ขนบธรรมเนียม ประเพณี วัฒนธรรม อารยธรรม >>

ประเพณีปีใหม่ชาวอาข่า

 (ต๊า-ท๊อง-พ้า-เออ)

ตามคำพูดที่ชาว “ต๊า ท๊อง พ้า เออ” ซึ่งก็แปลออกเป็นความหมายว่า “พิธีปีใหม่” หรือประเพณีปีใหม่ ชาวอาข่าถือว่าประเพณีนี้จะเป็นการเปลี่ยนแปลงวันปีใหม่หรือเปลี่ยนฤดูกาล ซึ่งเป็นการส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่ ฉะนั้นคนทุกคนก็จะมีอายุเพิ่มขึ้น ประเพณีปีใหม่อาจใช้คำพูดว่า พิธีเล่นลูกข่างก็ได้ ทั้งนี้ประเพณีดังกล่าวจะมีจุดเด่นก็คือ การเล่นลูกข่าง พิธีปีใหม่อาข่าจะตรงกับเดือนธันวาคมหรือต้นเดือนมกราคมของทุกปี หรือถ้าเป็นเดือนอาข่าแล้วก็จะเป็นเดือนท้องลา (Tahl la) ประเพณีปีใหม่ของอาข่าเกิดขึ้นภายหลังจากที่มีการเก็บเกี่ยวพืชพันธุ์จากไร่นาหมดแล้ว หลังจากการตรากตรำทำงานมาหนัก 1 ปีเต็ม อันเป็นการฉลองผลผลิตที่เก็บเกี่ยวมาไว้ในบ้านเรียบร้อยแล้ว ประเพณีปีใหม่เล่นลูกข่างของชาวอาข่าจะมีการประกอบพิธีกรรมทางศาสนาอยู่ 4 วัน ซึ่งการประกอบพิธีใช้เครื่องเซ่นต่าง ๆ ดังนี้ 1. ไก่ขนดำ จะเป็นเพศผู้หรือเพศเมียก็ได้ ห้ามใช้ไก่ขนสีขาว เพราะอาข่าถือว่าไม่บริสุทธิ์ 2. ข้าวเหนียวดำ (ข้าวปุก) 3. ข้าวเหนียวที่ไม่ดำ อาข่าเรียกว่า (ห่อส้อ) 4. น้ำชา 5. เหล้าจากกระบอกไม้ไผ่ทำขึ้นมาเพื่อใช้ประกอบพิธีอาข่า เรียกว่า จี้น่า จี้ จุ๊

