สุขภาพ ความงาม อาหารและยา สมุนไพร สาระน่ารู้ >>

การแพทย์แผนโบราณ

เภสัชวัตถุ

พืชวัตถุ

» พืชจำพวกต้น
» พืชจำพวกเถา-เครือ
» พืชจำพวกหัว-เหง้า
» พืชจำพวกผัก
» พืชจำพวกหญ้า
» ว่าน
» เห็ด

พืชจำพวกต้น

ได้แก่ พืชพรรณไม้ เป็นต้นเล็ก ต้นใหญ่ เป็นกอ เป็นพุ่ม มีแก่นบ้าง ไม่มีแก่นบ้าง ซึ่งนิยมเรียกกันว่า ต้น ส่วนมากใช้ราก แก่น เปลือก ใบ ฝักหรือลูก จะอธิบายถึงรสและสรรพคุณของส่วนที่ใช้ทำยา ดังต่อไปนี้ :

กรรณิกา(กันนิกา) ไม้พุ่มขนาดใหญ่ หรือ ไม้ยืนต้นขนาดเล็ก

  • ต้น รสขมเย็น สรรพคุณ แก้ปวดศีรษะ

  • ใบ รสขม สรรพคุณ บำรุงน้ำดี

  • ดอก รสขมหวาน สรรพคุณ แก้ไข้ แก้ลมวิงเวียน

  • ราก รสขม สรรพคุณ แก้ท้องผูก บำรุงธาตุ บำรุงกำลัง บำรุงเส้นผมให้ดกดำ

  • บำรุงผิวหนังให้สดชื่น

กฤษณา (ไม้หอม ) ไม้ต้นขนาดย่อม ถึงขนาดกลาง

  • เนื้อไม้ รสขมหวาน สรรพคุณ บำรุงโลหิต บำรุงหัวใจ บำรุงตับ ปอด แก้ลมหน้ามืดวิงเวียน

กันเกรา(ตำเสา) ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • แก่น รสเฝื่อนฝาดขม สรรพคุณ แก้ไข้จับสั่น บำรุงธาตุ แก้หืด ไอมองคร่อ ริดสีดวง ท้องมาน แน่นหน้าอก ท้องเดิน มูกเลือด แก้พิษฝีกาฬ บำรุงม้าม บำรุงโลหิต แก้ปวดแสบ ปวดร้อน เป็นยาอายุวัฒนะ

กรัก (แก่นขนุนละมุด) ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • แก่น รสหวานชุ่มขม สรรพคุณ บำรุงกำลัง บำรุงโลหิต สมานแผล

  • ใบ เผาให้เป็นถ่านผสมกับน้ำปูนใสหยอดหู สรรพคุณ แก้ปวดหู แก้หูเป็นน้ำหนวก

  • ไส้ในลูก รสฝาดหอมหวาน สรรพคุณ แก้ตกเลือดทางทวารเบาของสตรี กินแล้วทำให้เลือดหยุด

กัลปพฤกษ์ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง ใบเล็กคล้ายขี้เหล็ก ดอกขาวคล้ายแคฝอย ฝักแบนยาว ข้างในเป็นชั้นๆ สีเทา ภายนอกฝักเป็นกำมะหยี่

  • เนื้อในฝัก รสขมเอียนติดหวานเล็กน้อย สรรพคุณ ระบายท้อง แก้อุจจาระ เป็นพรรดึก และระบายท้องเด็กได้ดี

กัลปังหา(กาละปังหา) ไม้พุ่มขนาดย่อม เกิดใต้ทะเล ไม่มีใบและดอก

  • เนื้อไม้และต้น รสฝาด สรรพคุณ สมานแผล แก้เนื้อหนังฉีกขาด แก้บาดแผลตามเนื้ออ่อน

กระเชา ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • เปลือก รสเมา แก้โรคผิวหนัง แก้ปวดข้อ

กระทิง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ใบ ขยำแช่น้ำสะอาดล้างตา สรรพคุณ แก้ตาแดง ตาฝ้า ตามัว

  • น้ำมันจากเมล็ด รสร้อน สรรพคุณ ทาถูนวด แก้ปวดข้อ แก้เคล็ดขัดยอก บวม

  • ดอก กลิ่นหอม รสเย็น สรรพคุณ บำรุงหัวใจ

กระแบก ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ คุมธาตุ แก้ท้องร่วง สมานแผล

กระเบียน(มะกอกพราน) ไม้พุ่มขนาดใหญ่

  • ใบ รสฝาด สรรพคุณ ตำพอกบาดแผลสดหายเร็ว

กระเบา (กระเบาน้ำ) ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • ผลสุก รับประทานเนื้อในได้ คล้ายเผือก

  • น้ำมันจากเมล็ดใน รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้โรคผิวหนังต่างๆ แก้โรคเรื้อน

กะโบลิง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสเมาเบื่อ สรรพคุณ เป็นยาบำรุงผม

