Baanjomyut.com ☰

ห้องสมุดบ้านจอมยุทธ

[ X ] ⇛ หน้าแรก ⇛ ความรู้ทั่วไป ⇛ ปรัชญา ⇛ ศาสนา ความเชื่อ ⇛ สังคมศาสตร์ ⇛ ขนบธรรมเนียม วัฒนธรรม ⇛ วิทยาศาสตร์ ⇛ เทคโนโลยี เกษตรศาสตร์ ⇛ ศิลปกรรม ⇛ ประวัติศาสตร์ ภูมิศาสตร์ ⇛ วรรณกรรม สำนวน โวหาร ⇛ สุขภาพ อาหารและยา

ค้นหาข้อมูลจากบ้านจอมยุทธ คลิก!

ศาสนา ลัทธิ ความเชื่อ นิกาย พิธีกรรม >>

ฮวงจุ้ยและชัยภูมิ

ภูมิศาสตร์-ศาสตร์ที่ว่าด้วยเรื่องของทำเลและที่ตั้ง
แนวคิดทางภูมิศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับทำเลและที่ตั้ง
แนวคิดเชิงสิ่งแวดล้อมนิยมและแนวคิดเชิงกำหนดนิยม
แนวคิดเชิงความเป็นไปได้และแนวคิดเชิงความน่าจะเป็น
ความเชื่อมโยงของแนวคิดทางภูมิศาสตร์กับโบราณอุบายฮวงจุ้ยและชัยภูมิ
สร้างบ้านแปงเมือง
การสร้างเมืองหลวงและเมืองรองของบรรพกษัตริย์ไทย
นพบุรีศรีนครพิงค์เชียงใหม่ อัจฉริยภาพในการเลือกชัยภูมิ
ชัยภูมิศาสตร์
การวิเคราะห์ความสัมพันธ์เชื่อมโยงของโบราณอุบาย
ความเป็นมงคลและอัปมงคลในการสร้างบ้าน
บทวิเคราะห์และสรุป
การเปรียบเทียบแนวคิดทางภูมิศาสตร์
บทสรุป
เอกสารอ้างอิง

การสร้างเมืองหลวงและเมืองรองของบรรพกษัตริย์ไทย

“ชัยภูมิ” คือโบราณอุบายในการเลือกทำเลที่ตั้งของไทย ซึ่งมีที่มาจากรากศัพท์ 2 คำ คล้ายคำว่า “ฮวงจุ้ย” ของจีน คำว่า “ชัย” มีความหมายว่า การชนะ และคำว่า “ภูมิ” มีความหมายว่า แผ่นดินหรือพื้นโลก เมื่อรวมคำทั้งสองเข้าด้วยกันมิได้หมายความว่า แผ่นดินแห่งชัยชนะ แต่หมายถึง “ทำเลที่เหมาะสม” (ราชบัณฑิตยสถาน, 2546)

การสร้างบ้านแปงเมืองในสมัยโบราณได้แสดงให้เห็นถึงภูมิปัญญาและความชาญฉลาดของบรรพชนในการเรียนรู้และดำเนินชีวิตอย่างมีความสุข ร่มรื่น ด้วยการปฏิบัติตนให้ผสมกลมกลืนกับสภาพแวดล้อมธรรมชาติ ทั้งนี้สามารถอธิบายได้ด้วยกรณีของการ “แปงเมือง” ของบรรพกษัตริย์ และการ “สร้างบ้าน” ของบรรพบุรุษที่ผ่านมา ประวัติศาสตร์การสร้างเมืองหลวงของแต่ละอาณาจักรของไทยในสมัยโบราณไม่ว่าเป็นเมืองเชียงแสน เชียงราย สุโขทัย เชียงใหม่ อยุธยา ธนบุรี หรือรัตนโกสินทร์ รวมไปถึงเมืองบริวาร และเมืองรอง เช่น เวียงแก่น เวียงเชียงของ เวียงกุมกาม ศรีสัชนาลัย หรือกำแพงเพชร เป็นต้น ล้วนมีที่ตั้งอยู่บน “ชัยภูมิ” หรือทำเลที่เหมาะสมเกือบทั้งสิ้น (ยกเว้นกรณีของเวียงกุมกาม และกรุงธนบุรี ซึ่งมีข้อเสียเปรียบด้านชัยภูมิอยู่บ้าง ซี่งจะได้กล่าวอธิบายต่อไป)