โดยการทำพิธีนั้นจะมีการแบ่งแยกออกไปเป็นแต่ละวันดังนี้

  • วันที่ 1 (ตรงกับวันที่ 30 ธันวาคม 2547) จะมีการประกอบพิธีเซ่นไหว้บรรพบุรุษในช่วง ตอนบ่าย โดยใช้เครื่องเซ่นไหว้ตามที่กล่าวมาแล้ว ซึ่งมีขั้นตอนการประกอบพิธีในแต่ละครอบครัว
  • วันที่ 2 (ตรงกับวันที่ 31 ธันวาคม 2547) จะเป็นการทำลูกข่าง โดยใช้ไม้เนื้อแข็ง ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของลูกข่างเมื่อทำเสร็จแล้วมีขนาดความกว้างประมาณ 5-7 เซนติเมตร ปลายแหลม ด้านบนจะตัดเรียบตั้งกับพื้นได้ ขนาดลูกข่างนี้จะทำขึ้นให้มีขนาดความพอดีกับผู้เล่น เมื่อทำเสร็จแล้วก็จะมีการละเล่นโดยมีวิธีการเล่น 2 ประเภท คือ การแบ่งฝ่าย และตั้งลูกข่างเป็นแถว ขว้างให้ถูกลูกข่างของฝ่ายตรงกันข้าง วิธีที่สอง คือการเล่นโดยการใช้เชือกปั่นให้ลูกข่างหมุนแล้วตีลูกข่างโดยวิธีการหมุนเช่นกัน ซึ่งสามารถดูวิธีการได้ในชุมชนนอกจากนี้ ในวันที่สองของเทศกาลปี้ใหม่เล่นลูกข่าง ในตอนกลางคืนจะมีการเล่นกระบอกไม้ไผ่ โดยมีเด็กผู้ใหญ่ วิธีการเล่นก็จะเป็นการกระทุ้งไม้ไผ่ ตี กลอง ฉิ่ง ฉาบ ซึ่งอาข่าถือว่าสนุกสนานการกระทุ้งกระบอกไม้ไผ่นี้จะเล่นตลอดคืน
  • วันที่ 3 ( ตรงกับวันที่ 1 มกราคม 2547) อาข่าเรียกว่าเป็นวัน “ล้อดะอ่าแผ่ว” ซึ่งจะแปลออกมาก็จะมีความหมายคือการทำพิธี เพื่อตอนรับวันใหม่หรือปีใหม่นั้นเอง และหลังจากวันนี้เป็นต้นไป คนทุกคนก็จะมีอายุเพิ่มมากขึ้นไป ดังนั้นอายุของอาข่าหากผู้ใดเกิดวันที่ 2 ของเทศกาลนี้ถือว่าจะนับอายุเป็น 1 ปี ได้แม้เกิดมามีอายุเพียง 1 วัน และตรงข้ามหากผู้ใดเกิดมาหลังวันที่ 3 ก็จะถือว่าจะมีอายุที่สมบูรณ์โชคดี และในวันที่ 3 นี้ ครอบครัวทุกหลังจะมีการประกอบอาหารเลี้ยงกัน มีการสู่เหล้าดื่มกันจนมีภาษิตอาข่าคือ “ค้า ท๊อง จี้ ฉี่” แปลว่า ประเพณีดื่มเหล้านั้นเอง ตลอดทั้งวันผู้อาวุโสก็จะมีการแลกเปลี่ยนปัญหาวัฒนธรรมของชุมชน มีการแข่งขันการละเล่นพื้นบ้านในตอนกลางวัน เช่น เล่นลูกสะบ้าในกลุ่มผู้หญิงและเล่นลูกข่างในกลุ่มผู้ชาย มีการเต้นรำพื้นบ้านในเวลากลางคืน
  • วันที่ 4 (ตรงกับวันที่ 2 มกราคม 2547) วันสุดท้ายของพิธีประเพณีปีใหม่เล่นลูกข่าง ซึ่งอาข่าเรียกว่า “จ่า ส่า” แปลว่า วันสุดท้ายหรือชึ่ง ในวันนี้จะไม่มีการประกอบพิธีกรรมอะไรแต่จะมีการเล่นลูกข่าง หรือบางครอบครัวยังมีการประกอบอาหารเลี้ยงกันอยู่บ้างแต่ก็ไม่มากนัก และเมื่อตกเย็นก็จะถือว่าสิ้นสุดเทศกาลประเพณี “ต๊า ท๊อง พ้า เออ” และจะเริ่มพิธีอีกครั้งเมื่อเวลามาบรรจบอีกครั้ง

 

