Baanjomyut.com ☰

ห้องสมุดบ้านจอมยุทธ

[ X ] ⇛ หน้าแรก ⇛ ความรู้ทั่วไป ⇛ ปรัชญา ⇛ ศาสนา ความเชื่อ ⇛ สังคมศาสตร์ ⇛ ขนบธรรมเนียม วัฒนธรรม ⇛ วิทยาศาสตร์ ⇛ เทคโนโลยี เกษตรศาสตร์ ⇛ ศิลปกรรม ⇛ ประวัติศาสตร์ ภูมิศาสตร์ ⇛ วรรณกรรม สำนวน โวหาร ⇛ สุขภาพ อาหารและยา

ค้นหาข้อมูลจากบ้านจอมยุทธ คลิก!

ศาสนา ลัทธิ ความเชื่อ นิกาย พิธีกรรม >>

ตำนานอุรังคธาตุ

สาระสำคัญจากตำนานอุรังคธาตุ

ตำนานอุรังคธาตุ เป็นตำนานสำคัญที่อยู่ในการรับรู้ของผู้คนที่มีบ้านเมืองอยู่ในอาณาบริเวณแอ่งสกลนคร รวมทั้งในบริเวณลุ่มแม่น้ำโขงและพื้นที่ใกล้เคียง ตำนานอุรังคธาตุเป็นตำนานที่มีเรื่องราวเกี่ยวกับความเป็นมาของสถานที่และบ้านเมืองในบริเวณภาคอีสานและภูมิภาคใกล้เคียง เรื่องราวในตำนานได้แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ของบ้านเมือง โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่ภูกำพร้าซึ่งเป็นที่ตั้งเจดีย์ พระธาตุพนม ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุส่วนที่เป็นพระอุรังคธาตุหรือกระดูกหน้าอกของพระสัมมา สัมพุทธเจ้า พระธาตุพนมนอกจากเป็นศูนย์รวมของบ้านเมืองแล้ว ยังเป็นศูนย์รวมคติความเชื่อที่เนื่องด้วยพุทธศาสนาของผู้คนกลุ่มชนต่าง ๆ เข้าไว้ด้วยกันอีกด้วย จากตำนานที่มีลักษณะป็นเรื่องเล่าสืบทอดต่อ ๆ กันมาหลายชั่วอายุคน ในเวลาต่อมาจึงมีการบันทึกเรื่องราวจากตำนานที่เป็นเรื่องเล่าออกมาในรูปแบบของเอกสารลายลักษณ์ที่เป็นคัมภีร์ใบลาน ตามจารีตของพุทธศาสนิกชนด้วยหวังเป็นการสร้างอานิสงส์ตามคตินิยมในพุทธศาสนา หลังจากนั้นจึงมีการจัดพิมพ์เป็นรูปเล่มในชื่อต่าง ๆ เช่น อุรังคเทสนา อุรังคนิทาน ตำนานอุรังคธาตุ ตำนานพระธาตุพนม โดยมีการจัดพิมพ์ซ้ำ ๆ หลายครั้งต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

จากการศึกษาของพิเศษ เจียจันทร์พงษ์ ( 2521 : 4 -24 ) พบว่า เนื้อหาในตำนาน อุรังคธาตุ มีเนื้อหาแยกออกได้เป็น 2 ประเภทใหญ่ ๆ คือ 1) ประเภทนิทานปรัมปรา (Myths) และ2)ประเภทประวัติบุคคลสำคัญของลาว ในส่วนที่เป็นนิทานปรัมปรานั้น ได้กล่าวอ้างไว้ว่า ประกอบไปด้วย อุรังคธาตุนิทาน หรือตำนานเดิมของพระธาตุพนม ในลักษณะของบาทลักษณนิทาน คือนิทานปรัมปราที่เกี่ยวกับสถานที่สำคัญทางพุทธศาสนาอีกหลายแห่ง โดยเฉพาะรอยพระพุทธบาทที่มีพบในบริเวณสองฝั่งแม่น้ำโขงในดินแดนประเทศไทยและลาวในปัจจุบัน และเรื่องศาสนนครนิทานปรัมปราเกี่ยวกับการเกิดขึ้นของเมืองร้อยเอ็ด และการเกิดขึ้นของเมืองเวียงจันทน์

ตำนานอุรังคธาตุ และนิทานปรัมปราเรื่องเล็ก ๆ อีกหลาย ๆ เรื่องในบาทลักษณนิทาน คงเป็นตำนานเดิมที่มีมาก่อนแล้ว เพราะมีแบบแผนในการเล่าเรื่องเหมือนกันกับนิทานปรัมปราประเภทเดียวกันที่มีพบในล้านนาหรือภาคเหนือของประเทศไทย ด้วยการเริ่มบันทึกนิทานเหล่านี้ลงบนใบลาน ทั้งในลาวล้านช้างและล้านนา ซึ่งคงอยู่ในช่วงระยะเวลาเดียวกันคือ ประมาณพุทธศตวรรษที่ 21 เป็นต้นมา ด้วยเป็นช่วงระยะเวลาที่มีการศึกษาและการเขียนตำราทางพุทธศาสนาที่เจริญรุ่งเรืองถึงที่สุดทั้งในอาณาจักรล้านนา และอาณาจักรลาว-ล้านช้าง ในส่วนของเรื่องศาสนนครนิทานโดยเฉพาะที่เกี่ยวกับเมืองร้อยเอ็ด น่าจะเป็นนิทานปรัมปราที่เกิดขึ้นใหม่ในระยะเวลาที่มีการเรียบเรียงเอกสารตำนานอุรังคธาตุ เพราะมีวิธีการดำเนินเรื่องที่ขยายผิดแผกออกไปจากนิทานปรัมปราเรื่องอื่น ๆ ที่เคยมีมา การตั้งชื่อบุคคล คือ พญาสุริยวงศาธรรมิกราช แห่งเมืองร้อยเอ็ดนั้น เป็นการตั้งชื่อให้ล้อกับชื่อพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราชแห่งเวียงจันทน์ซึ่งครองราชย์ในสมัยที่มีการเรียบเรียงตำนานอุรังคธาตุ ส่วนเรื่องที่เกี่ยวกับบุรีจันอ้วยล้วย มีเค้าโครงเรื่องใกล้เคียงกับเรื่องท้าวแสนปม ซึ่งเป็นเรื่องที่เป็นที่รู้จักกันในภาคกลางของประเทศไทยค่อนข้างมาก

ในส่วนที่เป็นประวัติบุคคลสำคัญของลาวนั้น ผู้เรียบเรียงตำนานอุรังคธาตุได้ทำให้เป็นเรื่องเดียวกันกับนิทานปรัมปรา โดยการใช้คำอธิบายเกี่ยวกับกฎแห่งกรรมในการกลับชาติเกิดใหม่ของบุคคลต่าง ๆ ในนิทานปรัมปรามาเป็นบุคคลในประวัติศาสตร์ลาว โดยเฉพาะประวัติศาสตร์ลาวในช่วงก่อน พ.ศ. 2181 เล็กน้อย หลักฐานทางประวัติศาสตร์ของลาวล้านช้างมีความสับสนมาก เมื่อพระเจ้า สุริยวงศาธรรมิกราชได้ครองเวียงจันทน์ใน ไม่มีเอกสารเล่มใดที่กล่าวถึงที่มาของพระเจ้าสุริยวงศา ธรรมิกราชไว้อย่างชัดเจน คงมีกล่าวถึงไว้เฉพาะในหนังสือตำนานอุรังคธาตุเล่มเดียวเท่านั้น ที่เขียนถึงประวัติการขึ้นครองราชย์ของพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช

 

ในตำนานอุรังคธาตุ ได้ปรากฏชื่อพระยาศรีไชยชมพูอยู่ในตอนท้ายของตำนาน พระยาศรีไชยชมพูน่าจะเป็นข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ท่านหนึ่งที่อยู่ในกลุ่มผู้สนับสนุนพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช และเป็นผู้เรียบเรียงเอกสารตำนานอุรังคธาตุขึ้นมา และน่าจะรวมไปถึงการแต่งวรรณกรรมที่เนื่องในพุทธศาสนาของลาวอีกหลายเรื่องที่แต่งขึ้นในช่วงรัชสมัยพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช โดยมีวัตถุประสงค์ที่สำคัญคือ เป็นการแต่งขึ้นเพื่อเป็นการยอพระเกียรติพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช เนื่องในพระราชวโรกาสที่เสด็จขึ้นครองราชย์เป็นพระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรลาวล้านช้าง

มหาสิลา วีระวงส์ (2535 : 73-74) นักปราชญ์ของลาว ได้ชี้ให้เห็นว่า การที่เนื้อหาในตำนาน อุรังคธาตุ ได้ระบุถึงการแสดงพระชาติในอดีตหลาย ๆ ชาติของพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช ด้วยการที่ผู้ เรียบเรียงได้กำหนดขึ้นไว้ให้เป็นบุคคลในนิทานปรัมปรามาก่อน รวมทั้งการให้เสวยพระชาติเป็นพระมหากษัตริย์ลาวในสมัยก่อนหน้านั้น ผู้เรียบเรียงได้มุ่งแสดงให้เห็นความเหมาะสมและสิทธิโดย ชอบธรรมของพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช ผู้ที่ลี้ภัยอยู่ที่เมืองร้อยเอ็ดและจะได้เข้ามาเสวยราชสมบัติที่เวียงจันทน์ ซึ่งตามประวัติศาสตร์ลาวล้านช้างกล่าวว่า พระองค์ได้รับการสนับสนุนจากข้าราชการกลุ่มหนึ่งให้ได้ครองราชย์ที่เวียงจันทน์ ท่ามกลางการแก่งแย่งของข้าราชการกลุ่มต่าง ๆ ที่สนับสนุนเจ้านายของพวกตนให้มีอำนาจ

