ความรู้ทั่วไป สารนิเทศ การศึกษา คอมพิวเตอร์ >>

งานบริการของห้องสมุด

บริการของห้องสมุดประเภทต่าง ๆ และศูนย์สารนิเทศ

บริการห้องสมุดแบบดั้งเดิมเป็นการบริการข้อมูลแก่ผู้ใช้ทั่วไป สะสมทรัพยากรสารนิเทศในแนวกว้าง ๆ เน้นการจัดหาและบริการสิ่งพิมพ์รูปเล่มที่เผยแพร่ทั่วไป ก่อตั้งขึ้นเพื่อให้บริการสารนิเทศที่มีอยู่ การให้บริการจำกัดในขอบเขตที่สามารถดำเนินการในห้องสมุดได้ เช่น บริการการอ่าน บริการช่วยการค้นคว้าจากสื่อที่มีในห้องสมุด จัดบริการแนะนำตามความสามารถและบุคลากรที่ห้องสมุดมี ต่อมา ความเปลี่ยนแปลงทางสังคม การพัฒนาของวิทยาการแขนงต่าง ๆ รวมทั้งพัฒนาการของเทคโนโลยี ทำให้เกิดความหลากหลายของสารนิเทศ กลุ่มผู้ใช้ และความต้องการในการใช้ จึงเกิดสถาบันบริการสารนิเทศในรูปแบบต่าง ๆ เพื่อสนองความต้องการที่แตกต่างกันตามปัจจัยเหล่านี้ แต่รูปแบบที่เป็นที่รู้จักและนิยมกันแพร่หลายคือห้องสมุดประเภทต่าง ๆ และศูนย์สารนิเทศ ซึ่งมีจุดเน้นในการจัดบริการที่แตกต่างกันตามวัตถุประสงค์ของสมุดและศูนย์สารนิเทศนั้น ๆ ดังนี้

1. ห้องสมุดประชาชน ห้องสมุดประชาชนตั้งอยู่ในชุมชน ให้ประชาชนทั่วไปใช้บริการ มีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นแหล่งค้นคว้าของประชาชนทั่วไป ช่วยให้ทุกคนมีโอกาสแสวงหาและเพิ่มพูนความรู้ รวมทั้งให้บริการข่าวสารและความรู้ที่ทันต่อหตุการณ์และความเคลื่อนไหวของประเทศชาติและของโลก ห้องสมุดประชาชนบริการแก่ผู้ใช้หลายระดับ หลายวัย ผู้ใช้มักต้องการข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับความสนใจของท้องถิ่นและกิจกรรมต่าง ๆ ของชุมชน โดยทั่วไปมีบริการพื้นฐาน และบริการพิเศษเช่น บริการห้องสมุดเคลื่อนที่ และบริการแก่ผู้ใช้เฉพาะกลุ่ม เช่น คนพิการ ผู้ต้องขัง ผู้สูงอายุ เป็นต้น ผู้ให้บริการต้องรู้ความต้องการของชุมชนที่ห้องสมุดตั้งอยู่ ช่วยแนะแนวการอ่าน หรือจัดกิจกรรมให้ผู้ใช้ได้รับสารนิเทศด้วยวิธีต่าง ๆ เช่น จัดนิทรรศการ เล่าเรื่องหนังสือ เพื่อให้ผู้มีความสามารถในการอ่านจำกัดได้รู้สารนิเทศที่เป็นประโยชน์

2. ห้องสมุดโรงเรียน ห้องสมุดโรงเรียนมีวัตถุประสงค์เพื่อจัดหาทรัพยากรสารนิเทศที่สอดคล้องกับหลักสูตรเพื่อสนับสนุนการเรียนให้มีประสิทธิภาพ มีสัมฤทธิ์ผลตามจุดมุ่งหมายของหลักสูตร เป็นแหล่งค้นคว้าของนักเรียน ปลูกฝังให้นักเรียนมีนิสัยรักการอ่านการค้นคว้า ให้นักเรียนมีโอกาสอ่านหนังสือหรือค้นคว้าตามความสนใจและเกิดความเพลิดเพลิน รวมทั้งเพื่อฝึกทักษะในการอ่านและการใช้หนังสือและสื่อต่าง ๆ เพื่อประกอบการศึกษา ตลอดจนให้บริการแก่ครูและบุคลากรอื่น ๆ ในการใช้ทรัพยากรสารนิเทศประกอบการสอน ดังนั้น บริการของห้องสมุดโรงเรียนโดยทั่วไปนอกเหนือจากบริการพื้นฐานแล้ว มีบริการอื่น ได้แก่ บริการแนะแนวการอ่าน การแนะนำการใช้ห้องสมุด การจัดทำบรรณานุกรมรายการทรัพยากรสารนิเทศให้แก่ผู้สอน เป็นต้น

