สังคมศาสตร์ รัฐศาสตร์ การเมือง เศรษฐศาสตร์ >>

ระบอบรัฐธรรมนูญ และรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย

(Constitutionalism and Thai Constitutions)

ความหมายของรัฐธรรมนูญ
รัฐธรรมนูญกับการปกครองระบอบประชาธิปไตย
การบัญญัติ การบังคับใช้ และการตีความกฎหมายรัฐธรรมนูญ
รัฐธรรมนูญ กับ กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ
การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ
รัฐธรรมนูญ กับการปกครองของประเทศอื่นๆ
รัฐธรรมนูญกับการปกครองของไทย
เปรียบเทียบรัฐธรรมนูญไทย
บรรณานุกรม

รัฐธรรมนูญกับการปกครองระบอบประชาธิปไตย

โครงสร้างอำนาจและการปกครองในรัฐธรรมนูญ

จากความคิดการแบ่งแยกอำนาจและการกำหนดรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายปกครองทำให้รัฐธรรมนูญของประเทศที่ใช้การปกครองระบอบประชาธิปไตยประกอบด้วยสาระสำคัญดังนี้

1. รูปของรัฐ

รัฐธรรมนูญจะบอกถึงลักษณะการใช้อำนาจอธิปไตยของรัฐโดยภาพรวมว่ารัฐบาลนั้นเป็นรัฐบาลที่มีอำนาจอธิปไตยเต็ม คือ รัฐบาลกลางเท่านั้นที่ใช้อำนาจอธิปไตย เรียกการจัดการปกครองนี้ว่า รัฐเดี่ยว (unitary state) หรือ ใช้อำนาจอธิปไตยบางส่วน คือรัฐบาลกลางหรือรัฐบาลมลรัฐจะใช้อำนาจในกิจการภายนอกและที่จำเป็นต่อการรวมกันของมลรัฐ ส่วนกิจการภายในมลรัฐเป็นผู้ใช้เรียกการจัดการปกครองนี้ว่า รัฐรวมหรือ สหพันธรัฐ (federal state)

2. รูปการปกครอง

รัฐธรรมนูญจะบอกถึงหลักการที่สำคัญที่จำเป็นที่แสดงถึงความเป็นประชาธิปไตยได้แก่ (จาก หยุด แสงอุทัย, 2512 หน้า 39-45)

1. ความเสมอภาค
2. มีการยอมรับนับถือคุณค่าและศักดิ์ศรีของเอกชนแต่ละคน
3. บุคคลมีเสรีภาพในทางส่วนบุคคล ทางการเมือง ทางเศรษฐกิจ และทางสังคม
4. การบัญญัติกฎหมายและการบริหารราชการแผ่นดินต้องกระทำด้วยความยินยอมเห็นชอบของราษฎร (เพราะฉะนั้นจึงต้องมีการเลือกตั้งและรัฐมนตรีต้องรับผิดชอบต่อสภา)
5. ต้องมีการเลือกตั้งสภาผู้แทนราษฎร(ตามหลักการ)
1. เป็นไปโดยอิสระ
2. เป็นการเลือกตั้งโดยเที่ยงธรรมไม่มีการคดโกง
3. เป็นการเลือกตั้งทั่วถึง ไม่จำกัดเพศ วรรณะ ทรัพย์ ความรู้
4. เสมอภาค (เสียงเท่ากัน)
5. กำหนดเวลา
6. กระทำโดยลับ
7. ควรเป็นการเลือกตั้งโดยทางตรง
6. อื่นๆ

3. องค์กรที่ใช้อำนาจอธิปไตย

องค์กรหลักที่ใช้อำนาจอธิปไตยที่ต้องปรากฏในรัฐธรรมนูญ คือ

  • รัฐสภา ถ้าให้มีสภาเดียวก็คือสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้ง แต่ถ้าให้มีสภาอาวุโสหรือสภาสูงเป็นแบบสองสภา ทำหน้าที่นิติบัญญัติ
  • คณะรัฐมนตรี หรือคณะผู้บริหารงานของรัฐ ที่จะกำหนดให้หัวหน้าฝ่ายบริหารมาจากการเลือกตั้งโดยตรงคือมาจากการเลือกตั้งของประชาชนหรือเป็นผู้ที่เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
  • ศาล ซึ่งทำหน้าที่อย่างเป็นอิสระในการพิจารณาพิพากษาอรรถคดีต่างๆ

4. ความสัมพันธ์ระหว่างองค์กรที่ใช้อำนาจอธิปไตย

รัฐสภาและคณะรัฐมนตรีมีความสัมพันธ์กันในเชิงการควบคุมและตรวจสอบถ่วงดุลอำนาจซึ่งกันและกันตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ

วิธีการที่รัฐสภาใช้ควบคุมและตรวจสอบคณะรัฐมนตรี คือ การตั้งกระทู้ถาม โดยรัฐธรรมนูญได้เปิดโอกาสให้สมาชิกรัฐสภา สามารถตั้งกระทู้เพื่อให้นายกรัฐมนตรีหรือคณะรัฐมนตรี ตอบในเรื่องเกี่ยวกับงานในหน้าที่ เพื่อเป็นการควบคุมการทำงานของคณะรัฐมนตรี

อีกวิธีการหนึ่งที่รัฐสภาใช้ควบคุมและตรวจสอบคณะรัฐมนตรีคือ การขอเปิดอภิปรายเพื่อลงมติไม่ไว้วางใจ โดยจะเปิดอภิปรายเพื่อลงมติไม่ไว้วางใจเป็นรายบุคคลหรือทั้งคณะรัฐมนตรีก็ได้ ซึ่งการขอเปิดอภิปรายเพื่อลงมติไม่ไว้วางใจ ก็มีขั้นตอนตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด

คณะรัฐมนตรีก็สามารถใช้อำนาจเพื่อถ่วงดุลกับรัฐสภาได้เช่นเดียวกัน กล่าวคือ คณะรัฐมนตรีสามารถตราพระราชกฤษฎีกาเพื่อยุบสภาได้ อันจะเป็นการสิ้นสุดสภาพของรัฐสภา และจัดให้มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาขึ้นอีกครั้งหนึ่ง

ศาลรัฐธรรมนูญก็มีหน้าที่ในการควบคุมและตรวจสอบการใช้อำนาจนิติบัญญัติของรัฐสภาโดยการคอยควบคุมมิให้รัฐสภาออกกฎหมายที่ขัดต่อรัฐธรรมนูญ และมีอำนาจในการควบคุมและตรวจสอบพระราชกำหนดที่ออกโดยคณะรัฐมนตรีมิให้ขัดกับรัฐธรรมนูญ

« ย้อนกลับ | หน้าถัดไป »

แนวความคิดเรื่องการแบ่งแยกอำนาจ
แนวความคิดการกำหนดรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายปกครองในระบอบประชาธิปไตย
โครงสร้างอำนาจและการปกครองในรัฐธรรมนูญ

แชร์ไปที่ไหนดี แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย