ขนบธรรมเนียม ประเพณี วัฒนธรรม อารยธรรม >>

รำศุภลักษณ์อุ้มสม

นาฏศิลป์ไทย
คณะศิลปศึกษา สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ พ.ศ. 2550


รูปแบบของการแสดงละครใน
รำศุภลักษณ์อุ้มสม
เทคนิคและกระบวนการรำ

องค์ประกอบการแสดงชุดศุภลักษณ์อุ้มสม

ผู้แสดง

การแสดงชุดศุภลักษณ์อุ้มสมเป็นการรำคู่ ประกอบด้วยผู้แสดง 2 คน คือ ตัวพระ อุณรุท และนางศุภลักษณ์ มีวิธีการคัดเลือกผู้แสดง ดังนี้

  • ผู้แสดงเป็นพระอุณรุท ต้องเป็นผู้ที่มีรูปร่างสูงโปร่ง ใบหน้างาม มีบุคลิกลักษณะงามตามลักษณะของชายงามใน วรรณคดี มีพื้นฐานและทักษะด้านนาฏศิลป์ไทยดี จังหวะแม่นยำ และมีลีลาท่ารำเป็นแบบละครใน
  • ผู้แสดงเป็นนางศุภลักษณ์ มีรูปร่างท้วมเล็กน้อย ( ไม่ควรมีรูปร่างบอบบางกว่าตัวพระ ) มีรูปหน้าใกล้เคียงกับตัวพระ แต่เมื่อแต่งหน้าแล้วควรดูมีอายุมากกว่าตัวพระ เป็นผู้ที่มีพื้นฐานและทักษะด้านนาฏศิลป์ไทยดี จังหวะแม่นยำ และมีลีลาท่ารำเป็นแบบละครใน อย่างไรก็ตามท่ารำของนางศุภลักษณ์ต้องมีท่วงทีลีลาเข้มแข็ง เนื่องจากเป็นนางยักษ์ ( สัมภาษณ์ เวณิกา บุนนาค วันที่ 18 กรกฎาคม 2545 )

โดยสรุปการคัดเลือกผู้แสดงชุดศุภลักษณ์อุ้มสม ต้องคัดเลือกผู้แสดงจากผู้ที่มีฝีมือในการรำดี มีรูปร่างใกล้เคียงกัน และยังต้องเป็นผู้ที่มีฝีมือในการรำอยู่ในระดับเดียวกันทั้งตัวพระและตัวนาง เนื่องจากการแสดงชุดนี้ผู้แสดงจะต้องรำต่อตัวในลักษณะเป็นคนๆเดียวกัน ไม่ว่าจะเป็นการยกเท้า ยืดยุบจังหวะ ใบหน้า และมือ ต้องสัมพันธ์สอดคล้องในท่าเดียวกัน เพื่อให้เกิดความพร้อมเพรียง กลมกลืนเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

ดนตรีและเพลงร้อง

  • เพลงที่ใช้ประกอบการรำชุดศุภลักษณ์อุ้มสม เป็นเพลงที่บรรเลงด้วยทางใน กล่าวคือมีจังหวะดนตรีที่เชื่องช้า นุ่มนวล มีบทร้องประกอบ
  • บทที่ใช้ประกอบการแสดง ได้มีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงแตกต่างไปจากบทพระราชนิพนธ์ ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชในบางส่วนไปบ้าง โดยเฉพาะเพลงหน้าพาทย์ และเพลงขับร้อง

บทร้องการแสดงชุดศุภลักษณ์อุ้มสม

ปี่พาทย์ทำเพลงเชิด ร้องร่าย

เมื่อนั้น ศุภลักษณ์ผู้มีอัชฌาสัย
ได้ฟังบรรหารภูวไนย อรทัยชื่นชมยินดี
ร้องเพลงเชิดฉิ่ง จึงโอบอุ้มองค์พระเยาวเรศ
ประไพเพศเพียงท่อนมณีศรี

ออกโดยบัญชรรูจี เทวีก็พาออกไป
ปี่พาทย์ทำเพลงเชิดฉิ่ง
ร้องเพลงปะหลิ่ม

เลื่อนลอยมากลางนภากาศ โอภาสงามแข่งแขไข
แสงจันทร์จับองค์ภูวไนย วิไลล้ำกว่านวลจันทรา
สีดาวจับเครื่องพระโฉมฉาย อร่ามพรายกว่าดาวในเวหา
นวลพระองค์จับทรงกัลยา รจนางามเนื้อนวลผจง


ร้องเพลงเบ้าหลุด

งามนางเป็นพาหนะรอง ทำนองดั่งนางราชหงส์
งามภูวนาทนั่งดำรงทรง ดังองค์พรหมเมศฤทธี
ดั้นหมอกออกเมฆมาไวไว เทเวศอวยชัยอึงมี่
รีบเร่งเร็วมาในราตรี หมายมุ่งบุรีรัตนา

