Baanjomyut.com ☰

ห้องสมุดบ้านจอมยุทธ

[ X ] ⇛ หน้าแรก ⇛ ความรู้ทั่วไป ⇛ ปรัชญา ⇛ ศาสนา ความเชื่อ ⇛ สังคมศาสตร์ ⇛ ขนบธรรมเนียม วัฒนธรรม ⇛ วิทยาศาสตร์ ⇛ เทคโนโลยี เกษตรศาสตร์ ⇛ ศิลปกรรม ⇛ ประวัติศาสตร์ ภูมิศาสตร์ ⇛ วรรณกรรม สำนวน โวหาร ⇛ สุขภาพ อาหารและยา

ค้นหาข้อมูลจากบ้านจอมยุทธ คลิก!

สุขภาพ ความงาม อาหารและยา สมุนไพร สาระน่ารู้ >>

การแพทย์แผนโบราณ

เภสัชกรรม

การชั่งตัวยา

ผู้เป็นเภสัชกรจะต้องรู้จักการชั่งตัวยา โดยใช้มาตราต่างๆ เพื่อให้การปรุงยาเป็นไปตามตำรับยา หรือใบสั่งยา และการชั่งแบบโบราณ หมอนิยมใช้เครื่องหมาย “ตีนกา” บอกน้ำหนัก วางไว้ท้ายชื่อตัวยานั้น

เครื่องหมายตีนกา

เป็นเครื่องหมายที่หมอโบราณนิยมใช้บอกขนาดของตัวยาในใบสั่งยา มีลักษณะคล้ายเครื่องหมาย กากบาท ตำแหน่งต่างๆในเครื่องหมายจะบอกถึงมาตรา

เครื่องหมายตีนกาเทียบน้ำหนักที่ใช้ในตำรายาไทย

ชั่ง 1
ตำลึง บาท 2 3

ตัวอย่าง
เฟื้อง สลึง 4 5
ไพ 6

ตัวอย่างการอ่านค่าเครื่องหมายตีนกา อ่านได้ดังนี้ คือ 1 ชั่ง 2 ตำลึง 3 บาท 5 สตางค์ 4 เฟื้อง 6 ไพ

มาตราชั่ง แบบโบราณ

4 ไพ = 1 เฟื้อง
2 เฟื้อง = 1 สลึง
4 สลึง = 1 บาท
4 บาท = 1 ตำลึง
20 ตำลึง = 1 ชั่ง
50 ชั่ง = 1 หาบ
1 ชั่ง = 80 บาท
1 บาท = 15 กรัม (เมตริก)
1 หาบ = 50 ชั่ง = 60,000 กรัม (60 ก.ก.)

มาตราชั่งเปรียบเทียบ ไทย – สากล (เมตริก)

1 หุน เท่ากับ 0.375 กรัม
1 ฬส ” 0.1171875 ”
1 อัฐ ” 0.234375 ”
1 ไพ ” 0.46875 ”
1 เฟื้อง ” 0.875 ”
1 สลึง ” 3.750 ”
1 บาท ” 15 ”
1 ตำลึง ” 60 ”
1 ชั่ง ” 1,200 ”
1 หาบ ” 60,000 กรัม หรือเท่ากับ 60 กิโลกรัม



มาตรา สำหรับตวงของเหลว

1 ทะนาน จุ เท่ากับ 1 ลิตร เท่ากับ 1,000 ซี.ซี. หรือเท่ากับ 1 กิโลกรัม
1/2 ทะนาน จุ 1/2 ลิตร 500 ซี.ซี.
15 หยด จุ ประมาณ 1 ซี.ซี.
1 ช้อนกาแฟ จุ ประมาณ 4 ซี.ซี.
1 ช้อนหวาน จุ ประมาณ 8 ซี.ซี.
1 ช้อนคาว จุ ประมาณ 15 ซี.ซี.
1 ถ้วยชา จุ ประมาณ 30 ซี.ซี.

มาตราวัด แบบโบราณ

คำว่า องคุลี ท่านหมายเอา 1 ข้อของนิ้วกลาง ตามมาตรา ดังนี้ คือ

2 เมล็ดงา เป็น 1 เมล็ดข้าวเปลือก
4 เมล็ดข้าวเปลือก เป็น 1 องคุลี (วัดตามยาว)
15 องคุลี เป็น 1 ชั้นฉาย

คำว่า กล่ำ ท่านเทียบมาจาก เมล็ดมะกล่ำตาช้าง ตามมาตราดังนี้ คือ

2 เมล็ดงา เป็น 1 เมล็ดข้าวเปลือก
4 เมล็ดข้าวเปลือก ” 1 กล่อม
2 กล่อม ” 1 กล่ำ เท่ากับ ครึ่งไพ
2 กล่ำ ” 1 ไพ
4 ไพ ” 1 เฟื้อง
2 เฟื้อง ” 1 สลึง
4 สลึง ” 1 บาท
4 บาท ” 1 ตำลึง
20 ตำลึง ” 1 ชั่ง
20 ชั่ง ” 1 ดุล
20 ดุล ” 1 ภารา

คำว่า หยิบมือ กำมือ กอบมือ เทียบไว้ดังนี้ คือ

150 เมล็ดข้าวเปลือก เป็น 1 หยิบมือ
4 หยิบมือ ” 1 กำมือ
4 กำมือ ” 1 ฟายมือ
2 ฟายมือ ” 1 กอบมือ
3 กอบมือ ” 1 ทะนาน
20 ทะนาน ” 1 สัด
40 สัด ” 1 บั้น
2 บั้น ” 1 เกวียน

วิธีปรุงยา
การชั่งตัวยา
การคัดเลือก, การเก็บตัวยา
การใช้ตัวยาอันตราย
ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย


บ้านจอมยุทธ : สร้างเมื่อ สิงหาคม 2543 วิธีใช้: อ่านเพื่อประเทืองปัญญา | วัตถุประสงค์ | ติดต่อ : baanjomyut@yahoo.com