บ้านจอมยุทธ [เมนูหลัก]

[ ปิด ] ⇛ หน้าบ้าน ⇛ ห้องสมุด ⇛ ห้องร้อยบุปผา ⇛ ห้องนิจนิรันดร์ ⇛ หอพระไตร ⇛ สะพายเป้ แบกกล้อง ท่องโลก ⇛ ชุมนุมจอมยุทธ ⇛ e-book ⇛ สมุดเยี่ยม

ค้นหาข้อมูลจากบ้านจอมยุทธ คลิก!

สุขภาพ ความงาม อาหารและยา สมุนไพร สาระน่ารู้ >>

การใช้น้ำเพื่อสุขภาพ

พล.ร.ต. สุริยา ณ นคร ,วรันยา พวงพงศ์

หลักสรีรวิทยาของการอบไอน้ำและเซาน่า

การอบไอน้ำมีวัตถุประสงค์เบื้องต้นเพื่อให้ร่างกายขับเหงื่อ ใช้ 2 ปัจจัยหลักคือ อากาศร้อนกับความชื้นของไอน้ำ เนื่องจากน้ำประจุความร้อนได้ดีกว่าอากาศ และเป็นตัวพาความร้อนได้ดีกว่าอากาศอีกด้วย เราอาศัยความเข้าใจในคุณสมบัติข้อนี้มาจัดการห้องอบไอน้ำเพื่ออำนวยแก่การขับเหงื่อ

เมื่อเวลาคนเราเข้าไปนั่งในห้องที่มีอุณหภูมิสูง เราจะรับรู้อุณหภูมิที่สูงขึ้นนั้นด้วยมวลของอากาศหรือไอน้ำที่มากระทบผิวกาย ถ้าห้องนั้นมีความชื้นต่ำไอน้ำซึ่งเป็นตัวพาความร้อนมากระทบผิวกายมีไม่มากคนเราจะรับรู้ความร้อนได้ช้าและจะนั่งอยู่ในพื้นที่นั้นได้นาน ครั้นเมื่อร่างกายร้อนขึ้นเกิดการขับเหงื่อก็จะระเหยจากผิวกายได้สะดวกเกิดการระบายความร้อนได้เร็ว เราจะรู้สึกสบายไม่อึดอัด กรณีนี้คล้ายกับอากาศกลางทะเลทรายแม้ว่าอากาศร้อนจัดแต่ไอน้ำมีน้อย คนเราจะทนอยู่ในพื้นที่นั้นได้นาน

ในอีกสภาวะการหนึ่งถ้าเราไปนั่งในห้องที่มีความชื้นสูงแม้อุณหภูมิจะสูงไม่มากแต่ไอน้ำจะพาความร้อนมากระทบผิวกายได้รวดเร็วเราจะรับรู้ความร้อนได้ภายในเวลาไม่นาน ขณะเดียวกันเมื่อร่างกายของเราขับเหงื่อแต่ความชื้นในห้องมีสูงการระเหยของเหงื่อจึงเป็นไปไม่สะดวกความร้อนจะระบายจากร่างกายไม่เต็มที่เราจะรู้สึกอึดอัดดุจเดียวกับความรู้สึกของเราเวลาฟ้าครึ้มฝน ด้วยเหตุนี้คนเราจะนั่งอยู่ในห้องที่ร้อนชื้นสูงๆ ไม่ได้นาน และขืนอยู่นานเกินไปอาจเกิดอันตรายกับเนื้อเยื่อหรือเอ็นไซม์ในเซลล์ได้

การอบไอน้ำแบบต่าง ๆ ระดับความร้อนและความชื้นสัมพัทธ์จะเป็นตัวกำหนดว่าคนเราจะรู้สึกสบายหรืออึดอัดและจะนั่งอยู่ได้ช้านานเพียงใดในสิ่งแวดล้อมการอบไอน้ำแบบนั้น ๆ

หลักการและวิธีการอบไอน้ำแบบตะวันตก

เพื่อประโยชน์ในการประยุกต์ใช้จะขอกล่าวถึงการอบไอน้ำแบบตะวันตก 2 แบบ ซึ่งมีปฏิบัติกันอยู่ในขณะนี้ คือ: การอาบแบบฟินนิชหรือเซาน่าและการอาบแบบรัสเชียน จะเข้าใจการอาบทั้งสองประเภทควรได้ศึกษาการอาบแบบฟินนิชแบบฉบับดั้งเดิมก่อน