ปี่พาทย์ทำเพลงเชิด

วงดนตรีประกอบการแสดงการแสดงชุดศุภลักษณ์อุ้มสมใช้วงปี่พาทย์ไม้นวมเครื่องห้า เครื่องคู่หรือเครื่องใหญ่ตามโอกาสและความเหมาะสมในการแสดง เครื่องดนตรีในวงปี่พาทย์เครื่องห้า ประกอบด้วย

1. ระนาดเอก
2. ฆ้องวงใหญ่
3. ปี่ใน
4. ตะโพน
5. กลองทัด
6. ฉิ่ง
3. การแต่งกาย

ตัวพระ (พระอุณรุท) แต่งยืนเครื่องพระ ดังนี้

1) เสื้อแขนยาว (สีเหลือง)
2) ผ้านุ่ง (แดงหรือม่วง)
3) สนับเพลา
4) ห้อยหน้า
5) ห้อยข้าง
6) รัดสะเอว
7) กรองคอ
8) ทับทรวง
9) สังวาล
10) เข็มขัดพร้อมหัว
11) อินทนู
12) ทองกร
13) ปะวะหล่ำ
14) แหวนรอบ
15) กำไลเท้า
16) ศีรษะสวมชฎา
17) อุบะดอกไม้ทัด

ตัวนาง (นางศุภลักษณ์) แต่งยืนเครื่องนางห่มสะไบสองชาย ดังนี้

1) ผ้าห่มนาง
2) ผ้านุ่ง
3) เสื้อในนาง
4) นวมนาง
5) จี้นาง
6) เข็มขัดพร้อมหัว
7) สะอิ้ง
8) ทองกร
9) ปะวะหล่ำ
10) แหวนรอบ
11) กำไลเท้า
12) ศีรษะใส่รัดเกล้าเปลว
13) อุบะดอกไม้ทัด

ตำนานบทละครเรื่อง อุณรุท
การสืบทอดท่ารำ
องค์ประกอบการแสดงชุดศุภลักษณ์อุ้มสม
อุปกรณ์การแสดง

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

» "บ้าน" มรดกทางวัฒนธรรม
"บ้าน" คือการบอกเล่าความเป็นมา คือการบอกล่าวถึงพัฒนาการในการดำรงชีพของมนุษย์ "บ้าน" ที่อยู่อาศัยหนึ่งในปัจจัยสี่ ซึ่งมีความจำเป็นสำหรับมนุษย์ และบ่งบอกถึงความั่นคง

» ภูมิปัญญากีฬาไทย
กีฬาไทยที่บรรพชนไทยค้นคิด และถ่ายทอดมาสู่ลูกหลาน บางชนิดกลายเป็นตำนานและความทรงจำ และบางชนิดยังคงมีการเล่นกันอยู่

» สะพานสู่ฟ้าใหม่
สะพานข้ามน้ำเป็นสัญลักษณ์การข้ามอุปสรรคขวางกั้นไปสู่จุดหมาย และการเชื่อมโยงสิ่งตรงข้ามมา เพื่อสร้างเอกภาพอันกลมกลืนมั่นคง

» ทิวธงมงคลชัย
สิ่งสะท้อนความคิด และสืบทอดคติความเชื่อ ขนบธรรมเนียมประเพณี ของชนรุ่นแล้วรุ่นเล่า จากยุคสมัยหนึ่งสู่อีกยุคสมัยหนึ่ง ดุจตัวแทนที่น้อมนำสู่มงคลแห่งชีวิต

» พระราชลัญจกรประจำรัชกาล
ตราประจำพระมหากษัตริย์ แต่ละรัชกาล ซึ่งจะทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเมื่อเริ่มต้นรัชกาล เพื่อประทับกำกับพระปรมาภิไธย ในเอกสารสำคัญต่างๆของชาติ ที่เกี่ยวกับราชการแผ่นดิน

» สามล้อไทย
วิถีหนึ่งของสายทาง ซึ่งแม้เวลาจะหมุนเวียนเปลี่ยนไป หากสายทางของสามล้อยังคงผูกพัน เป็นส่วนหนึ่งของสังคมไทย

» กีฬาสัตว์
ด้วยนิสัยช่างสังเกตของคนไทย จึงเป็นที่มาของกีฬาซึ่งใช้สัตว์เป็นผู้แข่งขัน จนกลายเป็นกิจกรรมบันเทิงพื้นบ้าน ยามว่างนับแต่อดีต

» ตาลปัตร พัดรอง
พัดที่ทำจากใบตาลมีหลายรูปแบบ สำหรับใช้โบกให้ความเย็น และใช้เป็นการบ่งบอกถึงฐานะ บรรดาศักดิ์ของผู้ใช้

สติ๊กเกอร์ไลน์
-สนับสนุนผลงาน
รายได้สมทบทุนยังชีพหลังเกษียณ-