วิทยาศาสตร์ ดาราศาสตร์ ฟิสิกส์ เคมี ชีววิทยา >>

ดาราศาสตร์เบื้องต้น

นางสาวพรพิมล ชูสิทธิ์

  • inferior planet คือ ดาวเคราะห์ที่มีวงโคจรเล็กกว่าโลก ได้แก่ ดาวพุธ (Mercury) และดาวศุกร์ (Venus)
  • superior planet คือ ดาวเคราะห์ที่มีวงโคจรใหญ่กว่าวงโคจรของโลก ได้แก่ ดาวอังคาร (Mars) ดาวพฤหัส(Jupiter) ดาวเสาร์(Saturn) ดาวยูเรนัส(Uranus) ดาวเนปจูน(Neptune)
  • opposition ตำแหน่งที่ดาวเคราะห์มีค่า Elongation = 180o โดยค่าอิลองเกชันของดาวเคราะห์ หมายถึงมุมที่เกิดขึ้นระหว่างเส้นตรงสองเส้น โดยเส้นแรกลากจากโลกไปยังดวงอาทิตย์ และเส้นที่สองลากจากโลกไปยังดาวเคราะห์
  • conjunction ตำแหน่งร่วม คือตำแหน่งที่ดวงอาทิตย์ โลก และดาวเคราะห์มาอยู่ในแนวเส้นตรงเดียวกัน
  • greatest longation east ค่ามุมตำแหน่งดาวเคราะห์สูงสุดตะวันออก เราจะเห็นดาวเคราะห์ได้สูงสุดทางขอบฟ้าทิศตะวันตก
  • greatest elongation west ค่ามุมตำแหน่งดาวเคราะห์สูงสุดตะวันตก เราจะเห็นดาวเคราะห์ได้สูงสุดทางของฟ้าตะวันออก
  • perihelion ตำแหน่งใกล้สุดบนวงโคจรของวัตถุที่โคจรรอบดวงอาทิยต์เช่นดาวหาง หรือ ดาวเคราะห์
  • aphelion ตำแหน่งไกลสุดบนวงโคจรของวัตถุที่โคจรรอบดวงอาทิยต์เช่น ดาวหาง หรือ ดาวเคราะห์
  • apogee ตำแหน่งไกลที่สุดบนวงโคจรของวัตถุ เช่น ดวงจันทร์ หรือดาวเทียม ที่โคจรเป็นวงรีรอบโลก
  • albedo เป็นการวัดค่าความสามารถสะท้อนแสง หรือ ความสว่างของวัตถุท้องฟ้า โดยมีค่าตั้งแต่ 1 (มีการสะท้อนแสงได้ดี) จนถึง 0 (การสะท้อนแสงแย่ที่สุด) ในทางดาราศาสตร์ ค่า albedo ถูกใช้ในการคำนวนความสว่างของวัตถุท้องฟ้าด้วย อย่างเช่น ดาวพุธ และดวงจันทร์ มีค่า albodo ต่ำมาก ขณะที่ ดาวเสาร์และดาวบริวารน้ำแข็งของระบบสุริยะชั้นนอก และดาวหาง จะมีค่า albedo สูงเช่นกัน
  • sidereal period คาบดาราคติของดาวเคราะห์ คือ เวลาที่ดาวเคราะห์ใช้ในการโคจรรอบดวงอาทิตย์ครบ 1 รอบ จากจุดเฉพาะใดๆ บนทรงกลมท้องฟ้าและกลับมายังจุดเดิมอีกครั้งหนึ่ง
  • synodic period คาบซินโนดิคของดาวเคราะห์ คือ เวลาที่ดาวเคราะห์ใช้ในการโคจรกลับมาอยู่ ณ ตําแหน่งอิลองเกชันเดิมอีกครั้ง
  • eccentricity ความรี เป็นหนึ่งในองค์ประกอบของวงโคจร ซึ่งบอกว่า วงโคจรนั้นเป็นวงรีหรือวงกลมแค่ไหน ใช้สัญลักษณ์ว่า e โดยการนำค่า ระยะห่างระหว่าง จุดโฟกัสสองจุด หารด้วยความยาวของแกนสำคัญที่ลากผ่านจุดโฟกัสทั้งสอง โดยที่วงรี จะมี Eccentricity อยู่ระหว่าง 0 ถึง 1 โดยที่ค่าเข้าใกล้ศูนย์ จะมีความรีน้อย หรือเกือบเป็นวงกลมนั่นเอง
  • ecliptic เส้นสุริยะวิถี เป็นเส้นแนวการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์ผ่านท้องฟ้า เส้นนี้เกิดจาก ระนาบการโคจรของโลกรอบดวงอาทิตย์ (ไม่ใช่เกิดจากการหมุนรอบตัวเอง) ฉะนั้นแนวเส้นนี้ จะเป็นแนวเส้นเดียวกับ เส้นทางโคจรของดาวเคราะห์รวมทั้งดวงจันทร์ด้วย ซึ่งอาจจะสูงหรือต่ำกว่าเส้นอิคลิปติดเล็กน้อย อิคลิปติด มีความหมายว่า การบังกัน ดังนั้นบนแนวเส้นนี้จะทำให้เกิดสุริยุปราคา จันทรุปราคา หรือ การบังกันของดาวเคราะห์
  • inclination ระนาบวงโคจรของดาวเคราะห์หรือดวงจันทร์ เมื่อเทียบกับระนาบอิคลิปติด ว่าทำมุมกันกี่องศา เช่น ดวงจันทร์ มีระนาบ 5 deg 09 min
     