  • เปลือกต้นและผล รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ทาแก้ปวด ปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ ทากันทากกัด

กะพังอาด (พญามือเหล็ก) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • แก่นและเนื้อไม้ รสขมเมาเล็กน้อย สรรพคุณ ดับไข้จับสั่น ดับพาไข้ แก้กระษัย แก้โลหิต ลดความร้อน ฝนทาศีรษะ แก้รังแค

กะเพราทั้ง 2 (ขาว-แดง) ไม้ต้นเล็ก

  • ใช้ทั้ง 5 รสเผ็ดร้อน สรรพคุณ บำรุงธาตุ แก้ปวดท้อง ขับผายลม แก้ท้องอืดเฟ้อ

กระแจะ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ผล รสมันสุขุม สรรพคุณ บำรุงร่างกาย

  • เนื้อไม้ รสจืดเย็น สรรพคุณ บำรุงดวงจิต ขับผายลม แก้ไข้

กระเจี๊ยบแดง ไม้ล้มลุกเนื้ออ่อน ขึ้นเป็นพุ่มเตี้ย

  • ใบ รสเปรี้ยว สรรพคุณ กัดเสลด ทำให้โลหิตไหลเวียนดี

  • เมล็ดใน รสจืดเป็นเมือก สรรพคุณ แก้อ่อนเพลีย บำรุงกำลัง บำรุงธาตุ

  • ใช้ทั้ง 5 สรรพคุณ แก้พยาธิตัวจี๊ด

  • ผล รสจืดเมาเล็กน้อย สรรพคุณ ขับเหงื่อ แก้ร้อนภายใน

กระดังงาไทย ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • น้ำมันที่กลั่นออกจากดอก ใช้ปรุงเป็นเครื่องสำอาง

  • ต้น กิ่ง ก้าน ใบ รสเฝื่อน สรรพคุณ ขับปัสสาวะ ปัสสาวะพิการ

  • ดอก รสสุขุมกลิ่นหอม สรรพคุณ บำรุงโลหิต บำรุงธาตุ บำรุงหัวใจ

กระโดงแดง ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ใบ รสขมเมา สรรพคุณ ระงับปราสาท แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย ทำให้นอนหลับสบาย

กระโดน ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสฝาดเมา สรรพคุณ แก้พิษงู สมานแผล แก้เคล็ด เมื่อย

  • ดอก รสสุขุม สรรพคุณ บำรุงภายหลังคลอดบุตร

กระโดนดิน ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสจืด สรรพคุณ ขับปัสสาวะ แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย แก้ไตพิการ แก้เบาหวาน

กระตังใบ(กระตังบาย) ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ราก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้ไข้ ขับเหงื่อ แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย

กระถินไซ่ง่อน ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้บิด แก้ธาตุพิการ คุมธาตุ สมานแผล

  • ราก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้ไข้ ขับเหงื่อ แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย

กระถินเทศ(กระถินดอกหอม) ไม้พุ่มขนาดใหญ่

  • ราก รสเฝื่อน สรรพคุณ แก้พิษสัตว์กัดต่อย เป็นยาอายุวัฒนะ

กระถินไทย(กระถินดอกขาว) ไม้พุ่มขนาดกลาง

  • ราก รสจืดเฝื่อน สรรพคุณ ขับระดูขาว ขับผายลม เป็นยาอายุวัฒนะ

กระถินป่า ไม้ยืนต้นขนาดเล็ก

  • เปลือกและราก รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้อาเจียน แก้อติสาร (ลงแดง)สมานแผลห้ามเลือด

กระถินพิมาน(กระถินวิมาน) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ราก รสฝาดเฝื่อน สรรพคุณ แก้พิษสัตว์กัดต่อย

  • เห็ดที่เกิดขึ้นจากไม้กระถินพิมาน รสเบื่อเมา แก้ปวดฝีในหู แก้เริม งูสวัด ผสมกับตัวยาแก้ใช้พิษ ไข้กาฬ

กระทุ่ม ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • ใบ รสขมเฝื่อนเมา สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้ปวดมวนในท้อง

กระท้อนป่า ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • ราก(สุม) รสฝาดเย็น สรรพคุณ ดับพาร้อน ถอนพิษไข้ แก้ไข้รากสาด แก้บิด ใช้ผสมยามหานิล มหากาฬ

กระท่อม ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ใบ รสขมเฝื่อนเมา สรรพคุณ แก้ปวดท้อง แก้บิด ปวดเบ่ง ท้องร่วงลงแดง แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย ถ้ารับประทานทำให้เมา อาเจียน คอแห้ง

กระบือเจ็ดตัว(กระทู้เจ็ดแบก) ไม้พุ่มขนาดเล็ก

  • ใบ รสร้อน สรรพคุณ ขับน้ำคาวปลา แก้สันนิบาตหน้าเพลิง ขับเลือดหลังการคลอดบุตร

 

