ความรู้ทั่วไป สารนิเทศ การศึกษา คอมพิวเตอร์ >>

งานบริการของห้องสมุด

องค์ประกอบของบริการของห้องสมุดและศูนย์สารนิเทศ

การที่ห้องสมุดหรือศูนย์สารนิเทศแห่งใดแห่งหนึ่งจะสามารถจัดบริการที่มี ประสิทธิภาพเพียงใดขึ้นอยู่กับองค์ประกอบต่าง ๆ ได้แก่ ทรัพยากรสารนิเทศ ผู้ใช้บริการ ผู้ให้บริการ วิธีบริการ อุปกรณ์และเครื่องมือต่าง ๆ และการจัดการงานบริการ แต่ละองค์ประกอบมีความสำคัญดังต่อไปนี้

1. ทรัพยากรสารนิเทศ ทรัพยากรสารนิเทศเป็นแหล่งของความรู้ ข้อมูล ข่าวสารที่ผู้ใช้บริการต้องการ ห้องสมุดและศูนย์สารนิเทศจึงมีภารกิจในการจัดหาทรัพยากรสารนิเทศประเภทต่าง ๆ ที่ตรงตามความสนใจและต้องการของผู้ใช้มาจัดเก็บไว้ให้บริการ โดยจะต้องพิจารณาตามความเหมาะสมกับผู้ใช้ ทั้งคุณภาพและปริมาณให้เพียงพอ สนองความต้องการได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งต้องพิจารณาทั้งในแง่ประเภทของทรัพยากร วิธีเสนอสาระที่เหมาะกับระดับความรู้ความสามารถของผู้ใช้เป็นส่วนรวม แม้ในห้องสมุดขนาดกลางหรือขนาดใหญ่ มีบรรณารักษ์ที่รับผิดชอบงานพัฒนาทรัพยากรสารนิเทศโดยเฉพาะ แต่บรรณารักษ์งานบริการก็มีส่วนในการพัฒนาทรัพยากรสารนิเทศโดยทำหน้าที่สะท้อนความต้องการของผู้ใช้ห้องสมุด จึงถือว่าบรรณารักษ์งานบริการมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาทรัพยากรด้วยเช่นกัน อย่างไรก็ตาม ไม่มีห้องสมุดหรือศูนย์สารนิเทศใดที่สามารถจัดหาทรัพยากรสารนิเทศมาให้บริการได้ครบถ้วนตามความต้องการผู้ใช้ทุกรายการมาไว้ได้ บริการห้องสมุดที่มีประสิทธิภาพสูงจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับปริมาณของทรัพยากรที่ห้องสมุดมีอยู่เท่านั้น แต่ต้องมีวิธีบริการที่จะช่วยให้ผู้ใช้ได้ใช้ทรัพยากรจากแหล่งบริการภายนอกห้องสมุดด้วย

2. ผู้ใช้บริการ ผู้ใช้บริการเป็นองค์ประกอบสำคัญที่ทำให้งานบริการสามารถดำเนินไปได้ เพราะงานบริการของห้องสมุดจัดขึ้นเพื่อสนองความต้องการของผู้ใช้ และเพื่อส่งเสริมให้มีการใช้ทรัพยากรสารนิเทศที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์ ผู้ใช้บริการแต่ละบุคคลหรือแต่ละกลุ่ม มีความสนใจและพฤติกรรมการใช้บริการห้องสมุดแตกต่างกัน การจัดบริการจะมีผลสัมฤทธิ์สูงก็ต่อเมื่อบริการนั้นตรงกับความต้องการของผู้ใช้ จึงจำเป็นต้องมีการศึกษาความต้องการและพฤติกรรมการใช้บริการของผู้ใช้ก่อนการจัดบริการแต่ละชนิดเสมอ กล่าวได้ว่าผู้ใช้ห้องสมุดเป็นผู้กำหนดให้ห้องสมุดจัดวิธีบริการให้เหมาะสม นอกจากนี้ภารกิจงานบริการของห้องสมุดยังครอบคลุมถึงการให้การศึกษาแก่ผู้ใช้ เพื่อให้ผู้ใช้รู้จักบริการต่าง ๆ ของห้องสมุดและใช้ให้เกิดประโยชน์ได้อย่างสูงสุด

 