3. ห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา ห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษาเป็นห้องสมุดที่ตั้งอยู่ในสถาบันอุดมศึกษา เช่น วิทยาลัย มหาวิทยาลัย หรืออาจมีชื่อเรียกอย่างอื่น ที่จัดการศึกษาตั้งแต่ระดับปริญญาตรีขึ้นไป มีวัตถุประสงค์ทั่วไปเพื่อส่งเสริมการเรียนการสอน สนับสนุนภารกิจของสถานศึกษา ซึ่งโดยทั่วไปกำหนดไว้ 4 ประการ ได้แก่ การผลิตบัณฑิต การวิจัย การบริการวิชาการ และการทำนุบำรุงศิลปะวัฒนธรรม นอกจากบริการพื้นฐาน โดยทั่วไปมีบริการต่าง ๆ ที่จัดเป็นประจำสม่ำเสมอ จนอาจเรียกว่าเป็นบริการพื้นฐานของห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา ได้แก่ บริการสารนิเทศหรือบริการตอบคำถามและช่วยการค้นคว้า บริการยืมระหว่างห้องสมุด บริการบรรณานุกรม ดรรชนีและสาระสังเขป บริการสืบค้นสารนิเทศจากสื่ออิเล็กทรอนิกส์ บริการสารนิเทศทันสมัย รวมทั้งบริการพิเศษอื่น ๆ เช่น บริการแปล บริการนำเอกสาร เป็นต้น

4. หอสมุดแห่งชาติ หอสมุดแห่งชาติ เก็บรวบรวมสิ่งพิมพ์ที่จัดพิมพ์ขึ้นภายในประเทศอย่างสมบูรณ์ อนุรักษ์ให้คงทนถาวร และจัดให้ใช้ประโยชน์ในการค้นคว้าวิจัย มีบริการพื้นฐานยกเว้นบริการยืม-คืน และมีบริการพิเศษต่าง ๆ ที่ไม่มีในห้องสมุดประเภทอื่น เช่น บริการเอกสารโบราณ บริการหอสมุดแห่งชาติสาขา เป็นต้น นอกจากนี้ยังจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่านเช่นเดียวกับห้องสมุดประชาชนด้วย

5. ห้องสมุดเฉพาะ ห้องสมุดเฉพาะเป็นห้องสมุดที่จัดตั้งขึ้นในหน่วยงานวิชาการหรือสถาบันบริการวิชาการเฉพาะด้านการจัดบริการจึงมุ่งประโยชน์ในการปฏิบัติงานของบุคลากรในหน่วยงานนั้น ๆ รูปแบบของบริการที่จัดจึงมีความเฉพาะเจาะจงต่างจากห้องสมุดประเภทอื่น แต่คล้ายกับบริการของศูนย์สารนิเทศ

6. ศูนย์สารนิเทศ ศูนย์สารนิเทศเป็นหน่วยงานที่จัดตั้งขึ้นเพื่อสนองการใช้สารนิเทศเฉพาะด้าน ซึ่งห้องสมุดทั่วไปไม่สามารถตอบสนองได้ ศูนย์สารนิเทศมักสนับสนุนผู้ใช้เฉพาะกลุ่มหรือเฉพาะสาขาวิชา เช่น นักวิทยาศาสตร์ นักวิจัยหรือผู้ปฏิบัติงานในหน่วยวิจัยและพัฒนาของหน่วยงานที่ศูนย์ตั้งอยู่ อาจมีชื่อเรียกต่าง ๆ เช่น ศูนย์สารนิเทศ ศูนย์เอกสาร ศูนย์สารสนเทศ ศูนย์ข่าวสาร เป็นต้น ศูนย์สารนิเทศมีพื้นฐานการปฏิบัติงานคล้ายกับห้องสมุด แต่แตกต่างในรายละเอียด ได้แก่

  • ศูนย์สารนิเทศทำหน้าที่คัดเลือก วิเคราะห์และรวบรวมสารนิเทศที่มีเนื้อหาเฉพาะเจาะจงตามวัตถุประสงค์ของศูนย์ เช่น สารนิเทศทางการเกษตร การค้า สิทธิบัตร เป็นต้น
  • ศูนย์สารนิเทศจัดหาและให้บริการสารนิเทศที่เผยแพร่ในวงจำกัด หรือไม่ได้มีการพิมพ์เผยแพร่ เช่น ข้อมูลดิบ ต้นฉบับ รายงานการประชุมสัมมนา เป็นต้น
  • ศูนย์สารนิเทศจัดทำเครื่องมือเพื่อช่วยอำนวยความสะดวกในการค้น กลั่นกรองสารนิเทศ เรียบเรียงเป็นสาระสังเขป จัดทำฐานข้อมูล จัดทำสารนิเทศใหม่เพื่อพร้อมใช้งานที่ตรงกับความต้องการของผู้ใช้
  • ศูนย์สารนิเทศให้บริการตรงตามความต้องการแบบถึงตัวหรือกลุ่มผู้ใช้อย่างมี ประสิทธิภาพ

