ค้นหาข้อมูลจากบ้านจอมยุทธ คลิก!

วรรณกรรม สุภาษิต ข้อคิด คำคม สำนวน โวหาร งานเขียน >>

สุภาษิตล้านนา

การให้ความหมายทางสังคมต่อความเป็นเพศ

อุษณีย์ เทพมณี

การศึกษาสุภาษิตล้านนานั้นมีนักปราชญ์และผู้รู้หลายท่านได้ศึกษาในหลาย ๆ ด้านไว้ค่อนข้างละเอียดพอสมควรแล้ว อย่างไรก็ดี การศึกษาสุภาษิตล้านนาในครั้งนี้มุ่งศึกษาที่มีเนื้อหาสั่งสอนเตือนใจชายและหญิงโดยเฉพาะ ซึ่งสุภาษิตล้านนาที่เลือกศึกษาได้แสดงให้เห็นถึงความเชื่อเรื่องความเป็นเพศอันเป็นสิ่งที่ได้มาจากระบวนการขัดเกลาทางสังคมและนำมาสู่คำสอนหรือสุภาษิตล้านนา

สุภาษิตล้านนาที่สอนเฉพาะหญิงและชายที่เลือกมาศึกษาครั้งนี้มีทั้งหมด 20 บท โดยใช้สุภาษิตที่ยุทธ เดชคำรณ ได้รวบรวมไว้ในหนังสือภาษิตล้านนา เนื่องจากมีสุภาษิตล้านนามากบทและมีความหลากหลายทำให้สามารถมองเห็นภาพรวมของความคิด ความเชื่อในเรื่องต่าง ๆ ของชาวล้านนาได้ดี ซึ่งสุภาษิตทั้ง 20 บทนี้ เป็นเหมือนข้อสรุปทางความคิดในเรื่องการสอนและเป็นข้อเตือนใจสำหรับชายหญิงของสังคมชาวล้านนาที่มีมาแต่อดีตและยังสามารถใช้ได้ดีในปัจจุบันทั้งแก่ผู้ที่มีครอบครัวแล้วและมีบทบาทหน้าที่เป็นสามีเป็นภรรยา หรือข้อการปฏิบัติของหนุ่มสาวล้านนา เป็นต้น

การศึกษาวิเคราะห์สุภาษิตล้านนาที่สอนเฉพาะชายและหญิงในครั้งนี้ทำให้สามารถทราบถึงค่านิยมและความเชื่อเกี่ยวกับความเป็นเพศที่สังคมคาดหวังและกำหนดขึ้นเป็นคำสอนที่มีการยอมรับร่วมกัน ผู้ที่ปฏิบัติจะถือว่าได้รับการยอมรับจากสังคมส่วนผู้ที่ฝ่าฝืนมักจะได้รับการติฉินนินทาหรือถูกปฏิเสธจากสังคม นอกจากนี้ยังทำให้เราเข้าใจถึงที่มาของสุภาษิตสอนชายและหญิง ว่าเป็นผลของความเชื่อเกี่ยวกับความเป็นเพศและการแบ่งบทบาทของชายหญิง ซึ่งมีความเชื่อเช่นนี้มาเป็นเวลานาน และความเชื่อนี้ถือเป็นสิ่งที่มีมาตามธรรมชาติไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ ซึ่งแท้ที่จริงแล้วความเชื่อเช่นนี้ก็เป็นผลของการขัดเกลาทางสังคม

การศึกษาสุภาษิตล้านนาที่เคยมีผู้ศึกษาไว้นั้น ส่วนใหญ่เป็นการรวบรวมสุภาษิตล้านนาทั้งหมดที่มีแล้วนำมาจัดเข้าเป็นหมวดหมู่โดยเรียงลำดับอักษรหรือเรียงตามหมวดของลักษณะความหมายเช่น สุภาษิตที่เกิดจากธรรมชาติ สุภาษิตที่เกิดจากประเพณี สุภาษิตที่เกิดจากอุบัติเหตุ เป็นต้น

