช่น เสือ สุนัข กบ สุนัขจิ้งจอก ฯลฯ
• สิ่งมีชีวิตที่กินทั้งพืช และสัตว์ (Omnivore) ซึ่งเป็นลำดับ การกินสูงสุด เช่น มนุษย์

ผู้ย่อยสลาย (Decomposer)
คือ เป็นพวกที่ผลิตอาหารเองไม่ได้ ต้องอาศัยซากของ สิ่งมีชีวิต อื่นเป็นอาหาร โดยการย่อยสลาย ซากสิ่งมีชีวิต ให้เป็นสารอินทรีย์ได้

ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิต
ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศแบ่งได้เป็น 3 ประเภทใหญ่ คือ

1. การได้รับประโยชน์ร่วมกัน (Mutualism) แมลงกับดอกไม้ แมลงดูดน้ำหวานจากดอกไม้เป็นอาหาร และดอกไม้ก็มีแมลงช่วยผสมเกสร
2. ภาวะอิงอาศัยหรือภาวะเกื้อกูล (Commensalism) เป็นการอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิตโดยที่ฝ่ายหนึ่งได้ประโยชน์ ส่วนอีกฝ่ายหนึ่งไม่ได้ประโยชน์แต่ก็ไม่เสียประโยชน์
3. ฝ่ายหนึ่งได้ประโยชน์และอีกฝ่ายหนึ่งเสียประโยชน์ แบ่งได้
   - การล่าเหยื่อ (predation) เป็นความสัมพันธ์ โดยมี ฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ล่า (predator) และอีกฝ่ายหนึ่งเป็นเหยื่อ (prey) หรือเป็นอาหารของอีกฝ่าย เช่น งูกับกบ
   - ภาวะปรสิต (parasitism) นอกจากนี้ยังมีความสัมพันธ์ แบบภาวะมีการย่อยสลาย (saprophytism)

ห่วงโซ่อาหาร (food chain)
ห่วงโซ่อาหารในระบบนิเวศ แบ่งออกเป็น 3 รูปแบบ

1. แบบล่าเหยื่อ (Predation) เป็นความสัมพันธ์ โดยมี ฝ่ายหนึ่ง เป็นผู้ล่า (predator) และอีกฝ่ายหนึ่ง เป็นเหยื่อ (prey) หรือเป็นอาหารของอีกฝ่าย เช่น แมลงกับกบ
2. แบบปรสิต (Parasitism) เป็นความสัมพันธ์ของ สิ่งมีชีวิตที่มีฝ่ายหนึ่งเป็นผู้เบียดเบียน
3. แบบภาวะมีการย่อยสลาย (saprophytism) เป็นการ ดำรงชีพของกลุ่มผู้ย่อยสลายสารอินทรีย์ เช่น เห็ด รา แบคทีเรีย และจุลินทรีย์