ขนบธรรมเนียม ประเพณี วัฒนธรรม อารยธรรม >>

รำศุภลักษณ์อุ้มสม

นาฏศิลป์ไทย
คณะศิลปศึกษา สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ พ.ศ. 2550


รูปแบบของการแสดงละครใน
รำศุภลักษณ์อุ้มสม
เทคนิคและกระบวนการรำ

การสืบทอดท่ารำ

ประวัติครูผู้ถ่ายทอดท่ารำศุภลักษณ์อุ้มสม

       หม่อมครูนุ่ม ในพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นสถิตยะดำรงศ์สวัสดิ์ (พระองค์เจ้านวรัตน) ชาติสกุลของท่านมิสามารถสืบค้นได้ จากคำบอกเล่าของคุณครูลมุล ยมะคุปต์ และคุณครุเฉลย ศุขะวณิช กล่าวว่าท่านเป็นละครในสมเด็จพระบัณฑูรย์ ( กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ ) แต่จากการสืบค้นไม่ปรากฎว่า กรมพระราชวังไชยชาญ ทรงมีคณะละครส่วนพระองค์แต่ทรงมีงิ้ว และหุ่น จึงสันนิษฐานว่า หม่อมครูนุ่มคงจะเป็นละครในเจ้าคุณจอมมารดาเอม ( พระมารดาในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ ) และต่อมาได้ตกทอดเป็นพระมรดกถึงกรมพระราชวังบวร ฯ ในภายหลัง

หม่อมครูนุ่มมีความเชี่ยวชาญในกระบวนลีลาท่ารำตัวนางทุกประเภท ต่อมาได้เป็นหม่อมในกรม มีพระธิดาคือ หม่อมเจ้าหญิง กมลเปรมปรีดิ์ ( ท่านหญิงดำ ) ภายหลังได้เข้ามาเป็นครูละครวังสวนกุหลาบท่านได้สิ้นชีพและได้ทำการฌาปนกิจศพ เมื่อพฤษภาคม พ.ศ. 2477

ผลงานการถ่ายทอดท่ารำสำคัญ ได้แก่ กระบวนท่ารำตัวนาง อาทิ

  • กระบวรท่ารำของนางเมขลา นางเบญจกาย นางสำมะนักขา (แปลง) ในเรื่องรามเกียรติ์
  • กระบวนท่ารำของนางศุภลักษณ์ในเรื่องอุณรุท
  • กระบวนท่ารำของบุษบา มะเดหวี ดรสาในเรื่องอิเหนา
  • กระบวนท่ารำของนางสุวรรณมาลี ละเวง วาลี ในเรื่องพระอภัยมณี

กระบวนท่ารำที่กล่าวโดยสังเขปนี้ ท่านได้ถ่ายทอดให้กับศิษย์ในคณะละครสวนกุหลาบ ศิษย์คนสำคัญของท่านที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันคือ คุณครูเฉลย ศุขะวณิช ผู้เชี่ยวชาญการสอนนาฏศิลป์ วิทยาลัย นาฏศิลป กรมศิลปากร ศิลปินแห่งชาติ พ.ศ. 2530

หม่อมครูแย้ม เป็นหม่อมละครในสมเด็จเจ้าพระยาบรมพาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) ตามประวัติของท่านกล่าวว่าเป็นศิษย์ของเจ้าจอมมารดาแย้ม ( อิเหนา ) ในรัชกาลที่ 2 หรือที่เรียกกันว่า คุณโตแย้ม หม่อมครูแย้ม มีความสามารถมาก สามารถจดจำท่ารำและเลียนแบบท่าของเจ้าจอมมารดาแย้มผู้เป็นครูได้ทุกอย่างท่านถึงกับยอมยกชื่อตัวท่านให้ศิษย์ใช้จึงเรียกชื่อว่า แย้ม มาตั้งแต่เด็ก

