ศาสนา ลัทธิ ความเชื่อ นิกาย พิธีกรรม >>

วรรณกรรมพระพุทธศาสนาในสังคมยุคใหม่

การวิพากษ์ฐานคิดตะวันตกและเสนอแนวคิดแบบองค์รวมเชิงพุทธ

วรรณกรรมเรื่อง “การศึกษาเพื่อสันติภาพ” และเรื่อง “พุทธวิธีแก้ปัญหาเพื่อศตวรรษ ที่ 21” ได้วิพากษ์อารยธรรมของตะวันตกโดยกรอบมุมมองของพุทธธรรม คือ “ปปัญจธรรม” (ธรรมเครื่องเนิ่นช้าหรือธรรมที่ทำให้เกิดเป็นปัญหาซับซ้อนและยืดเยื้อยาวนาน)

  • ตัณหา : แสดงออกโดยผ่านฐานคิดของลัทธิวัตุนิยม (Materialism) ทุนนิยม (Capitalism) และบริโภคนิยม (Consumerism) ที่มองว่าการบำรุงบำเรอตนด้วยวัตถุให้มากที่สุด จะทำให้ได้รับความสุขมากที่สุด เช่น แนวคิดการบริโภคของเศรษฐศาสตร์ เป็นต้น
  • มานะ : หมายถึง ความอยากใหญ่ ความปรารถนาที่จะครอบครองเพื่อนมนุษย์และธรรมชาติ การก้าวร้าวรุกรานธรรมชาติ ความใฝ่ปรารถนาที่จะเอาชนะธรรมชาติ และความพยายามที่จะยึดครองโลกโดยผ่านลัทธิล่าอาณานิคม (Colonialism)
  • ทิฏฐิ : หมายถึงฐานคิดอันเป็นกรอบมุมมองโลกและชีวิตทั้งหมด เช่น ลัทธิ หรืออุดมการณ่ทางการเมือง ลัทธิเศรษฐกิจ ลัทธิศาสนา และลัทธิเชื้อชาตินิยม เป็นต้น รวมทั้งฐานคิดทางด้านวิทยาศาสตร์

พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตฺโต) ได้ใช้หลักปปัญจธรรมมาวิจารณ์การทำสงครามเย็นของประเทศมหาอำนาจตะวันตก 2 ค่าย คือ ค่ายเสรีประชาธิปไตยที่นำโดยประเทศสหรัฐอเมริกา กับ ค่ายคอมมิวนิสต์ที่นำโดยอดีตประเทศสหภาพโซเวียต ท่านมองว่ารากฐานที่มาของการสงครามครั้งนี้ แท้ที่จริงแล้วก็คือการทำงานประสานสัมพันธ์ของกิเลสกลุ่มปปัญจธรรม กล่าวคือ แกนกลางของความขัดแย้งที่อยู่ระดับลึกสุดเป็นเรื่องของความยึดมั่นถือมั่นในอุดมการณ์ (ทิฏฐิ) การต่อสู้ช่วงชิงเพื่อให้ได้เป็นประเทศมหาอำนาจของโลก เป็นการแสดงตัวของมานะ ส่วนการแย่งชิงผลประโยชน์เพื่อจะได้ครอบครองทรัพยากรของโลกเป็นเป็นการแสดงตัวของตัณหา

นอกจากนั้น ศาสตร์ต่าง ๆ ที่มาจากสังคมตะวันตก ไม่ว่าจะเป็นวิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ และ มนุษย์ศาสตร์ ท่านพระธรรมปิฎกมองว่า ล้วนตั้งอยู่บนฐานคิดที่ผิดพลาดทั้งนั้น คือ

  1. วิทยาศาสตร์ธรรมชาติ ( Natural Sciences) ตั้งอยู่บนฐานคิดที่จะพิชิตธรรมชาติ
  2. สังคมศาสตร์ (Social Sciences) ตั้งอยู่ฐานคิดแบบมุ่งอำนาจที่จะครอบงำเพื่อเพื่อนมนุษย์ด้วยกัน ไม่ได้มองเพื่อนมนุษย์ในฐานะเป็นมิตรหรือเพื่อนร่วมโลก เช่น รัฐศาสตร์ และเศรษฐศาสตร์ เป็นต้น
  3. มนุษยศาสตร์ (Humanities) เจริญมาบนฐานแนวคิดที่มองความหมายของอิสรภาพ หรือ freedom ซึ่งเป็นจุดหมายของชีวิต ในแง่ของการแผ่ขยายพลังอำนาจออกไปนอกตัวในการที่จะได้เป็นใหญ่ที่จะทำอะไรๆ ได้ตามปรารถนา