  • nodes เป็นจุดซึ่งวงโคจรอันหนึ่งตัดกับอีกอันหนึ่ง โดยปกติจะมีอยู่ 2 จุดด้วยกัน
  • transit การผ่านหน้า มีการใช้กันใน 2 ความหมายคือ
    1) กรณีที่วัตถุท้องฟ้าเคลื่อนผ่านแนวเส้นเมอริเดียน ของผู้สังเกต
    2) กรณีที่วัตถุขนาดเล็กเคลื่อนที่ผ่านหน้าวัตถุที่ใหญ่กว่า เช่น ดาวพุธหรือดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ เราจะเห็นเป็นจุดสีดำขนาดเล็กเคลื่อนที่ผ่านดวงอาทิตย์ไป หรือ ดาวบริวารของดาวเคราะห์อย่าง พฤหัสและเสาร์ ที่เราเห็นดาวบริวารเคลื่อนที่ผ่านดาวเคราะห์นั้นๆ
  • first point of Aries จุดเริ่มต้นของราศีเมษ เป็นจุดตัดที่เกิดขึ้นระหว่างเส้นศูนย์สูตรฟ้า กับเส้นสุริยะวิถี มีอยู่ 2 จุด เราเรียกจุดตัดของระนาบสองระนาบนี้ว่าโหนด (Node)
  • right ascention เรียกย่อๆ ว่า RA (อาร์เอ) เป็นเส้นวงกลมชั่วโมง (Hour circle) บนทรงกลมท้องฟ้า (Celestial object) มีหน่วยบอกเป็น ชั่วโมงหน่วยย่อยเป็น นาที และ วินาที ใช้ในการบอกพิกัดวัตถุท้องฟ้าในระบบเส้นศูนย์สูตร โดยที่เส้น RA ที่ 0 ชั่วโมง อยู่ที่จุด vernal equinox (อยู่ในกลุ่มดาวปลาคู่ในปัจจุบัน) และนับไปทางทิศตะวันออก หรือ ไปทางขวามือเมื่อเราหันหน้าเข้าหาทิศเหนือ มีค่าเป็น 1..2..3 ชั่วโมงไปเรื่อยจนครบรอบ 24 ชั่วโมง โดยเส้น RA แต่ละชั่วโมงจะมีระยะห่างเชิงมุม 15 องศา
  • declination เดคลิเนชั่นเปรียบได้กับละติจูด มีหน่วยเป็นองศา ใช้บอกระยะเชิงมุมของดาวว่าอยู่ห่างจาก เส้นศูนย์สูตรฟ้า ( 0 องศา) ไปทางทิศเหนือ ระหว่าง 0 ถึง +90 องศา หรือ ไปทางทิศใต้ ระหว่าง 0 ถึง –90 องศา เป็นมุมเท่าใด
  • vernal equinox วสันตวิษุวัต ตรงกับวันที่ 21 มีนาคม เป็นช่วงที่เส้นอิคลิปติค (ecliptic) ตัดกับเส้นศูนย์สูตรฟ้า (celestial equator) มีความสำคัญทางดาราศาสตร์คือ ทำให้ มีช่วงเวลา กลางวัน กับกลางคืน ยาวเท่ากัน โดยที่ดวงดวงอาทิตย์จะขึ้นใกล้จุดทิศตะวันออก และ ตกใกล้ จุดทิศตะวันตก มากที่สุด ในรอบ 1 ปี
  • summer solstice หรือ ครีษมายัน ตรงกับวันที่ 21 มิถุนายน ดวงอาทิตย์จะอยู่สูงเลย เส้นศูนย์สูตรฟ้าไปทางทิศเหนือมากที่สุด (ดวงอาทิตย์อยู่สุดบนท้องฟ้า) ซึ่งเป็น วันที่กลางวัน ยาวนานที่สุดทางซีกโลกเหนือ ตรงกับฤดูร้อน
  • autumnal equinox ศารทวิษุวัต ตรงกับวันที่ 23 กันยายน เป็นช่วงที่เส้นอิคลิปติค (ecliptic) ตัดกับเส้นศูนย์สูตรฟ้า (celestial equator) มีความสำคัญทางดาราศาสตร์คือ ทำให้ มีช่วงเวลา กลางวัน กับกลางคืน ยาวเท่ากัน โดยที่ดวงดวงอาทิตย์จะขึ้นใกล้จุดทิศตะวันออก และ ตกใกล้ จุดทิศตะวันตก มากที่สุด ในรอบ 1 ปี