หม่อมครูแย้มมีความสามารถในด้านนาฏศิลป์เป็นอย่างมาก โดยเฉพาะบทบาทตัวพระละครใน ที่เชี่ยวชาญเป็นพิเศษได้แก่ บทบาทของอิเหนา หม่อมครูแย้มได้เข้ามาเป็นครูละครในคณะละครวังสวนกุหลาบ ได้ถ่ายทอดท่ารำให้กับศิษย์ของท่าน อาทิ คุณครูลมุล ยมะคุปต์

ผลงานการถ่ายทอดท่ารำสำคัญ ได้แก่

  • กระบวนท่ารำหน้าพาทย์กลม (พระขรรค์)
  • กระบวนท่ารำกริชคู่-เดี่ยว ในเพลงสะระหม่า
  • กระบวนท่าใช้อาวุธในละครเรื่องอิเหนา เช่น รำกระบี่ รำทวน และหอกซัด
  • กระบวนท่ารำเพลงเชิดฉิ่ง เช่น เชิดฉิ่งตัดดอกไม้ เชิดฉิ่งลักนาง เชิดฉิ่งจับม้า เชิดฉิ่งแผลงศร
  • กระบวนท่ารำเพลงลงสรง เช่นลงสรงโทน ลงสรงปี่พาทย์

กระบวนท่ารำที่ยกมากล่าวนี้ เป็นเพียงส่วนหนึ่งที่ท่านถ่ายทอดให้กับคุณครูลมุล ยมะคุปต์ หม่อมครูแย้ม เป็นครูฝ่ายตัวพระ คู่กับคุณครูอึ่ง เป็นครูประจำคณะละครวังสวนกุหลาบ ท่ารำชุดศุภลักษณ์อุ้มสมนี้ หม่อมครูแย้มและคุณครูอึ่ง เป็นหลักสำคัญฝ่ายตัวพระอุณรุท


คุณครูอึ่ง เป็นละครคณะเดียวกับหม่อมครูนุ่ม ชาติสกุลของท่านไม่ปรากฏ ต่อมาท่านใช้นามสกุล กษิตเสน ( จากคำบอกเล่าของคุณครูเฉลย ศุขะวณิช ) ท่านมีบุตรชาย-หญิง คือ ชาย ชื่อ ปริก หญิง ชื่อ แส นายปริกมีฝีมือทางตีขิมได้เคยเป็นครูเข้าไปถวายการสอนเจ้านายหลายพระองค์

คุณครูอึ่งมีความเชี่ยวชาญในกระบวนลีลาท่ารำตัวพระทุกประเภท ได้เป็นครูให้กับละครคณะต่างๆ อาทิ คณะละครวังสวนกุหลาบ ละครหลวงในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ท่านสิ้นชีวิตเมื่อใดไม่ปรากฏ แต่สันนิษฐานว่าสิ้นชีวิตหลังหม่อมครูนุ่ม เพราะเหตุว่าเมื่อคุณครูลมุล ยมะคุปต์ เข้ามาเป็นครูในโรงเรียนศิลปากรนาฏดุริยางค์ เมื่อก่อตั้งครั้งแรกในปี พ.ศ. 2477 นั้น คุณครูลมุลท่านเล่าว่าคุณครูอึ่งของท่านยังมีชีวิตอยู่ ท่านติดขัดในการสอนนาฏศิลป์บทตอนใดท่านยังไปเรียนถามคุณครูอึ่ง

ผลงานการถ่ายทอดท่ารำสำคัญ ได้แก่ กระบวนท่ารำตัวพระ อาทิ

  • ท่ารำเพลงช้าเพลงเร็วของตัวพระที่เป็นแบบแผนของวิทยาลัยนาฏศิลปในปัจจุบัน ซึ่งคุณครู ลมุล ยมะคุปต์ ได้เป็นผู้วางรูปแบบไว้
  • กระบวนท่ารำของ พระอรชุน พระอินทร์ ในเรื่องรามเกียรติ์
  • กระบวนท่ารำของท้าวสามล พระสังข์ ในเรื่องสังข์ทอง
  • กระบวนท่ารำ พระอุณรุท พระบรมจักรกฤษณ์ ในเรื่องอุณรุท
  • กระบวนท่ารำ จรกา ในเรื่อง อิเหนา
  • กระบวนท่ารำ รามปรศุ พระคเณศร์ ในเรื่องอิเหนา