พิเคราะห์โดยภาพรวม การสร้างเมืองหลวงและเมืองรอง บรรพกษัตริย์ไทยได้ทรงเลือก “ชัยภูมิ” ที่เป็นที่ราบลุ่มและติดหรืออยู่ใกล้แม่น้ำ พิจารณาเชิงมนุษยนิเวศวิทยา (Human Ecology) และพฤติกรรมเชิงสิ่งแวดล้อม (Environmental behavior) การเลือกที่ตั้งเมืองในทำเลดังกล่าว แสดงให้เห็นถึงพระราช-อัจฉริยภาพของพระเจ้าแผ่นดินที่ทรงรู้และเข้าใจสภาพแวดล้อมทางกายภาพของพื้นที่เป็นอย่างดี การเลือก “ชัยภูมิ” บริเวณที่ราบลุ่มริมน้ำมิได้สะท้อนให้เห็นเพียงความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจจากการเพาะปลูกของประชาชนเท่านั้น แต่ยังหมายถึงเส้นทางสำหรับการคมนาคม-ขนส่ง และการค้าขาย รวมไปถึงความมั่นคงทางสังคมและการเมืองด้วยเช่นกัน ที่ราบลุ่มแม่น้ำเป็นทำเลที่ประชาชนตั้งถิ่นฐานรวมกันเป็นกลุ่มก้อน ทำให้สะดวกทั้งการดูแลทุกข์-สุข และการเกณฑ์กำลังคนในยามศึกสงคราม นอกเหนือจากนี้แล้ว แม่น้ำยังทำหน้าที่เสมือนกำแพงธรรมชาติในการป้องกันข้าศึกศัตรูได้อีกทางหนึ่ง

 

อย่างไรก็ตาม หากพิเคราะห์เมืองประวัติศาสตร์ของไทยเป็นการเฉพาะ ยิ่งทำให้เกิดความซาบซึ้งในพระปรีชาญาณของบรรพกษัตริย์ในการเลือก “ชัยภูมิ” เพื่อเป็นที่ตั้งเมืองมากขึ้น กรณีของเมืองเชียงแสน (ดูภาพที่ 4 ประกอบ) มีที่ตั้งอยู่บนฝั่งตะวันตกของแม่น้ำโขง ในบริเวณที่ชายฝั่งไม่ถูกกัดเซาะ แต่เป็นชายฝั่งที่ตะกอนทรายจากคุ้งน้ำด้านเหนือนำมาตกทับถม รอบตัวเมืองเป็นที่ราบลุ่มเหมาะแก่การเพาะปลูก โดยมีเนินเขาด้านทิศตะวันตกเฉียงเหนือและทิศใต้เป็นแหล่งต้นน้ำ (พิจารณาเทียบเคียงได้กับพระราชวังฤดูร้อนตามอุดมคติ “ฮวงจุ้ย” ของจีน)

แม้จะมิใช่เมืองที่สร้างโดยกษัตริย์ของไทยเมื่อเริ่มแรก เนื่องจากเป็นเมืองหน้าด่านของขอมมาก่อน (เจริญ ไชยชนะ, 2506) แต่สุโขทัยคืออีกเมืองหนึ่งที่มีการเลือก “ชัยภูมิ” ได้อย่างเหมาะสม กล่าวคือ มีสถานที่ตั้งอยู่ในที่ราบลุ่มที่มีความอุดมสมบูรณ์เหมาะแก่การเกษตรกรรม ด้านหลังตัวเมืองไปทางตะวันตกมีทิวเขาเป็นฉากด้านหลัง ทำหน้าที่เป็นกำแพงธรรมชาติป้องกันเมืองได้ทางหนี่ง และทำหน้าที่เป็นแหล่งต้นน้ำของตัวเมืองด้วยอีกทางหนึ่ง ยิ่งในสมัยของพ่อขุนรามคำแหงมหาราชครองราชย์ได้มีการสร้าง “สรีดภงส์” เป็นแหล่งกักเก็บน้ำเพื่อมิให้น้ำท่วมเมืองในฤดูน้ำหลาก และปล่อยน้ำให้กับประชาชนเมื่อยามขาดแคลน (นคร พันธุ์ณรงค์, ม.ป.ท.)

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย


บ้านจอมยุทธ : สร้างเมื่อ สิงหาคม 2543 วิธีใช้: อ่านเพื่อประเทืองปัญญา | วัตถุประสงค์ | ติดต่อ : baanjomyut@yahoo.com