  • winter solstice หรือ เหมายัน ตรงกับ วันที่ 22 ธันวาคม ดวงอาทิตย์จะอยู่ต่ำกว่า เส้นศูนย์สูตรฟ้าไปทางทิศใต้มากที่สุด (ดวงอาทิตย์อยู่ต่ำสุดบนท้องฟ้า) ซึ่งเป็นวันที่กลางวันสั้นที่สุด ทางซีกโลกเหนือ ตรงกับฤดูหนาว ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นจาก แกนเอียงของโลก 23.5 องศา กับแนวที่ตั้งฉากกับระนาบอิคลิปติค
  • zenith จุดเหนือศรีษะ คนไทยเรียก "จุดจอมฟ้า หรือ จุดยอดฟ้า" คือจุดที่ตั้งฉากกับผู้สังเกตขึ้นไปทางทรงกลมฟ้า
  • vertical เป็นแนวเส้นดิ่งที่จุดใด ๆ จะเป็นเส้นปกติของเส้นระดับ และจะตั้งได้ฉากกับแนวราบ เส้นดิ่งเป็นแนวทางการดึงดูดของโลก
  • meridian เส้นเมริเดียน คือ แนวเส้นที่ลากจากจุดทิศเหนือไปจุดทิศใต้ผ่านจุดยอดฟ้า (Zenith) พอดี ส่วนเส้นที่ไม่ได้ผ่านจุดเหนือศีรษะ เราจะเรียกว่า เส้นวงกลมชั่วโมง
  • zenith distance ระยะทางจากเซนิทเป็นระยะทางตามมุมที่วัดจากจุดเซนิทตามวงกลมดิ่งจนถึงดาว มีค่าตั้งแต่ 0 - 90 องศา ในบางกรณีแทนที่เราจะบอกเป็นอัลติจูด เราอาจจะบอกระยะทางจากเซนิทแทนก็ได้
  • azimuth เป็นทิศทางตามแนวเส้นขอบฟ้า Horizontal Line เริ่มต้นจากทิศเหนือ 0 องศา ไปตามแนวทิศ ตะวันออก ทิศใต้ ทิศตะวันตก กลับมาที่ทิศเหนือ ครบรอบ 360 องศา
  • altitude มุมเงยหรือมุมสูงเป็นระยะทางตามมุมที่วัดจากเส้นขอบฟ้าขึ้นไปตามวงกลมดิ่งที่ผ่านดาวจนถึงดาวดวงนั้น มีค่าตั้งแต่ 0 - 90 องศา และมีค่าเฉพาะค่าบวกเท่านั้น (นิยมบอกตำแหน่งดาวที่อยู่เหนือเส้นขอบฟ้าเท่านั้น)
  • twilight สนธยาหรือแสงเงินแสงทอง คือ เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นก่อนช่วงเวลาก่อนดวงอาทิตย์ขึ้น หรือหลังจากดวงอาทิตย์ตกไปแล้ว เมื่อแสงจากดวงอาทิตย์ที่ยังกระจายอยู่ในชั้นบรรยากาศชั้นบน ได้ส่องมายังชั้นบรรยากาศชั้นล่างและพื้นผิวโลก ทำให้ขณะนั้นเห็นท้องฟ้าบริเวณใกล้กับขอบฟ้าเป็นสีเหลือง ส้ม หรือแดง
  • civil twilight สนธยาทางพลเรือน ในตอนเช้าเริ่มต้นเมื่อจุดศูนย์กลางของดวงอาทิตย์อยู่ต่ำกว่าขอบฟ้าเป็นระยะ 6 องศาบนทรงกลมท้องฟ้า จนกระทั่งดวงอาทิตย์ขึ้น และในตอนเย็นเริ่มต้นเมื่อดวงอาทิตย์ตก จนกระทั่งเมื่อจุดศูนย์กลางของดวงอาทิตย์อยู่ต่ำกว่าขอบฟ้า 6 องศา
  • nautical twilight สนธยาทางการเดินเรือเป็นช่วงเวลาที่จุดศูนย์กลางของดวงอาทิตย์อยู่ต่ำกว่าขอบฟ้าเป็นระยะ 6 ถึง 12 องศา ทั้งตอนเช้าและตอนเย็น
  • astronomical twilight สนธยาทางดาราศาสตร์เป็นช่วงเวลาที่จุดศูนย์กลางของดวงอาทิตย์อยู่ต่ำกว่าขอบฟ้าเป็นระยะ 12 ถึง 18 องศา ทั้งตอนเช้าและตอนเย็น