สมร เจนจิจะ ได้ศึกษาวิจัยเรื่อง “วิเคราะห์ลานนาภาษิต” ซึ่งได้จำแนกสุภาษิตล้านนา จำนวน 536 บท ตามรูปแบบกลุ่มคำ ซึ่งมีตั้งแต่ 4 พยางค์ จนถึง 20 พยางค์ และจำแนกตามความหมายตามที่กล่าวมาข้างต้น แต่ไม่ได้มีการวิเคราะห์ถึงตัวคำสอนของสุภาษิตที่ว่านั้นแต่อย่างใด

การศึกษาวิเคราะห์สุภาษิตล้านนาที่สอนเฉพาะชายและหญิงในครั้งนี้จึงเป็นการมุ่งวิเคราะห์ถึงความเป็นเพศที่แฝงอยู่ในสุภาษิต ซึ่งการสร้างความเป็นเพศที่ว่านั้นมาจากกระบวนการขัดเกลาทางสังคมที่มีความสลับซับซ้อนและเป็นการสืบทอดกันมาเป็นเวลานาน

เนื่องด้วยความเป็นเพศเป็นคำที่ยังใช้กันไม่แพร่หลายนัก จึงมีผู้รู้เพียงไม่กี่ท่านที่ได้ให้ความหมายไว้ เช่น วารุณี ภูริสินสิทธิ์ ได้ให้ความหมายไว้ว่า หมายถึง องค์ความรู้ที่สร้างความหมายให้กับความแตกต่างทางร่างกายเป็นความสัมพันธ์ทางสังคม เศรษฐกิจ การเมือง และจิตวิทยาระหว่างผู้หญิงและชาย เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างสังคม เป็นการจัดการเชิงสังคมและเป็นพฤติกรรมที่ถูกเรียนรู้จากสังคมจนกลายเป็นความคาดหวังของสังคม ( วารุณี ภูสินสิทธิ์ , 2543 หน้า 198 )

 

การศึกษาสุภาษิตล้านนาในการให้ความหมายทางสังคมต่อความเป็นเพศครั้งนี้ได้นำแนวคิดการสร้างความเป็นเพศผ่านกระบวนการขัดเกลาทางสังคมของอาจารย์วารุณี ภูริสินสิทธิ์มาใช้ในการวิเคราะห์ควบคู่กับแนวคิด การแบ่งบทบาทหญิงและชายของอาจารย์ พงสวัสดิ์ สวัสดิ์พงษ์ ซึ่งเนื้อหาของทั้งสองแนวคิดมีดังนี้ คือ

  1. แนวคิดการสร้างความเป็นเพศผ่านกระบวนการขัดเกลาทางสังคม อาจารย์ วารุณี ภูริสินสิทธิ์ ได้กล่าวไว้ว่า ความเป็นเพศเป็นตัวกำหนดความเป็นตัวตนทักษะ และความสัมพันธ์ที่มีต่อผู้อื่นของคนในแต่ละเพศซึ่งคุณลักษณะของแต่ละเพศที่ปรากฏไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติแต่ถูกสร้างขึ้นโดยผ่านกระบวนการขัดเกลาทางสังคมที่ซับซ้อน โดยจะเริ่มตั้งแต่แรกเกิดกระทั่งโตขึ้น การที่สังคมกำหนดความเป็นเพศขึ้น โดยให้ผู้หญิงมีคุณลักษณะบางอย่าง และผู้ชายมีคุณลักษณะบางอย่างและเชื่อว่าเป็นสิ่งที่เปลี่ยนแปลงไม่ได้ เช่น ผู้หญิงต้องคู่กับความเป็นแม่บ้านเป็นผู้ดูแลครอบครัว หรือคู่กับความสาวความงามในจริยวัตร ในขณะที่ผู้ชายคือผู้นำของครอบครัว ผู้กล้าและเป็นผู้ตัดสินใจ เป็นต้น ความเชื่อที่สังคมกำหนดในลักษณะนี้นำไปสู่การกำหนดบทบาทหน้าที่ของคนสองเพศ ( อ้างแล้ว 2543 หน้า 199)

