สังคมศาสตร์ รัฐศาสตร์ การเมือง เศรษฐศาสตร์ >>

ประชาธิปไตยกับการเมืองไทย

เหตุการณ์หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ.2475
กลไกของรัฐตามรัฐธรรมนูญฉบับใหม่
การปฏิรูปสภาผู้แทนราษฎร
การปฏิรูปวุฒิสภา
การปฏิรูปกระบวนการนิติบัญญัติ
การปฏิรูประบบราชการ
ศาลปกครอง
ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา

การปฏิรูประบบราชการ

การปฏิรูปราชการส่วนกลางและภูมิภาค
1) รัฐธรรมนูญมาตรา 230 ได้เปิดช่องให้มีการจัดตั้ง รวม โอน หรือยุบกระทรวง ทบวง กรม ได้ โดยการตราพระราชกฤษฎีกาแทนที่จะเป็นการตราพระราชบัญญัติ นั่นก็หมายความว่ารัฐบาลจะมีความคล่องตัวในการปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม มากขึ้น กระทรวง ทบวง กรมใดที่รัฐบาลเห็นว่าไม่มีความจำเป็นต้องดำรงอยู่ต่อไปไม่ว่าจะเป็นเพราะความจำเป็นของสถานการณ์ที่หมดไป ไม่ว่าจะเป็นเพราะรัฐบาลโอนอำนาจหน้าที่ดังกล่าวไปให้หน่วยงานอื่นที่มิใช่ กระทรวง ทบวง กรม ควรจะไปอยู่รวมกับกระทรวง ทบวง กรมอื่น รัฐบาลก็สามารถดำเนินการได้เช่นเดียวกัน และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในกรณีที่รัฐบาลประสงค์จะตั้งหน่วยงานใหม่ เช่น กระทรวงจราจร กระทรวงสิ่งแวดล้อม กระทรวงสตรีเด็กและเยาวชน อันเป็นนโยบายที่รัฐบาลได้แถลงต่อรัฐสภา รัฐบาลก็สามารถดำเนินการได้อย่างทันท่วงทีสอดคล้องกับสถานการณ์และความเปลี่ยนแปลงต่างๆ ที่เกิดขึ้น

2) รัฐธรรมนูญยังบัญญัติถึงเรื่องอื่นๆ อีกหลายเรื่องอันมีผลต่อการปฏิรูประบบราชการส่วนกลาง และส่วนภูมิภาค เช่น