สำหรับจุดเด่นของประเพณีปีใหม่ “ต๊า ท๊อง พ้า เออ” ของชาวอาข่านั้น ช่วงเทศกาลดังกล่าว เพศชายจะมีการเล่นลูกข่างตลอดในช่วงพิธีกรรม ส่วนเพศหญิงก็จะเล่นการทอยสะบ้าและผู้อาวุโสจะ มีการพูดคุยแลกเปลี่ยนข้อปฏิบัติด้านวัฒนธรรม กฎจารีตต่าง ๆ และพร้อมกันนี้หากครอบครัวใดที่ติดหนี้สินเงินกองกลางของชุมชุนก็จะต้องมาชดใช้ในช่วงเทศกาลปีใหม่นี้ด้วย และหากครอบครัวใดที่ต้องการจะย้ายครอบครัวตนเองออกไปจากชุมชนเพื่อไปตั้งในชุมชนอื่นก็จะต้องนำเหล้ามารินเพื่อบอกกล่าวอำลาในวงอาวุโสอันเป็นการแจ้งย้ายออก อีกทั้ง ถ้าครอบครัวที่อยากจะย้ายเข้ามาอยู่ก็จะต้องนำเหล้ามารินให้ผู้อาวุโสอันเป็นการแจ้งย้ายเข้ามาด้วยเหตุนี้ประเพณีปีใหม่ “ต๊า ท๊อง พ้า เออ” ของชาวอาข่า จึงถือว่าเป็นประเพณีที่สำคัญเป็น 1 ในจำนวนประเพณีใหญ่ 9 ประเพณีของชาวอาข่าที่มีการปฏิบัติสืบทอดกันมา

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

» ชาร์ลส์ ดาร์วิน
ผู้มีบทบาทนำให้เกิดการศึกษาค้นพบทฤษฎีวิวัฒนาการมากที่สุดดาร์วินเสนอควาามคิดเกี่ยวกับการคัดเลือกโดยธรรมชาติ

» สงครามโลกครั้งที่ 1
เป็นความขัดแย้งระดับโลกที่เกิดระหว่างฝ่ายสัมพันธมิตร และฝ่ายมหาอำนาจกลาง ซึ่งไม่เคยปรากฏสงครามขนาดใหญ่ที่มีทหารหรือสมรภูมิเกี่ยวข้องมากขนาดนี้มาก่อน

» ประวัติศาสตร์ชนชาติจีน
ประเทศจีนเป็นประเทศที่มีประชากรมากที่สุดในโลก คือ 1,200 ล้านคน นั่นหมายความว่า ประชากรหนึ่งในห้าของโลกเป็นประชากรจีน

» ยอดมนุษย์
เรื่องราวและชีวิตของพวกเขา บางเรื่องเป็นตำนาน เป็นเรื่องเล่า เป็นความจริง บางคนไร้ตัวตนบางคนล้มเหลว บางคนเป็นต้นแบบ เป็นอาชญากร

» รพินทรนาถฐากูร
หยุดเสียเถิดการสาธยาย การขับขานและการนั่งนับลูกประคำอะไรเหล่านี้ ท่านบูชาผู้ใดกันในมุมสลัวลาง...และเปล่าเปลี่ยวของเทวลัยที่หับบานประตูหน้าต่างมิดชิดรอบด้าน

» สงครามอ่าวเปอร์เซีย (Persian Gulf War)
สงครามระหว่างอิรัก กับ อิหร่าน หรือที่นิยมเรียกว่าสงครามอ่าวเปอร์เซีย (Persian Gulf War) นั้นได้เริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 22 กันยายน ค.ศ.1980 โดยมีสาเหตุมาจากความขัดแย้งอยู่หลายประการ

» แม่ไม้มวยไทย
การเล่นพื้นบ้านที่มีคุณลักษณะของการต่อสู้ป้องกันตัวด้วยการใช้อวัยวะในส่วนที่สามารถใช้ทำอันตรายคู่ต่อสู้ได้มาใช้งานอย่างชาญฉลาด และมีศิลปอย่างสูง

» ประวัติศาสตร์ศิลป์
วิวัฒนาการของประวัติศาสตร์ศิลป์และการออกแบบศิลปะเครื่องประดับตะวันตกตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ที่ค้นพบในแต่ละช่วงสมัย และส่วนใหญ่มีแรงบันดาลใจมาจากการรู้จักธรรมชาติ

สติ๊กเกอร์ไลน์
-สนับสนุนผลงาน
รายได้สมทบทุนยังชีพหลังเกษียณ-