  2. แนวคิดการแบ่งบทบาทหญิงชาย : อาจารย์ พงษ์สวัสดิ์ สวัสดิ์พงษ์ ได้กล่าวไว้ว่า2 บทบาทเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นภายนอกตัวหรือเป็นสภาพแวดล้อมของบุคคลและบุคคลต้องแสดงบทบาทตามความคาดหวังของสังคมที่กำหนดไว้อย่างแน่ชัด ซึ่งแนวคิดการแบ่งบทบาทหญิงชายนี้จะช่วยเป็นกรอบในการทำความเข้าใจ และพิจารณาบทบาทของหญิงชายที่ถูกกำหนดไว้แล้วเฉพาะตัว เช่น ผู้หญิงจะต้องมีบทบาทในการเป็นภรรยา แม่ แม่บ้าน โดยมีกลุ่มกิจกรรมประเภทงานบ้าน เช่น ปรนนิบัติสามี เลี้ยงดูบุตร ดูแลความสะอาดเรียบร้อยภายในบ้าน ส่วนผู้ชายมีบทบาทเป็นสามี พ่อ พ่อบ้าน มีหน้าที่ต้องปกป้องภรรยา ลูก หาเลี้ยงครอบครัว เป็นผู้นำครอบครัว เป็นต้น Turner (อ้างในวณี บางประภา ธิติประเสริฐ,2533 หน้า 11) กล่าวว่าการแบ่งแยกบทบาทในครอบครัวมักถูกกำหนดมาล่วงหน้าว่า สามีต้องทำอะไร ภรรยาต้องทำอะไร และบุตรต้องทำอะไร

จากสุภาษิตล้านนาที่เกี่ยวกับชายและหญิงทั้ง 20 บท ที่เลือกมาศึกษาในครั้งนี้ สามารถแบ่งได้เป็น 3 กลุ่ม คือ