  • มาตรา 40 บัญญัติให้มีการจัดตั้ง “องค์กรของรัฐที่มีความเป็นอิสระ” ทำหน้าที่จัดสรรคลื่นความถี่ที่ใช้ในการส่งวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และวิทยุโทรคมนาคม อันจะมีผลทำให้ต้องหันกลับมาทบทวน “องค์กรนิติบุคคลมหาชน” ในประเทศไทยเสียใหม่ จากแต่เดิมที่มีส่วนราชการ ไม่ว่าจะเป็นราชการส่วนกลาง ราชการส่วนภูมิภาค หรือราชการส่วนท้องถิ่น และรัฐวิสาหกิจเท่านั้น
  • มาตรา 46 บัญญัติถึง “ชุมชนท้องถิ่นดังเดิม” ที่มีสิทธิในการอนุรักษ์ หรือฟื้นฟูจารีตประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น ศิลปะ หรือวัฒนธรรมอันดีของทั้งถิ่น และของชาติ และมีส่วนรวมในการจัดการ การบำรุงรักษา และการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุล และยั่งยืนอำนาจหน้าที่ดังกล่าว เดิมเป็นของรัฐหรือหน่วยงานของรัฐ เมื่อมาตรา 46 บัญญัติไว้เช่นนี้หน่วยราชการต่างๆ ก็จะต้องปรับทัศนคติในการทำงานเพื่อให้ชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมมีส่วนร่วมมากขึ้น หน่วยราชการต่างๆ ก็จะต้องปรับทัศนคติในการทำงานเพื่อให้ชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมมีส่วนร่วมมากขึ้น หน่วยราชการต่างๆ จะต้องเรียนรู้การทำงานร่วมกับเอกชน และปรับวิธีการทำงานเสียใหม่ จากระบบ “ชี้นิ้วสั่งการ” ผู้อื่นมาเป็นระบบ “ทำงานร่วมกัน” กับคนอื่น
  • มาตรา 58 รับรองสิทธิของประชาชนในการเข้าถึง และรับทราบข้อมูล หรือข่าวสารของทางราชการ อันเป็นการกลับหลักเกณฑ์เดิมที่ถือว่าข้อมูลข่าวสารของทางราชการนั้น “การปิดลับเป็นหลัก การเปิดเผยเป็นข้อยกเว้น” มาสู่หลักเกณฑ์ “การเปิดเผยเป็นหลัก การปิดลับเป็นข้อยกเว้น” การรับรองสิทธิดังกล่าวข้างต้นเรียกร้องให้หน่วยราชการต้องปรับตัวในเรื่องระบบข่าวสารทั้งหมด ซึ่งมีรายละเอียดจะอยู่ในพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของทางราชการ พ.ศ.2540
  • มาตรา 59 บัญญัติรับรองการมีส่วนรวมของประชาชนในกระบวนการประชาพิจารณ์ ซึ่งจะทำให้การดำเนินการโครงการหรือกิจกรรมใดของหน่วยราชการที่อาจมีผลกระทบต่อสุขภาพ สิ่งแวดล้อม สุขภาพอนามัย คุณภาพชีวิต หรือส่วนได้เสียอื่นใดของประชาชน หรือชุมชนท้องถิ่น จะต้องให้ประชาชนมีสิทธิได้รับข้อมูล คำชีแจ้ง และเหตุผล และมีสิทธิในการแสดงความคิดเห็นในเรื่องดังกล่าวได้
  • มาตรา 60 บัญญัติรับรองการมีส่วนรวมของประชาชนในการดำเนินการออกคำสั่งของหน่วยงานและเจ้าหน้าที่ของรัฐ ซึ่งปัจจุบันมีพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการปกครอง พ.ศ.2539 บัญญัติถึงเรื่องนี้ไว้โดยตรง ฯลฯ

 

การปฏิรูปราชการส่วนท้องถิ่น
รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันได้ทำการปฏิรูปราชการส่วนท้องถิ่น 6 ประเด็นด้วยเช่นกัน

  1. โครงสร้าง มาตรา 258 บัญญัติให้
    - ท้องถิ่นทั้งหลายต้องมีองค์กร 2 องค์กร ได้แก่ สภาท้องถิ่น และฝ่ายบริหารท้องถิ่นซึ่งมีผลกระทบต่อสุขาภิบาลที่เดิมมีองค์กรพียงองค์กรเดียว คือ คณะกรรมการสุขาภิบาล
    - สมาชิกสภาท้องถิ่นต้องมาจากการเลือกตั้งโดยตรงเท่านั้น ซึ่งมีผลกระทบต่อสุขาภิบาล องค์การบริหารส่วนตำบล และเมืองพัทยา
    - ฝ่ายบริหารท้องถิ่นต้องมาจากการเลือกตั้งหรือความเห็นชอบของสภาท้องถิ่น ซึ่งมีผลกระทบต่อสุขาภิบาล และองค์การบริหารส่วนตำบล
    - วาระการดำรงตำแหน่งของสมาชิกสภาท้องถิ่น และฝ่ายบริหารท้องถิ่น ถือ 4 ปี ซึ่งมีผลกระทบต่อเทศบาล
  2. อำนาจหน้าที่ มาตรา 284 บัญญัติให้มีการกำหนดอำนาจและหน้าที่ในการจัดระบบการบริการสาธารณะระหว่างรัฐกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นด้วยกันเอง โดยจะต้องคำนึงถึงการกระจายอำนาจเพิ่มขึ้นให้แก่ท้องถิ่นเป็นสำคัญนอกจากนี้ มาตรา 289 และ 290 ยังบัญญัติให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีหน้าที่บำรุงรักษาศิลปะ จารีตประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น หรือวัฒนธรรมอันดีของท้องถิ่น การจัดการศึกษาอบรม และการฝึกอาชีพตามความเหมาะสมและความต้องการภายในท้องถิ่นนั้น ส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม
  3. รายได้ มาตรา 284 บัญญัติให้มีการจัดสรรสัดส่วนภาษี และอากรระหว่างรัฐกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยคำนึงถึงภาระหน้าที่ของรัฐกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นด้วยกันเองเป็นสำคัญ
  4. การบริหารงานบุคคล มาตรา 288 บัญญัติให้มีองค์กรบริหารงานบุคคลท้องถิ่นที่มีอยู่กระจัดกระจายเขาเป็นองค์กรเดียว เรียกว่า คณะกรรมการพนักงานส่วนท้องถิ่น (ก.ถ.) ซึ่งเท่ากับเป็นการยกเลิก ก.ก ก.ท. ก.จ. และ ก.สภ. นอกจากนี้ยังกำหนดโครงสร้างของ ก.ถ. ว่าจะต้องประกอบด้วย ผู้แทนของหน่วยราชการที่เกี่ยวข้อง ผู้แทนขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และผู้ทรงคุณวุฒิจำนวนเท่าๆ กัน
  5. การให้ประชาชนมีส่วนรวมในการปกครองท้องถิ่นมากขึ้น ได้แก่ การให้ประชาชนถอดถอนสมาชิกสภาท้องถิ่น และผู้บริหารท้องถิ่นได้ (มาตรา 286) และการให้ประชาชนสามารถเสนอร่างกฎหมายท้องถิ่นได้ (มาตรา 287)
  6. การกำกับดูแล มาตรา 283 วรรค 2 บัญญัติเงื่อนที่รัฐจะไปกำกับดูแลท้องถิ่นให้เข้มงวดมากขึ้น การกำกับดูแลของรัฐจะต้องมีเงื่อนไขดังต่อไปนี้
    - ต้องทำเท่าที่จำเป็น
    - เพื่อการคุ้มครองประโยชน์ของประชาชนในท้องถิ่น หรือประโยชน์ของประเทศเป็นส่วนรวม
    - จะกระทบถึงสาระสำคัญแห่งหลักการปกครองตนเองตามเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่นไม่ได้
    - จะกำกับดูแลนอกเหนือจากที่กฎหมายบัญญัติไว้มิได้

