ศาสนา ลัทธิ ความเชื่อ นิกาย พิธีกรรม >>

ฮวงจุ้ยและชัยภูมิ

ภูมิศาสตร์-ศาสตร์ที่ว่าด้วยเรื่องของทำเลและที่ตั้ง
แนวคิดทางภูมิศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับทำเลและที่ตั้ง
แนวคิดเชิงสิ่งแวดล้อมนิยมและแนวคิดเชิงกำหนดนิยม
แนวคิดเชิงความเป็นไปได้และแนวคิดเชิงความน่าจะเป็น
ความเชื่อมโยงของแนวคิดทางภูมิศาสตร์กับโบราณอุบายฮวงจุ้ยและชัยภูมิ
สร้างบ้านแปงเมือง
การสร้างเมืองหลวงและเมืองรองของบรรพกษัตริย์ไทย
นพบุรีศรีนครพิงค์เชียงใหม่ อัจฉริยภาพในการเลือกชัยภูมิ
ชัยภูมิศาสตร์
การวิเคราะห์ความสัมพันธ์เชื่อมโยงของโบราณอุบาย
ความเป็นมงคลและอัปมงคลในการสร้างบ้าน
บทวิเคราะห์และสรุป
การเปรียบเทียบแนวคิดทางภูมิศาสตร์
บทสรุป
เอกสารอ้างอิง

แนวคิดเชิงสิ่งแวดล้อมนิยม (Environmentalism) และแนวคิดเชิงกำหนดนิยม (Determinism)

ความสนใจของนักวิชาการในเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งแวดล้อมมีมานานแล้วตั้งแต่อดีต หลักฐานที่ยืนยันวิวัฒนาการของความสนใจในเรื่องดังกล่าวคือ ข้อเขียนของฮิปโปเครติส (Hippocrates) เมื่อราว 500 ปีก่อนคริสต์ศักราช เรื่อง On Air, Waters, and Places

ในข้อเขียนดังกล่าว ฮิปโปเครติสได้เสนออย่างแข็งขันว่า โรคภัยต่างๆ ที่เกิดแก่มนุษย์มีความเกี่ยวพันอย่างมากกับลักษณะอากาศของแต่ละสถานที่ ประเด็นสำคัญในข้อเขียนของฮิปโปเครติสที่ว่า สิ่งแวดล้อมมีผลกระทบต่อมนุษย์ได้มีการศึกษาสืบทอดกันมาหลายยุคหลายสมัย ในยุโรปสมัยกลาง ปราชญ์ชาวกรีกก็มีความคิดว่าลักษณะอากาศมีผลต่อวัฒนธรรมของมนุษย์ สืบมาจนถึงช่วงระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึงคริสต์ศตวรรษที่ 18 นักปราชญ์ชาวฝรั่งเศสหลายท่าน เช่น โบแดง (Bodin : 1530-1596) เดอ โบส (de Bos) และมองเตสควิเย (Montesquieu) ก็ได้ทำการสำรวจหาความสัมพันธ์ระหว่างอากาศกับประวัติศาสตร์ของมนุษย์ (Gold, 1980) ความสนใจในเรื่องดังกล่าวนี้ได้เพิ่มขึ้นอย่างมากในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงขนาดมีการรวบรวมแนวความคิดของปราชญ์ทั้งหลายให้เป็นกิจลักษณะและเกิดเป็นกลุ่มความคิด (School of thought) ที่มีชื่อว่า กลุ่มแนวคิดเชิงสิ่งแวดล้อมนิยม

พิจารณาโดยความหมาย แนวคิดเชิงสิ่งแวดล้อมนิยมไม่อาจกำหนดคำจำกัดความให้สั้นและมีความหมายชัดเจนได้ แต่อาจอธิบายได้ว่า หมายถึงแนวคิดที่มุ่งเน้นความสำคัญอันดับแรกไปที่ผลกระทบของสิ่งแวดล้อมทางกายภาพที่มีต่อมนุษย์ ผู้ที่มีความสนใจในแนวคิดนี้เชื่อว่าลักษณะทางกายภาพที่อยู่รอบตัวของมนุษย์เป็นเหตุปัจจัยที่กำหนดวิถีชีวิตของมนุษย์เอง พฤติกรรมที่มนุษย์แสดงออกมาคือ การปรับตัวเบื้องต้นให้เข้ากับสภาพทางธรรมชาติหรือกล่าวอีกนัยหนึ่งคือ เป็นการตอบสนองของมนุษย์ต่อสิ่งกระตุ้นอันเกิดจากลักษณะของอากาศ ดิน ภูมิประเทศ พืชนานาพรรณ และอื่นๆ นอกเหนือไปจากนี้ ผู้ที่นิยมในแนวคิดดังกล่าวยังเสนอว่าลักษณะต่างๆ ของสิ่งแวดล้อมทางกายภาพนั้นเปรียบเสมือนพลังอำนาจ (Forces) ที่มนุษย์ไม่สามารถควบคุมได้ พลังอำนาจนี้ทำหน้าที่เสมือนตัวแปรหลักที่ก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงขึ้นในตัวแปรตาม ซึ่งหมายถึงพฤติกรรมของมนุษย์