หลักการและวิธีการอบเซาน่าแบบดั้งเดิม

ห้องเซาน่าทำจากไม้สน ซึ่งกลิ่นของมันจะเป็นแบบฉบับของฟินนิชบาธ ไม้นี้สามารถดูดซับความชื้นที่เหลืออยู่จากการใช้งานประจำวันได้ ทำให้ห้องแห้งอยู่เสมอ ถ้าในระหว่างใช้งานได้รับการทำให้ร้อนเพียงพอ และห้องไม่ได้ถูกพรมน้ำจนชุ่มโชก ไม้ดังกล่าวจะไม่มีการทาสารเคลือบบนผิวไม้โดยเด็ดขาด เพราะจะทำให้คุณสมบัติการดูดซับความชื้นเสียไป

ทำห้องเซาน่าให้ร้อน เป็นศิลปะประการหนึ่ง ห้องจะถูกทิ้งไว้ให้ร้อนจน “สุกงอม” เต็มที่โดยความร้อนจะกระจายตัวไปทั่วผนังเพดาน ม้านั่ง และแคร่นอน นั่นจึงจะพร้อมพรักสำหรับการต้อนรับผู้อาบ ห้องยังสุกงอมไม่ได้ที่ ห้องจะอมชื้น ม้านั่งและแคร่นอนก็จะเย็นชืด ไม่เกิดความสุขสบายเวลาเข้าไปใช้งาน น้ำมันสนหรือยูคาลิปถือเป็นกลิ่นแปลกปลอมซึ่งไม่นิยมในเซาน่าแบบฉบับ ยกเว้นว่าจะใช้เพื่อกำจัดกลิ่นเหม็นผิดปกติที่บังเอิญจะมีขึ้น ถ้ามีผู้อาบหลายคนซึ่งบังเอิญจะมีคนที่ไม่ค่อยได้อาบน้ำ กลิ่นเหงื่อไคลเหล่านั้นสามารถกำจัดได้โดยการเปิดประตูสักครู่หนึ่ง พร้อมกับพรมน้ำลงบนเตา เป็นวิธีการที่ช่วยถ่ายเทอากาศเข้าได้อย่างดีโดยไม่เสียความร้อนของห้อง เซาน่าที่ทำด้วยท่อนซุงจะมีร่องระหว่างท่อนไม้ให้อากาศเข้าได้อยู่แล้ว ห้องเซาน่าที่ทำเฉพาะจะมีช่องอากาศซึ่งอยู่ระดับต่ำๆ สำหรับอากาศเย็นจากภายนอกเข้าทดแทนอากาศร้อนภายใน

ความพร้อมของผู้อาบ อบเซาน่าต้องทำร่วมกับการอาบน้ำ ในเมืองหนาวอย่างฟินแลนด์ชาวฟินโดยทั่วไปจะอบเซาน่าสัปดาห์ละครั้ง แต่ถ้าใครจะอาบทุกวันก็ไม่ถือเป็นเรื่องผิด ข้อพึงสังเกตมีเพียงว่า ไม่อบเซาน่าหลังกินอาหารใหม่ๆ ควรเว้นระยะหลังอาหารสัก 1-2 ชั่วโมง ไม่ควรเซาน่าขณะที่อ่อนเพลียจัด เช่นทำงานหนักหรือออกกำลังมาใหม่ๆ ควรได้พักให้หายเหนื่อยเสียก่อนจึงเซาน่า แต่ถ้าเหนื่อยหนักจากการใช้สมอง เซาน่าเป็นวิธีอันดีเลิศที่จะลดความเขม็งเกลียวของระบบประสาท อย่างไรก็ดีผู้จะเซาน่าควรปล่อยเวลาให้ว่างงานพอสมควร ไม่ใช่เซาน่าอย่างรีบๆร้อนๆ เพราะจะไม่ได้ผ่อนคลายเต็มที่ อนึ่งไม่ควรดื่มเหล้าก่อนเข้าเซาน่า รอยเน่และคณะ(Roine et al) ได้ตีพิมพ์งานวิจัยในวารสารอายุรศาสตร์ (Journal of Internal Medicine,1992) ทำวิจัยแบบควบคุมเปรียบเทียบการดื่มแอลกอฮอล์คือไวน์ 1 ลิตร หรือเบียร์ 3-5 ลิตร เทียบกับน้ำผลไม้ แล้วตรวจวัดความเปลี่ยนแปลงของความดันเลือดจากการเซาน่าพบว่าการดื่มแอลกอฮอล์ขนาดดังกล่าวมีผลลดความดันเลือดระหว่างเซาน่า 23 มม.ปรอท จึงมีข้อสรุปว่า การดื่มแอลกอฮอล์อาจทำให้ผู้ดื่มหน้ามืดเป็นลมได้ในระหว่างเซาน่า