การเสนอแนวคิดแบบองค์รวมของพระธรรมปิฎก เกิดขึ้นในช่วงสังคมโลกกำลังประสบปัญหาวิกฤตในด้านการพัฒนาที่ไม่ยั่งยืน และสังคมโลกกำลังตื่นตัวในการแสวงหาแนวคิดการพัฒนาแบบใหม่ๆ ท่านได้เสนอแนวคิดแบบองค์รวมบนฐานของแนวคิดทางพระพุทธศาสนา คือ การพัฒนาที่ตั้งอยู่บนฐานความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติ สังคม และมนุษย์ ท่านมองว่าการพัฒนาที่จะเรียกว่าเป็นการพัฒนาที่ยั่งยืนนั้น (sustainable development) จะต้องเกิดดุลยภาพหรือองค์รวม (holism /integration) ของมิติ 3 ด้าน คือ ธรรมชาติสิ่งแวดล้อม สังคม และมนุษย์ นั่นคือจะต้องพัฒนาให้มนุษย์มีองค์ประกอบทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจ ที่พร้อมจะอยู่ร่วมกับสังคมและสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติอย่างประสานเกื้อกูลกันหรือเกิดดุลยภาพในระบบองค์รวม ไม่ใช่การพัฒนาแบบแยกส่วน หรือทำให้มนุษย์แปลกแยกจากสังคมและสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ ดังที่ท่านกล่าวไว้ว่า “ถ้าจะให้ได้ผลดี ก็ต้องให้องค์ประกอบทั้ง 3 นี้ มาประสานกลมกลืนกันให้ได้ ให้เกื้อกูลซึ่งกันและกัน หมายความว่า จะต้องทำให้เกิดความสัมพันธ์ในลักษณะที่กลายเป็นว่าสิ่งที่ดีแก่มนุษย์ก็ดีแก่สังคมด้วย”

ยุคใหม่ในสังคมตะวันตก
ยุคใหม่ในสังคมไทย
วรรณกรรมแบบจารีตลังกา
จักรวาลวิทยาแบบไตรภูมิ
วรรณกรรมในช่วงเปลี่ยนผ่านเข้าสู่สังคมยุคใหม่
แนวโน้มวรรณกรรมพระพุทธศาสนาในสังคมยุคใหม่
โครงเรื่องแนวเหตุผลนิยม
การวิพากษ์เรื่องอภินิหาร
การตีความเรื่องอภินิหาร
การวิพากษ์ความไม่สมเหตุสมผล
ยุคใหม่ตอนกลาง : วรรณกรรมของท่านพุทธทาสภิกขุ
ภาษาคน-ภาษาธรรม : ทฤษฎีการตีความของท่านพุทธทาส
การวิพากษ์พระไตรปิฎก อรรถกถา และวิสุทธิมรรค
การปฏิเสธจักรวาลวิทยาแบบอภิปรัชญา
การตีความปฏิจจสมุปบาทแนวใหม่
การฟื้นฟูมิติโลกุตรธรรม
วรรณกรรมของพระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตฺโต)
การฟื้นฟูมิติทางสังคมแนวพุทธ
การวิพากษ์ฐานคิดตะวันตกและเสนอแนวคิดแบบองค์รวมเชิงพุทธ
วรรณกรรมของฟริตจ๊อฟ คาปร้า
ทัศนะแบบจักรกล (mechanistic view)
ทรรศนะแบบลดทอน (Reductionistic view)
แนวคิดพิชิตธรรมชาติ (conquest of nature)
ควอนตัมฟิสิกส์ กับ พระพุทธศาสนา
กลุ่มวรรณกรรมที่เน้นพุทธจริยธรรมเชิงสังคม
วรรณกรรมของนายแพทย์ประเวศ วสี
วรรณกรรมของนิธิ เอียวศรีวงศ์
วรรณกรรมที่เน้นจริยธรรมแบบผูกพันกับสังคม
วรรณกรรมของนายแพทย์ประสาน ต่างใจ
นิพพานในฐานะเป็นวิวัฒนาการขั้นสูงสุดของจิต
วรรณกรรมของปริญญา ตันสกุล
โครงสร้างจิตและการทำงานของจิต
การเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏ
การปฏิบัติเพื่อเข้าสู่นิพพาน
วรรณกรรมพระพุทธศาสนากับแนวคิดหลังสมัยใหม่
บทสรุป
บรรณานุกรม

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

ข้อเขียน-บทความ »

» จินตนา แก้วขาว กราบเธอที่ดวงใจ
» ทะริด ตะนาวศรี คนไทยที่ถูกลืม
» ปู่เย็น ณ สะพานลำใย แห่งลุ่มแม่น้ำเพชรบุรี

» จอมยุทธ แห่งบ้านจอมยุทธ (รวมงานเขียน)
» ฉายเดี่ยว (รวมงานเขียน)
» งูเขียว หางบอบช้ำ (รวมงานเขียน)

» ตีหัวเข้าบ้าน ตะคอกโลก ตีหัวหมา
» ผายลมนี้มีผลย้อนหลัง
» ได้แต่หวังว่า เราจะอยู่ร่วมกันได้บนโลกที่เปรียบเสมือนบ้านของเราใบนี้ ด้วยความรู้สึกที่ดีประดุจดั่งกินข้าวจากหม้อเดียวกัน

» ขอเป็นตาแก่ขี้บ่นในหัวใจเธอ
» เมื่อคนขับรถปลอมตัวไปเล่นหุ้น (บันทึกการเล่นสด)

นิยาย-เรื่องสั้น »

» ตำนานบันลือโลก
» บันทึกทรราชย์
» ผมเกือบได้เป็นนักแต่งเพลงชื่อดังเสียแล้ว
» ชีวิตเริ่มต้นอีกครั้งหลังเกษียณ
» แสนยานุภาพแห่งการรอคอย

สติ๊กเกอร์ไลน์
-สนับสนุนผลงาน
รายได้สมทบทุนยังชีพหลังเกษียณ-