เริ่มต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 ประเด็นที่เป็นสาระของแนวคิดเชิงสิ่งแวดล้อมนิยมได้เปลี่ยนไปบ้าง อันเป็นผลมาจากการปฏิวัติอุตสาหกรรมในยุโรปส่วนหนึ่ง และจากความก้าวหน้าในบรรยากาศทางวิชาการอีกส่วนหนึ่ง ความคิดเชิงวิทยาศาสตร์ของชาร์ล ดาร์วิน (Charles Darwin) ที่ว่าสิ่งที่มีชีวิตทุกชนิดต้องการมีการดิ้นรนเพื่อการอยู่รอด (Struggle for survival) และวิวัฒนาการการศึกษาทางด้านสังคมศาสตร์ที่หันมาสนใจพฤติกรรมของมนุษย์ โดยการศึกษาค้นคว้าในเรื่องของต้นกำเนิด พัฒนาการ รวมตลอดจนการดำรงอยู่และการสาบสูญของมนุษย์เองล้วนเป็นปัจจัยที่มีส่วนทำให้เกิดความไม่แน่ใจในแนวคิดเดิมที่ว่า สิ่งแวดล้อมทุกอย่างมีอิทธิพลเหนือมนุษย์จริงหรือไม่?

ความเปลี่ยนแปลงที่ปรากฏชัดเจนคือ ในช่วงปี ค.ศ. 1915-1920 (ความจริงเริ่มมาตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 แล้ว) ได้เกิดแนวคิดใหม่เกี่ยวกับเรื่องของความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งแวดล้อม แทนที่จะมุ่งเน้นประเด็นไปที่อิทธิพลของสิ่งแวดล้อมที่มีเหนือมนุษย์ แนวความคิดใหม่พยายามที่จะทำความเข้าใจความสัมพันธ์ดังกล่าวด้วยเหตุผลมากกว่า กล่าวคือ พยายามศึกษาย้อนกลับไปในอดีตว่ากิจกรรมทุกอย่างของมนุษย์ที่แสดงออกมานั้นน่าจะมีสาเหตุอื่นประกอบด้วยนอกเหนือไปจากอิทธิพลของธรรมชาติเพียงอย่างเดียว การเรียนรู้ธรรมชาติด้วยการลองผิดลองถูก (Trial and error) และความพยายามของมนุษย์ในการที่จะปรับตัวให้เข้ากับสิ่งแวดล้อม เป็นตัวอย่างของแนวคิดซึ่งแตกออกมาจากแนวความคิดเชิงสิ่งแวดล้อมนิยมและมีชื่อเรียกใหม่ว่า แนวคิดกำหนดนิยม (Determinism) หรือที่ ฉัตรชัย พงศ์ประยูร (2549) เรียกว่า แนวคิดแบบนิยัตินิยม

  • นักภูมิศาสตร์ที่มีชื่อเสียงหลายคนที่อยู่ในกลุ่มแนวคิดเชิงกำหนดนิยม ผู้ที่นำเอาแนวความคิดนี้สู่การศึกษาภูมิศาสตร์ คือ ไฟรดริค รัทเซล (Friedrich Ratzel : 1844-1904)
  • นักภูมิศาสตร์ชาวเยอรมนี ต่อมาแนวคิดได้แพร่กระจายสู่ประเทศสหรัฐอเมริกา โดยนักภูมิศาสตร์ชื่อ เอลเลน เชอร์ชิล เซมเปิล (Ellen Churchill Semple : 1863-1932) ซึ่งเป็นลูกศิษย์ของรัทเซล
  • นักภูมิศาสตร์อเมริกันที่ร่วมในกลุ่มแนวคิดนี้ด้วยคือ เอลสเวอร์ธ ฮันติงตัน (Ellsworth Huntington : 1876-1947) และกริฟฟิธ เทเลอร์ (Griffith Taylor : 1880-1963) (Gold, 1980)

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

ข้อเขียน-บทความ »

» จินตนา แก้วขาว กราบเธอที่ดวงใจ
» ทะริด ตะนาวศรี คนไทยที่ถูกลืม
» ปู่เย็น ณ สะพานลำใย แห่งลุ่มแม่น้ำเพชรบุรี

» จอมยุทธ แห่งบ้านจอมยุทธ (รวมงานเขียน)
» ฉายเดี่ยว (รวมงานเขียน)
» งูเขียว หางบอบช้ำ (รวมงานเขียน)

» ตีหัวเข้าบ้าน ตะคอกโลก ตีหัวหมา
» ผายลมนี้มีผลย้อนหลัง
» ได้แต่หวังว่า เราจะอยู่ร่วมกันได้บนโลกที่เปรียบเสมือนบ้านของเราใบนี้ ด้วยความรู้สึกที่ดีประดุจดั่งกินข้าวจากหม้อเดียวกัน

» ขอเป็นตาแก่ขี้บ่นในหัวใจเธอ
» เมื่อคนขับรถปลอมตัวไปเล่นหุ้น (บันทึกการเล่นสด)

นิยาย-เรื่องสั้น »

» ตำนานบันลือโลก
» บันทึกทรราชย์
» ผมเกือบได้เป็นนักแต่งเพลงชื่อดังเสียแล้ว
» ชีวิตเริ่มต้นอีกครั้งหลังเกษียณ
» แสนยานุภาพแห่งการรอคอย

สติ๊กเกอร์ไลน์
-สนับสนุนผลงาน
รายได้สมทบทุนยังชีพหลังเกษียณ-