 

ขั้นตอนการอาบ ประกอบด้วยขั้นตอนหลักๆ คือ :


ภาพ : ออกเหงื่อ

การออกเหงื่อ เป็นวิธีขับพิษจากร่างกาย และช่วยเพิ่มกำลังวังชา อุณหภูมิเริ่มจากอุ่นๆ ที่ประมาณ 60 องศาเซลเซียส จากนั้นจะสูงขึ้นไปอีก สมาคมเซาน่าแห่งฟินแลนด์ แนะนำอุณหภูมิที่ 80-90 องศาเซลเซียส ทั้งนี้ความชื้นที่มีไม่มากนักช่วยให้ผู้อาบนั่งอยู่ได้นาน สำหรับคนทั่วไป คือ 3-5 นาที นอกจากคนที่เคยชินแล้วไม่ควรเกิน 10 นาที ห้องยิ่งร้อนเหงื่อก็ยิ่งออกดี ให้นั่งหรือนอนอย่างสงบที่แคร่ชั้นบน ถ้าห้องเซาน่ากว้างขวางแบบดั้งเดิมจะวางขาพาดไว้ให้สูงเกือบติดเพดานห้องปลายเท้าก็จะได้รับอุณหภูมิสูงที่สุด นับเป็นความสบายประการหนึ่งของเซาน่า สักพักหนึ่งให้พลิกนอนคว่ำเพื่อได้รับความร้อนให้ทั่วถึง ไม่แนะนำให้ใช้ท่านั่ง เพราะศีรษะจะร้อนเกินไป และไม่แนะนำให้ชโลมเส้นผมจนเปียกโชกหรือให้ผ้าเปียกปกศีรษะ เพราะความเปียกกลับจะนำความร้อนได้มาก เมื่อศีรษะร้อนจะทนนั่งไม่ได้นาน

เมื่อออกเหงื่อในห้องร้อนและแห้งพอสมควรแล้ว บางคนก็อาจจะสลับด้วยการทำร่างกายให้เย็น คือโดดลงในน้ำเยือกแข็งที่ทะเลสาปหรืออาบน้ำเย็น


ภาพ : เพิ่มความชื้น

การเพิ่มความชื้น เซาน่าที่ทำให้ร้อนจนได้ที่ ไม่มีความจำเป็นต้องพรมน้ำลงบนก้อนหินมากนัก พึงจำไว้อย่างหนึ่งว่ายิ่งพรมน้ำมาก ผู้อาบยิ่งทนความร้อนไม่ได้ดี และคนที่อ่อนแอมากกว่าจะทนไม่ได้ก่อน จึงมีธรรมเนียมของชาวฟินถ้าเซาน่าอยู่ด้วยกันหลายคน ใครจะพรมน้ำจะปรับตามสภาพที่พอทนได้ของผู้ที่อ่อนแอกว่า


ภาพ : การฟาดตัวด้วยกิ่งเบิร์ช

การฟาดตัวด้วยกิ่งเบิร์ช กิ่งเบิร์ชเป็นเครื่องหมายของเซาน่าแบบฉบับ ให้ใช้กิ่งเบิร์ชจุ่มน้ำวางสัมผัสกับหินร้อน จะเกิดควันจางๆที่ให้ความหอมไปทั่วห้อง จากนั้นฟาดไปทั่วทุกส่วนของร่างกายไม่เว้นแม้แต่ฝ่าเท้า เลือดจะมาเลี้ยงผิวกายได้ดี ช่วยการขับพิษทางผิวหนังได้ดียิ่งขึ้น


ภาพ : การฟอกสบู่

การฟอกสบู่ ถ้าห้องเซาน่าแบบฉบับที่มีขนาดกว้างให้ลงจากแคร่นอนมาฟอกตัวที่พื้นชั้นล่างของเซาน่า จังหวะนี้ไม่ต้องการความร้อนสูง ให้ปิดประตูห้องไอน้ำ ห้องเซาน่าใหญ่ๆที่มีเพดานสูง จะยังคงรักษาความร้อนไว้ได้สำหรับการอาบเหงื่อที่แคร่ชั้นบน ขณะที่กิจกรรมล้างตัวฟอกสบู่กระทำได้ที่พื้นชั้นล่าง แต่ถ้าใช้ตู้เซาน่าขนาดเล็ก ก็ต้องไปอาบน้ำฟอกสบู่อีกห้องหนึ่ง