ห้องสมุดแบบดั้งเดิมกับศูนย์สารนิเทศมีลักษณะงานที่แตกต่างกันค่อนข้างชัดเจนในแง่ต่าง ๆ ดังที่กล่าวมา แต่ในปัจจุบันห้องสมุดส่วนใหญ่พัฒนาและขยายขอบเขตการให้บริการเพิ่มขึ้นจนคล้ายคลึงกับงานบริการของศูนย์สารนิเทศจนไม่อาจแยกได้ชัดเจน มีความแตกต่างเพียงระดับการให้บริการซึ่งขึ้นอยู่กับนโยบาย วัตถุประสงค์ และความพร้อมของห้องสมุดและศูนย์สารนิเทศแต่ละแห่ง ดังนั้นเนื้อหาเกี่ยวกับการจัดบริการของห้องสมุดที่จะนำเสนอต่อไปในเอกสารนี้จะใช้คำว่าห้องสมุดโดยหมายรวมถึงศูนย์สารนิเทศด้วย

ความหมายของงานบริการ
ความหมายของบริการของห้องสมุด
ความสำคัญของการบริการของห้องสมุด
วัตถุประสงค์ของบริการของห้องสมุด
ปัจจัยพื้นฐานในงานบริการของห้องสมุด
องค์ประกอบของบริการของห้องสมุดและศูนย์สารนิเทศ
แนวพิจารณาการจัดบริการห้องสมุดและศูนย์สารนิเทศ
ขั้นตอนในการจัดบริการของห้องสมุดและศูนย์สารนิเทศ
ประเภทของบริการห้องสมุดและศูนย์สารนิเทศ
บริการของห้องสมุดประเภทต่าง ๆ และศูนย์สารนิเทศ
ห้องสมุดมีชีวิต
องค์ประกอบที่ทำให้งานบริการประสบความสำเร็จ 

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

» รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560

» เงิน
ระบบการแลกเปลี่ยนสิ่งของต่อสิ่งของหรือการแลกเปลี่ยนสินค้ากับสินค้า ต่อมาได้ใช้สิ่งของเป็นสื่อ เช่น เปลือกหอย ผ้าขนสัตว์ หนังสัตว์ เกลือ ใบชา ใบยาสูบ

» ปรมนุตรสุญญตา
ว่างหมด คือ ปรมนุตรสุญญตา อะไรว่างหมด กาย ว่างหมด เวทนา ว่างหมด จิต ว่างหมด ธรรมชาติ ว่างหมด

» กฎบัตรสหประชาชาติ
บรรดาประชาชนแห่งสหประชาชาติ ได้ตั้งเจตน์จำนง ที่จะช่วยชนรุ่นหลังให้พ้นจากภัยพิบัติแห่งสงคราม ซึ่งได้นำความวิปโยคอย่างสุดจะพรรณามาสู่มนุษย์ชาติในชั่วชีวิต

» กรณีพิพาทอินโดจีนฝรั่งเศส
ไทยต้องยินยอมเสียดินแดนบางส่วนไป เพื่อรักษาเอกราชและดินแดนส่วนใหญ่ไว้ ทำให้พื้นที่ประเทศไทยเหลืออยู่เพียง 513,600 ตารางกิโลเมตร

» เพลงพื้นบ้าน
เพลงของชาวบ้านในท้องถิ่นต่างๆ ซึ่งแต่ละท้องถิ่นประดิษฐ์แบบแผนการร้องเพลงของตนไปตามความนิยม และสำเนียงภาษาพูดที่เพี้ยนแปร่งแตกต่างกันไป

» วิถีโลก
เพื่อให้สามารถนำความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับสภาพสังคม เศรษฐกิจการเมืองและการปกครองของสังคมไทยและโลก ไปเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตอยู่ในสังคมได้

» ประเทศไทยในอดีต
เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นมาแล้วในอดีต หลายเรื่องเป็นเรื่องที่น่าจะได้ทราบไว้เพื่อประโยชน์ในการเรียนรู้ในเรื่องนั้น ๆ และความสัมพันธ์เชื่อมโยงไปยังเรื่องอื่น ๆ

สติ๊กเกอร์ไลน์
-สนับสนุนผลงาน
รายได้สมทบทุนยังชีพหลังเกษียณ-