3. ผู้ให้บริการ บุคลากรห้องสมุดเป็นผู้ทำหน้าที่จัดบริการให้บรรลุวัตถุประสงค์และนโยบายของห้องสมุด จึงต้องมีคุณสมบัติและบุคลิกภาพที่เหมาะสม ประกอบด้วย คุณสมบัติทางวิชาการ ทักษะต่าง ๆ และคุณสมบัติเฉพาะอื่น ๆ ที่เป็นส่วนสนับสนุนให้จัดบริการได้ดี ทั้งนี้เนื่องจากลักษณะของงานบริการส่วนใหญ่ต้องสัมพันธ์กับผู้ใช้โดยตรง หรือโดยผ่านวิธีการ/เครื่องมือสื่อสารต่าง ๆ ผู้ให้บริการจำเป็นต้องมีจิตสำนึกของการให้บริการ คือ มีความพอใจที่จะให้บริการ ใส่ใจที่จะให้บริการให้ถึงที่สุดโดยไม่ท้อถอย มีบุคลิกลักษณะที่เหมาะสมที่จะทำงานกับคน หมู่มาก เพื่อให้สามารถจัดบริการที่เหมาะสมและมีประสิทธิภาพ

4. วิธีบริการ วิธีบริการเป็นการจัดบริการให้ได้ประสิทธิภาพซึ่งต้องคำนึงถึงความสะดวกในการใช้บริการของผู้ใช้ ทั้งบริการภายในห้องสมุดและบริการภายนอกห้องสมุด ไม่ว่าจะเป็น บริการแบบตั้งรับ คือ บริการที่จัดให้เป็นประจำแก่ผู้ใช้ภายในห้องสมุด เข้ามาเลือกใช้ด้วยตนเองจากทรัพยากรสารนิเทศที่จัดไว้เป็นระบบ พร้อมมีคู่มือหรือคำแนะนำในการใช้บริการ หรือ บริการเชิงรุก ได้แก่การจัดบริการแก่ผู้ที่ไม่สามารถเข้าใช้บริการในห้องสมุด ด้วยสาเหตุต่าง ๆ เช่น อยู่ไกลจากห้องสมุด มีภาระหน้าที่ไม่สามารถมาใช้บริการในเวลาห้องสมุดเปิดทำการ หรือมีข้อจำกัดด้านอื่น ๆ ใดก็ตามให้ได้ใช้บริการของห้องสมุดโดย ต้องจัดบริการต่าง ๆ ให้ มีแนวทางพิจารณาวิธีให้บริการดังนี้ (จารุวรรณ สินธุโสภณ, 2527, หน้า 284-285)

  • ให้ผู้ใช้ทุกคนมีโอกาสเข้าถึงทรัพยากรสารนิเทศที่จัดไว้ในห้องสมุดได้โดยเสรี ถ้ามีข้อจำกัด เช่น เป็นวัสดุที่หายาก ชำรุดง่ายหรือต้องการที่เก็บรักษาเป็นพิเศษ ก็ต้องหาทางอำนวยความสะดวกแก่ผู้ต้องการใช้วัสดุนั้นเป็นกรณีไป
  • บริการที่จัดขึ้นต้องให้โอกาสแก่ผู้ใช้ได้มีโอกาสใช้ทั้งในและนอกสถานที่จัดบริการ และเปิดโอกาสให้ผู้ที่ไม่สามารถมาใช้บริการได้ด้วยข้อจำกัดต่าง ๆ ได้มีโอกาสใช้บริการด้วย
  • บริการที่จัดขึ้นต้องให้โอกาสแก่ผู้ใช้ที่ไม่คุ้นเคยกับการใช้ทรัพยากรสารนิเทศรูปแบบต่าง ๆ หรือไม่คุ้นเคยกับระบบการใช้บริการ คือให้คำแนะนำเพื่อช่วยเหลือผู้ใช้ให้เข้าถึงทรัพยากรสารนิเทศที่เหมาะสมได้
  • ให้ความช่วยเหลือในการเสาะแสวงหาสารนิเทศด้วยวิธีการต่าง ๆ ทั้งในกรณีที่ผู้ใช้มาใช้บริการที่ห้องสมุดหรือติดต่อด้วยวิธีอื่น
  • บริการที่จัดขึ้นต้องอำนวยความสะดวกในเรื่องอาคารสถานที่และสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมในการใช้บริการ
  • บริการที่จัดขึ้นต้องให้ความสำคัญในเรื่องความฉับไวรวดเร็วในการให้บริการ ทั้งในการจัดหาทรัพยากรและความทันสมัยของเนื้อหาหรือการเลือกหัวข้อเรื่องที่จะให้บริการ
  • ให้ความสำคัญในการจัดบริการแก่ผู้ใช้ทั้งผู้ที่ใช้บริการอยู่แล้ว ผู้ที่จะมาใช้ และผู้ที่ควรได้ใช้บริการ เป็นแนวทางพิจารณาว่าห้องสมุดควรจัดบริการอะไรบ้างและควรจัดอย่างไร