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

ข้อเขียน-บทความ »

» จินตนา แก้วขาว กราบเธอที่ดวงใจ
» ทะริด ตะนาวศรี คนไทยที่ถูกลืม
» ปู่เย็น ณ สะพานลำใย แห่งลุ่มแม่น้ำเพชรบุรี

» จอมยุทธ แห่งบ้านจอมยุทธ (รวมงานเขียน)
» ฉายเดี่ยว (รวมงานเขียน)
» งูเขียว หางบอบช้ำ (รวมงานเขียน)

» ตีหัวเข้าบ้าน ตะคอกโลก ตีหัวหมา
» ผายลมนี้มีผลย้อนหลัง
» ได้แต่หวังว่า เราจะอยู่ร่วมกันได้บนโลกที่เปรียบเสมือนบ้านของเราใบนี้ ด้วยความรู้สึกที่ดีประดุจดั่งกินข้าวจากหม้อเดียวกัน

» ขอเป็นตาแก่ขี้บ่นในหัวใจเธอ
» เมื่อคนขับรถปลอมตัวไปเล่นหุ้น (บันทึกการเล่นสด)

นิยาย-เรื่องสั้น »

» ตำนานบันลือโลก
» บันทึกทรราชย์
» ผมเกือบได้เป็นนักแต่งเพลงชื่อดังเสียแล้ว
» ชีวิตเริ่มต้นอีกครั้งหลังเกษียณ
» แสนยานุภาพแห่งการรอคอย

สติ๊กเกอร์ไลน์
-สนับสนุนผลงาน
รายได้สมทบทุนยังชีพหลังเกษียณ-