การได้ราชสมบัติท่ามกลางความวุ่นวายเช่นนี้ นอกจากจะต้องขจัดพี่น้องบางองค์ ซึ่งเป็นฝ่ายตรงข้ามแล้ว จำเป็นที่พระองค์จะต้องสร้างบารมีไว้ด้วยการประกอบบุญกิริยาทำนุบำรุงพุทธศาสนา โดยการก่อสร้างปฏิสังขรณ์วัดหรือพระอารามต่าง ๆ ซึ่งเป็นจารีตอย่างหนึ่งของกษัตริย์ในประเทศที่นับถือพุทธศาสนาทรงถือปฏิบัติ เพื่อให้เป็นที่ยอมรับของมหาชน โดยมีการยึดแบบแผนและบทบาทด้านการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาของพระไชยเชษฐาธิราช กษัตริย์ที่ชาวลาวเลื่อมใสมาเป็นแม่แบบ เจดีย์ พระธาตุพนมที่มีการกล่างถึงไว้ในนิทานปรัมปราคือตำนานอุรังคธาตุ ซึ่งเป็นตำนานที่มีการรับรู้เชื่อถือกันอย่างกว้างขวางของชาวลาวทางตอนใต้ จึงได้รับการกำหนดไว้ให้เป็นพื้นที่ในการประกอบบุญกิริยาของพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช พระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรลาวล้านช้าง

กล่าวได้ว่า หนังสือตำนานอุรังคธาตุ นอกจากจะเป็นเอกสารที่เรียบเรียงขึ้นเพื่อยอพระเกียรติพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราชตามที่กล่าวผ่านมานั้นแล้ว ตำนานอุรังคธาตุยังเป็นเอกสารหลักฐานที่ช่วยตรวจสอบเหตุการณ์บางช่วงที่เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ราชอาณาจักรลาวล้านช้าง ในขณะเดียวกันยังเป็นเอกสารที่มีประโยชน์ที่ได้รวบรวมคติความเชื่อดั้งเดิมในด้านต่าง ๆ ที่กระจัดกระจายกันอยู่ของชาวลาวและชาวไทยที่อยู่ในบริเวณทั้งสองฝั่งแม่น้ำโขง รวมทั้งได้สะท้อนให้เห็นแนวความคิดของผู้คนในช่วงเวลาที่มีการเรียบเรียงตำนานอุรังคธาตุ ที่มีต่อดินแดนที่ตนมาตั้งถิ่นฐานอยู่ และความสัมพันธ์ที่มีต่อดินแดนข้างเคียงอีกด้วย ตำนานอุรังคธาตุจึงเป็นหลักฐานที่มีคุณค่า และมีคุณประโยชน์ที่นำมาใช้ในการศึกษาทั้งในด้านประวัติศาสตร์สังคมและวัฒนธรรมในภูมิภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย

ตำนานในความหมายของการเป็นรากฐานอารยธรรม
ความสำคัญตำนานอุรังคธาตุ
สาระสำคัญจากตำนานอุรังคธาตุ
การลำดับเรื่องราวในตำนานอุรังคธาตุ
ช่วงระยะเวลาก่อนพระพุทธเจ้าเข้าสู่ปรินิพพาน
ช่วงระยะเวลาหลังจากพระพุทธเจ้าเข้าสู่ปรินิพพาน 8 ปี
ช่วงร่วมระยะเวลาเดียวกันกับพระเจ้าอโศก
ช่วงระยะเวลาแห่งราชอาณาจักรลาวล้านช้าง
ระยะเวลาในการเรียบเรียงตำนานอุรังคธาตุ
พระธาตุพนมในมิติของการเป็นศูนย์กลางของรัฐโบราณ : แคว้นศรีโคตรบูร
ตำนานอุรังคธาตุคือตำนานของการสร้างความสัมพันธ์ของผู้คนในลุ่มแม่น้ำโขง
ชุมชนโบราณที่แสดงถึงการมีอยู่ของแคว้นศรีโคตรบูร
บทส่งท้าย

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย


บ้านจอมยุทธ : สร้างเมื่อ สิงหาคม 2543 วิธีใช้: อ่านเพื่อประเทืองปัญญา | วัตถุประสงค์ | ติดต่อ : baanjomyut@yahoo.com