สถานเซาน่าของชุมชนจะมีพนักงานหญิงคอยช่วยบริการฟอกล้างร่างกายให้กับผู้อาบโดยไม่เกี่ยงเพศและวัย ถ้าเป็นเซาน่าส่วนตัวซึ่งไม่มีพนักงานบริการ จะถือเป็นมารยาทของผู้อาบที่จะช่วยฟอกหลังให้แก่กันและกันในระหว่างผู้ร่วมอาบ

วิธีฟอกสบู่ในเซาน่าก็มีลักษณะเฉพาะคือ ใช้สบู่ก้อนเล็กๆใส่ลงในถังไม้ที่มีน้ำร้อนๆคล้ายช่างตัดผมผสมสบู่สำหรับโกนหนวด จากนั้นใช้น้ำสบู่ฟอกไปทั่วร่างกายด้วยและฟาดกิ่งเบิร์ชอีก แล้วจึงล้างสบู่ออก วิธีนี้จะให้กลิ่นหอมของเบิร์ชยังคงติดผิวกายของผู้อาบ สร้างความสดชื่นไปตลอดวันรุ่งขึ้น

การราดน้ำ ล้างสบู่ออกให้หมดด้วยน้ำอุ่น อาจอาบน้ำฝักบัวก็ได้

การทำให้ตัวเย็น ถ้าต้องการจะเลิกอาบแล้ว หลังราดน้ำก็เป็นกระบวนการทำตัวให้เย็น แต่ถ้ายังไม่อยากเลิกก็อาจขึ้นไปที่แคร่นอนให้ออกเหงื่ออีกวาระหนึ่ง เซาน่าในชนบทมีวิธีทำตัวให้เย็นอย่างธรรมชาติที่สุด คือโดดลงในทะเลสาปเยือกแข็ง หรือคลุกตัวในกองหิมะในสภาพเปลือยเปล่า การอบตัวให้ร้อนสลับด้วยการโดดลงในน้ำเยือกแข็งจะทำกี่ครั้งก็ได้ คนที่ชอบมากๆอาจทำถึง 5 ครั้งในการเซาน่าเที่ยวหนึ่งๆ


ภาพ : การรอให้แห้ง

การรอให้แห้ง ควรปล่อยตัวให้แห้งไปเองโดยธรรมชาติ ไม่นิยมซับด้วยผ้าขนหนู บ่อยครั้งที่ห้องแต่งตัวอาจร้อนและชื้นเกินไป ผิวกายจะไม่แห้งสักที แต่กลับจะเหงื่อออก การรอให้ผิวแห้งในที่ กลางแจ้งจึงมักเป็นวิธีที่ดีที่สุด

สถานเซาน่าสาธารณะในเมือง อาจไม่มีสถานที่กลางแจ้งเพื่อจุ่มตัวในบ่อน้ำแข็งและนั่งเปลือยเปล่าเพื่อรอให้แห้ง อาจใช้วิธีอาบน้ำเย็นแล้วค่อยแต่งตัว

การพักผ่อนและเก็บรับความสดชื่น แม้จะเป็นขั้นตอนสุดท้าย แต่ก็ถือเป็นส่วนสำคัญของเซาน่า ผู้อาบเซาน่าไม่เพียงนอนผ่อนคลายบนแคร่ร้อนขณะออกเหงื่อเท่านั้น ภายหลังเซาน่าก็ควรนอนพักผ่อนสัก 15 นาทีในพื้นที่อีกส่วนของเซาน่า ให้นอนอยู่อย่างสงบไม่คิดไม่พูด เพียงปล่อยใจปล่อยกายของตนให้อิ่มเอิบไปกับสิ่งรอบข้าง จากนั้นถ้ารู้สึกกระหายน้ำ ก็ให้ดื่มน้ำตามที่ปรารถนา หลังเซาน่าชาวฟินมักกินอาหารมื้ออร่อยร่วมกัน

อ่านต่อ >>>

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

บ้านจอมยุทธ [เมนูหลัก]


บ้านจอมยุทธ : สร้างเมื่อ สิงหาคม 2543 วิธีใช้: อ่านเพื่อประเทืองปัญญา สรรพคุณ : แก้โง่คำแนะนำ : ควรเก็บไว้ใน Favorite หรือ ตั้งเป็นหน้าแรก | วัตถุประสงค์ |นโยบายความเป็นส่วนตัว | ติดต่อเว็บมาสเตอร์ : baanjomyut@yahoo.com : facebook