2. กลไกของรัฐในทางตุลาการ

การปฏิรูปโครงสร้างศาล
เดิมทีนั้นอาจจะกล่าวได้ว่า ประเทศไทยมีศาลเพียงศาลเดียว คือ ศาลยุติธรรมที่ทำหน้าที่พิจารณาพิพากษาอรรคดี แม้จะมีศาลทหารแต่ก็เป็นศาลที่มีอำนาจหน้าที่อย่างจำกัด นอกจากนี้ ตุลาการรัฐธรรมนูญก็ยังมิใช่ศาลอย่างแท้จริง รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันได้จัดตั้งศาลใหม่ขึ้นอีก 2 ประเภท ได้แก่ ศาลรัฐธรรมนูญ และศาลปกครอง คู่ขนานไปกับศาลยุติธรรม

ศาลรัฐธรรมนูญ

1) องค์ประกอบของศาลรัฐธรรมนูญ ตามาตรา 255 มี 15 คน มาจากผู้พิพากษาศาลฎีกา 5 คน ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด 2 คน ผู้ทรงคุณวุฒิสาขานิติศาสตร์ 5 คน และผู้ทรงคุณวุฒิสาขารัฐศาสตร์ 3 คน อย่างไรก็ตาม ในขณะที่ยังไม่มีศาลปกครอง ศาลรัฐธรรมนูญจะประกอบด้วยตุลาการ 13 คน