กระบวนท่ารำที่กล่าวนี้เป็นเพียงบางส่วนเท่านั้น คุณครูอึ่งได้ถ่ายทอดกลวิธีและหน้าพาทย์สำคัญ ให้กับศิษย์ของท่านทั่วไป โดยเฉพาะคุณครูลมุล ยมะคุปต์ ผู้เชี่ยวชาญการสอนนาฏศิลป์วิทยาลัย นาฏศิลปกรมศิลปากร ซึ่งเป็นครูละครรุ่นแรกที่ได้วางรากฐานวิชานาฏศิลป์ ตั้งแต่เริ่มก่อตั้งโรงเรียน ศิลปากรนาฏดุริยางค์ เมื่อปี พ.ศ. 2477 และเป็นผู้ที่สร้างชื่อเสียงให้กับกรมศิลปากร กล่าวได้ว่าศิษย์ของครูอึ่งผู้นี้ได้รับการถ่ายทอดวิชาการของท่านไว้อย่างครบถ้วน

ตำนานบทละครเรื่อง อุณรุท
การสืบทอดท่ารำ
องค์ประกอบการแสดงชุดศุภลักษณ์อุ้มสม
อุปกรณ์การแสดง

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

» "บ้าน" มรดกทางวัฒนธรรม
"บ้าน" คือการบอกเล่าความเป็นมา คือการบอกล่าวถึงพัฒนาการในการดำรงชีพของมนุษย์ "บ้าน" ที่อยู่อาศัยหนึ่งในปัจจัยสี่ ซึ่งมีความจำเป็นสำหรับมนุษย์ และบ่งบอกถึงความั่นคง

» ภูมิปัญญากีฬาไทย
กีฬาไทยที่บรรพชนไทยค้นคิด และถ่ายทอดมาสู่ลูกหลาน บางชนิดกลายเป็นตำนานและความทรงจำ และบางชนิดยังคงมีการเล่นกันอยู่

» สะพานสู่ฟ้าใหม่
สะพานข้ามน้ำเป็นสัญลักษณ์การข้ามอุปสรรคขวางกั้นไปสู่จุดหมาย และการเชื่อมโยงสิ่งตรงข้ามมา เพื่อสร้างเอกภาพอันกลมกลืนมั่นคง

» ทิวธงมงคลชัย
สิ่งสะท้อนความคิด และสืบทอดคติความเชื่อ ขนบธรรมเนียมประเพณี ของชนรุ่นแล้วรุ่นเล่า จากยุคสมัยหนึ่งสู่อีกยุคสมัยหนึ่ง ดุจตัวแทนที่น้อมนำสู่มงคลแห่งชีวิต

» พระราชลัญจกรประจำรัชกาล
ตราประจำพระมหากษัตริย์ แต่ละรัชกาล ซึ่งจะทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเมื่อเริ่มต้นรัชกาล เพื่อประทับกำกับพระปรมาภิไธย ในเอกสารสำคัญต่างๆของชาติ ที่เกี่ยวกับราชการแผ่นดิน

» สามล้อไทย
วิถีหนึ่งของสายทาง ซึ่งแม้เวลาจะหมุนเวียนเปลี่ยนไป หากสายทางของสามล้อยังคงผูกพัน เป็นส่วนหนึ่งของสังคมไทย

» กีฬาสัตว์
ด้วยนิสัยช่างสังเกตของคนไทย จึงเป็นที่มาของกีฬาซึ่งใช้สัตว์เป็นผู้แข่งขัน จนกลายเป็นกิจกรรมบันเทิงพื้นบ้าน ยามว่างนับแต่อดีต

» ตาลปัตร พัดรอง
พัดที่ทำจากใบตาลมีหลายรูปแบบ สำหรับใช้โบกให้ความเย็น และใช้เป็นการบ่งบอกถึงฐานะ บรรดาศักดิ์ของผู้ใช้

สติ๊กเกอร์ไลน์

โฆษณาติดต่อ : 081-9182546