5. อุปกรณ์และเครื่องมือในการให้บริการ การจัดบริการห้องสมุดในปัจจุบันซึ่งเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารมีการพัฒนาอย่างมาก การจัดบริการต้องคำนึงถึงอุปกรณ์และเครื่องมือต่าง ๆ ที่จะอำนวยความสะดวกและรวดเร็วในการใช้บริการ เช่น เครื่องถ่ายเอกสาร เครื่องคอมพิวเตอร์ และเครื่องมือโทรคมนาคมในกรณีที่ต้องการเข้าถึงสารนิเทศจากแหล่งภายนอก เช่น โทรศัพท์ โทรสาร โมเด็ม เป็นต้น

ความหมายของงานบริการ
ความหมายของบริการของห้องสมุด
ความสำคัญของการบริการของห้องสมุด
วัตถุประสงค์ของบริการของห้องสมุด
ปัจจัยพื้นฐานในงานบริการของห้องสมุด
องค์ประกอบของบริการของห้องสมุดและศูนย์สารนิเทศ
แนวพิจารณาการจัดบริการห้องสมุดและศูนย์สารนิเทศ
ขั้นตอนในการจัดบริการของห้องสมุดและศูนย์สารนิเทศ
ประเภทของบริการห้องสมุดและศูนย์สารนิเทศ
บริการของห้องสมุดประเภทต่าง ๆ และศูนย์สารนิเทศ
ห้องสมุดมีชีวิต
องค์ประกอบที่ทำให้งานบริการประสบความสำเร็จ

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

» รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560

» เงิน
ระบบการแลกเปลี่ยนสิ่งของต่อสิ่งของหรือการแลกเปลี่ยนสินค้ากับสินค้า ต่อมาได้ใช้สิ่งของเป็นสื่อ เช่น เปลือกหอย ผ้าขนสัตว์ หนังสัตว์ เกลือ ใบชา ใบยาสูบ

» ปรมนุตรสุญญตา
ว่างหมด คือ ปรมนุตรสุญญตา อะไรว่างหมด กาย ว่างหมด เวทนา ว่างหมด จิต ว่างหมด ธรรมชาติ ว่างหมด

» กฎบัตรสหประชาชาติ
บรรดาประชาชนแห่งสหประชาชาติ ได้ตั้งเจตน์จำนง ที่จะช่วยชนรุ่นหลังให้พ้นจากภัยพิบัติแห่งสงคราม ซึ่งได้นำความวิปโยคอย่างสุดจะพรรณามาสู่มนุษย์ชาติในชั่วชีวิต

» กรณีพิพาทอินโดจีนฝรั่งเศส
ไทยต้องยินยอมเสียดินแดนบางส่วนไป เพื่อรักษาเอกราชและดินแดนส่วนใหญ่ไว้ ทำให้พื้นที่ประเทศไทยเหลืออยู่เพียง 513,600 ตารางกิโลเมตร

» เพลงพื้นบ้าน
เพลงของชาวบ้านในท้องถิ่นต่างๆ ซึ่งแต่ละท้องถิ่นประดิษฐ์แบบแผนการร้องเพลงของตนไปตามความนิยม และสำเนียงภาษาพูดที่เพี้ยนแปร่งแตกต่างกันไป

» วิถีโลก
เพื่อให้สามารถนำความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับสภาพสังคม เศรษฐกิจการเมืองและการปกครองของสังคมไทยและโลก ไปเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตอยู่ในสังคมได้

» ประเทศไทยในอดีต
เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นมาแล้วในอดีต หลายเรื่องเป็นเรื่องที่น่าจะได้ทราบไว้เพื่อประโยชน์ในการเรียนรู้ในเรื่องนั้น ๆ และความสัมพันธ์เชื่อมโยงไปยังเรื่องอื่น ๆ

สติ๊กเกอร์ไลน์
-สนับสนุนผลงาน
รายได้สมทบทุนยังชีพหลังเกษียณ-