2) อำนาจหน้าที่ของศาลรัฐธรรมนูญ คือ

(1) มาตรา 47 วินิจฉัยว่ามติหรือข้อบังคับของพรรคขัดรัฐธรรมนูญ
(2) มาตรา 63 วินิจฉัยกรณีบุคคลหรือพรรคการเมืองล้มล้างระบอบประชาธิปไตย อาจสั่งยุบพรรคได้
(3) มาตรา 96 พิจารณาคำร้องจากประธานสภาฯ ว่าสมาชิกผู้ใดขาดสมาชิกภาพ
(4) มาตรา 118 (8) พิจารณาคำร้องอุทธรณ์จาก ส.ส. ที่ถูกพรรคมีมติให้พ้นจากสมาชิกพรรค
(5) มาตรา142 พิจารณาคำร้องจากประธานรัฐสภา ว่ากรรมการการเลือกตั้งขาดคุณสมบัติ
(6) มาตรา 177วินิจฉัยกรณีเสนอร่างกฎหมายที่มีหลักการเดียวกันเข้ามาในรัฐสภาระหว่างการยับยั้ง
(7) มาตรา 180 วรรค 6-7 ส.ส. และ ส.ว. จำนวนไม่น้อยกว่าร้อยละ 10 เสนอต่อศาลรัฐธรรมนูญว่า ส.ส. ส.ว. และกรรมาธิการมีส่วนโดยอ้อม ในการใช้งบประมาณรายจ่ายหรือไม่
(8) มาตรา 198 พิจารณาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมาย ตามที่ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาเสนอ
(9) มาตรา 219 วินิจฉัยว่าพระราชกำหนดขัดรัฐธรรมนูญหรือไม่
(10) มาตรา 262 วินิจฉัยว่าร่างกฎหมายที่ผ่านสภาแล้ว แต่ก่อนลงพระปรมาภิไธยผิดรัฐธรรมนูญหรือไม่ ตามที่สมาชิกรัฐสภาหรือนายกรัฐมนตรีเสนอ
(11) มาตรา 263 วินิจฉัยว่าร่างข้อบังคับการประชุมของสภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภา และรัฐสภา ขัดรัฐธรรมนูญหรือไม่

(12) มาตรา 264 วินิจฉัยว่ากฎหมายใดขัดต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ตามที่ศาลส่งความเห็นมา เมื่อศาลเห็นเอง หรือคู่ความยกมาโต้แย้ง
(13) มาตรา 266 วินิจฉัยความเห็นที่องค์กรหรือประธานรัฐสภาส่งมากรณีที่มีปัญหาเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่ขององค์กรต่างๆ ตามรัฐธรรมนูญ
(14) มาตรา 315 พิจารณาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของระเบียบของคณะกรรมการการเลือกตั้งที่กำหนดขึ้นใช้ก่อนมีกฎหมายการเลือกตั้ง ส.ส. โดยมาใช้บังคับกับการเลือกตั้ง ส.ว.
(15) มาตรา 319 พิจารณาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของระเบียบที่คณะกรรมการการเลือก ตั้งกำหนดขึ้นใช้ก่อนมีกฎหมายคณะกรรมการการเลือกตั้ง
(16) มาตรา 321 พิจารณาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของระเบียบ ป.ป.ป. อันจำเป็นต่อการปฏิบัติหน้าที่ของ ป.ป.ช. ก่อนมีกฎหมาย ป.ป.ช

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

ข้อเขียน-บทความ »

» จินตนา แก้วขาว กราบเธอที่ดวงใจ
» ทะริด ตะนาวศรี คนไทยที่ถูกลืม
» ปู่เย็น ณ สะพานลำใย แห่งลุ่มแม่น้ำเพชรบุรี

» จอมยุทธ แห่งบ้านจอมยุทธ (รวมงานเขียน)
» ฉายเดี่ยว (รวมงานเขียน)
» งูเขียว หางบอบช้ำ (รวมงานเขียน)

» ตีหัวเข้าบ้าน ตะคอกโลก ตีหัวหมา
» ผายลมนี้มีผลย้อนหลัง
» ได้แต่หวังว่า เราจะอยู่ร่วมกันได้บนโลกที่เปรียบเสมือนบ้านของเราใบนี้ ด้วยความรู้สึกที่ดีประดุจดั่งกินข้าวจากหม้อเดียวกัน

» ขอเป็นตาแก่ขี้บ่นในหัวใจเธอ
» เมื่อคนขับรถปลอมตัวไปเล่นหุ้น (บันทึกการเล่นสด)

นิยาย-เรื่องสั้น »

» ตำนานบันลือโลก
» บันทึกทรราชย์
» ผมเกือบได้เป็นนักแต่งเพลงชื่อดังเสียแล้ว
» ชีวิตเริ่มต้นอีกครั้งหลังเกษียณ
» แสนยานุภาพแห่งการรอคอย

สติ๊กเกอร์ไลน์
-สนับสนุนผลงาน
รายได้สมทบทุนยังชีพหลังเกษียณ-