ค น ภู เ ข า

เย้า   มูเซอ   แม้ว   สิบสองปันนา     มานาว   ไทยลื้อ   กะเหรี่ยง
อีก้อ   ผีตองเหลือง    ว้า   ลาวโซ่ง   ข่าก้อ   ลีซอ   ข่า   แข่เย้า
บทเพลงกล่อมลูก ชาวเหนือ- ชาวอีสาน- ชาวเขา

สิบสองปันนา

              เป็นรัฐไทยอิสระอยู่ทางตอนใต้ของจีน ไม่นิยมใช้ธนบัตร เพราะว่าดูยากและปลอมง่าย จึงชอบใช้เงิเหรียญ เรียกว่า เงินหมัน ทำจากแร่เงิน
                            แคว้นสิบสองปันนา เป็นภูเขาสูงต่ำทั่วไป มีที่ราบเล็กน้อยใช้เพาะปลูก ทำไร่ทำสวน บ้านที่อยู่เป็นบ้านไทยโบราณ กั้นฝาด้วยไม้ไผ่ หลังคามุงใบคาลาดต่ำ มรนอกชาน ใต้ถุนบ้านเลี้ยงไก่ หมู ภาษาและตัวหนังสือคล้ายภาษาไทยทางเหนือ การศึกษามีที่วัด มีโรงพยาบาลอยู่ที่เชียงรุ้ง แต่คนพื้นเมืองไม่นิยม
                             อาหารที่กินกันก็มี หมู ไก่ ปลา ปรุงด้วยวิธี ยำ ยาง ลาบ แกง ใช้เกลือสินเธาว์ และเครื่องดืมคือ น้ำชา
                            ผู้หญิงแต่งตัวด้วยผ้านุ่งซิ่นสองชั้น เป็นผ้าทอเองอย่างปราณีต ซิ่นตัวในจะยาวกว่าตัวนอกแลบออกมาเล็กน้อย ติดแถบแพรสีต่างๆ ศีรษะโพกผ้าสีต่างๆ โดยมากนิยมใช้สีน้ำเงิน สีขาว ผู้ชายตัดผมสั้นอย่างชาวเมือง สวมเสื้อกุยเฮง กางเกงยาวแค่หัวเข่า ชอบสักตามเนื้อตัวเป็นพืด แต่หมุ่นสมัยใหม่ไม่นิยมกันแล้ว
                            การเลือกคู่ ปล่อยตามใจอิสระ ตอนค่ำลูกสาวปั่นฝ้ายไว้ใช้เอง และทอถวายพระเวลาเข้าพรรษา หนุ่มก็จะเข้าไปคุยด้วย ถ้าชอบสาวก็จะยินยอมให้เข้าไปหลับนอนด้วยในห้องของเธอ แล้ววันรุ่งขึ้นพ่อแม่ฝ่ายหญิงก็จะไปพูดให้ฝ่ายชายมาสู่ขอ

ถ้าผู้ชายปฏิเสธ เขาก็จะต้องเสียค่าปรับไหม ฝ่ายหญิงจะเอาไปซื้อหมูมาฆ่าเลี้ยงแก้อาย ถ้าฝ่ายชายลงตกแต่งงานด้วย เขาจะต้องให้กำไลเงินเกรียวสวมข้อมือหญิง และเงินค่าเลี้ยงฉลองพิธีแต่งงาน แล้วผลัดกันอยู่บ้านฝ่ายชาย 3 ปี ฝ่ายหญิง 3 ปีเรื่อยไป เพื่อต่างฝ่ายต่างจะได้ดูแลพ่อแม่ของตน แต่ถ้าผู้ชายจนเงิน ก็อยู่กินกันไปก่อน ทำงานเก็บเงินได้เมื่อไร จึงค่อยทำพิธีแต่งงาน บางคนมีลูกหลายคนแล้วเพิ่งแต่งงานกันก็มี.