สุภาษิตที่สอนเฉพาะเพศชาย

  • กันเข้าวัดหื้ออู้คำปราชญ์ กันเข้ากาดหื้อเป็นพ่อค้า

  • กันเป็นผู้ชายอย่าฟังคำส่อ กันเป็นพ่ออย่าหลงคำแม่น้า

  • คนชาย ถ้าหมั่นแล้ว บ่แคล้วแพ้ใจสาว

  • จะเอาเมีย อย่างกลัวการ เป็นทหารอย่ากลัวศึก

  • ผู้ชายจะยังเป็นลูก จนถึงวันที่มีเมีย

  • หญ้าเป็นข้าควาย ผู้ชายเป็นข้าหญิง

สุภาษิตที่สอนเฉพาะเพศหญิง

  • ผ่อชายมีผญา หื้อผ่อเมื่อยามกินเหล้า

  • จะมีผัวอย่ากลัวมีท้อง

  • มีผัวมีลูก เหมือนเชือกผูกมัดแข้ง มัดขา

  • มีผัวมีลูก มีโซ่ผูกพันชั่วชีวิต

  • หญิงเดือน หญิงด่า หื้อพิจารณาถี่ ๆ

  • เป็นสาว เปิ้นช่างว่าร้าย เป็นแม่ร้างแม่ม่ายเปิ้นช่างดูแคลน

สุภาษิตที่สอนทั้งชาย หญิง

  • หญิงเยียะการสบาย ชายเยียะการหลายแท้นอ

  • หญิงเป็นเสาเรือนเอก ชายเอกเขนกสั่งการ

  • หญิงรักที่น้ำใจ ชายรักที่หุ่นร่าง

  • หญิงรักแล้ว ตึงรักหลาย ๆ ชายรักที่หุ่นร่าง

  • หญิงลุกเช้า ชายลุกขวาย สองตายายอยู่กันจนเฒ่า

  • ถ้าผัวว่าแล้ว เมียแก้วอย่าเกิน ถ้าผัวทำเพลิน เมียต้องว่าห้าม

  • หญิงเป็นผู้จ่าย ชายเป็นผู้ริ

  • ผัวเป็นหิง เมียเป็นข้อง ตีกลองทิงมอง ม่วนล้ำ

ความเป็นเพศที่สังคมมีให้มนุษย์
คาดหวังให้ผู้ชายเป็นผู้นำที่ดีของครอบครัว
คาดหวังให้ผู้ชายมีความขยันหมั่นเพียร
คาดหวังให้ผู้ชายมีความรู้ความสามารถ
คาดหวังให้ผู้หญิงมีความประพฤติดี ซื่อสัตย์
คาดหวังให้ผู้หญิงเป็นภรรยาที่ดี
คาดหวังให้ผู้หญิงเป็นมารดาที่ดี

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

» "บ้าน" มรดกทางวัฒนธรรม
"บ้าน" คือการบอกเล่าความเป็นมา คือการบอกล่าวถึงพัฒนาการในการดำรงชีพของมนุษย์ "บ้าน" ที่อยู่อาศัยหนึ่งในปัจจัยสี่ ซึ่งมีความจำเป็นสำหรับมนุษย์ และบ่งบอกถึงความั่นคง

» ภูมิปัญญากีฬาไทย
กีฬาไทยที่บรรพชนไทยค้นคิด และถ่ายทอดมาสู่ลูกหลาน บางชนิดกลายเป็นตำนานและความทรงจำ และบางชนิดยังคงมีการเล่นกันอยู่

» สะพานสู่ฟ้าใหม่
สะพานข้ามน้ำเป็นสัญลักษณ์การข้ามอุปสรรคขวางกั้นไปสู่จุดหมาย และการเชื่อมโยงสิ่งตรงข้ามมา เพื่อสร้างเอกภาพอันกลมกลืนมั่นคง

» ทิวธงมงคลชัย
สิ่งสะท้อนความคิด และสืบทอดคติความเชื่อ ขนบธรรมเนียมประเพณี ของชนรุ่นแล้วรุ่นเล่า จากยุคสมัยหนึ่งสู่อีกยุคสมัยหนึ่ง ดุจตัวแทนที่น้อมนำสู่มงคลแห่งชีวิต

» พระราชลัญจกรประจำรัชกาล
ตราประจำพระมหากษัตริย์ แต่ละรัชกาล ซึ่งจะทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเมื่อเริ่มต้นรัชกาล เพื่อประทับกำกับพระปรมาภิไธย ในเอกสารสำคัญต่างๆของชาติ ที่เกี่ยวกับราชการแผ่นดิน

» สามล้อไทย
วิถีหนึ่งของสายทาง ซึ่งแม้เวลาจะหมุนเวียนเปลี่ยนไป หากสายทางของสามล้อยังคงผูกพัน เป็นส่วนหนึ่งของสังคมไทย

» กีฬาสัตว์
ด้วยนิสัยช่างสังเกตของคนไทย จึงเป็นที่มาของกีฬาซึ่งใช้สัตว์เป็นผู้แข่งขัน จนกลายเป็นกิจกรรมบันเทิงพื้นบ้าน ยามว่างนับแต่อดีต

» ตาลปัตร พัดรอง
พัดที่ทำจากใบตาลมีหลายรูปแบบ สำหรับใช้โบกให้ความเย็น และใช้เป็นการบ่งบอกถึงฐานะ บรรดาศักดิ์ของผู้ใช้

สติ๊กเกอร์ไลน์

โฆษณาติดต่อ : 081-9182546