การบูรขาว-ดำ ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เมล็ดใน รสฝาด สรรพคุณ แก้บิด ท้องร่วง ปวดเบ่ง คุมธาตุ

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ คุมธาตุ สมานแผล

กระพี้เขาควาย ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่

  • เนื้อไม้ รสจืดเย็น สรรพคุณ แก้พาไข้กลับช้ำ ถอนพิษไข้ ถอนพิษผิดสำแดง แก้ร้อนใน

กราย(หางกราย) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ลูก รสฝาด สรรพคุณ แก้บิด อุจจาระเป็นมูกเลือด ปวดเบ่ง เสมหะเป็นพิษ แก้ท้องเดิน

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ กล่อมเสมหะและให้อุจจาระเป็นก้อน แก้อุจจาระเป็นฟอง

กรวยป่า ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่

  • ใบ รสเมา สรรพคุณ แก้พิษกาฬ แก้โรคผิวหนังผื่นคัน แก้ริดสีดวงจมูก

  • ดอก รสเมาเย็น สรรพคุณ แก้พิษกาฬ พิษไข้

  • เมล็ด รสเมาเย็น สรรพคุณ แก้ริดสีดวงทวาร

กล้วยตีบ ไม้ล้มลุก

  • ราก รสฝาดเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ท้องเสีย (ใช้รากสาด) แก้ร้อนในกระหายน้ำ

  • ใบ รสฝาด สรรพคุณ แก้ริดสีดวงจมูก แก้ผื่นคันตามผิวหนัง

กวาวต้น ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • ดอก รสเย็น สรรพคุณ ถอนพิษไข้ ผสมยาหยอดตาแก้ตาฟาง ขับปัสสาวะ

  • ยาง รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ ตำพอกถอนพิษฝีและสิว

  • เมล็ด รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ขับพยาธิไส้เดือน

  • ราก รสเมาร้อน สรรพคุณ แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ ขับพยาธิ แก้ริดสีดวงทวาร

การะเกด เป็นไม้พุ่มจำพวกเตย

  • ดอก รสขมหอม สรรพคุณ แก้โรคเสมหะในอก บำรุงธาตุ ใช้ผสมยาหอม

การบูร ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่

  • ใบ เปลือกต้น เนื้อไม้ กลั่นเป็นการบูรเกล็ด ได้รสร้อน สรรพคุณ แก้ปวดท้อง จุกเสียด แก้ธาตุพิการ ขับลมในลำไส้ แก้ไอ

กาหลง ไม้พุ่มขนาดย่อมถึงกลาง

  • ดอก รสจืด สรรพคุณ แก้ปวดศีรษะ ลดความดันโลหิตสูง แก้เลือดออกตามไรฟัน แก้เสมหะ

กาสามปีก(เกล็ดปลาช่อน) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง และเป็นไม้พุ่มขนาดย่อมก็มี

  • เปลือกราก รสจืดเฝื่อน สรรพคุณ แก้ปวด แก้เคล็ดบวม

  • ใบ รสจืด สรรพคุณ แก้ไข้

ก้างปลาแดง ไม้พุ่มขนาดกลาง

  • ราก รสจืดเย็น สรรพคุณ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ไข้ ขับพิษไข้หัว (หัด,สุกใส, ดำแดง) ลดความร้อน (แก้ตัวร้อน)

ก้างปลาทะเล ไม้พุ่มขนาดย่อม และเกิดตามชายทะเล

  • ใบ เนื้อไม้ รสกร่อยเค็ม สรรพคุณ แก้ไข้กำเดา รักษาตา

  • เปลือกต้น รสฝาดเค็ม สรรพคุณ สมานแผล ห้ามเลือด

  • ราก รสเย็นกร่อย สรรพคุณ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ไข้ ถอนพิษผิดสำแดง ถอนพิษไข้กาฬ

กานพลู ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ดอก รสร้อน สรรพคุณ บำรุงธาตุ แก้ปวดท้อง แน่น จุกเสียด แก้รำมะนาด แก้ปวดฟัน แก้ปวดท้อง ท้องขึ้น แก้ท้องร่วง ชุบลำสีอุดฟันแก้ปวดฟัน ทุบ1

  • ดอกใส่ขวดนมให้เด็กรับประทาน

ก้ามกุ้ง ก้ามกาม ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

ก้ามปู เมล็ด รสเมา สรรพคุณ แก้กลาก เกลื้อน โรคเรื้อน

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้ปากเปื่อยเป็นแผล แก้เหงือกบวม แก้ปวดฟัน แก้ท้องร่วง แก้ริดสีดวงทวาร

กุ่มน้ำ ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลาง

  • ราก รสร้อน สรรพคุณ แก้ปวดท้อง บำรุงธาตุ

  • เปลือกต้น รสร้อน สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ ขับผายลม

กุ่มบก ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ใบ รสจืดเย็น สรรพคุณ บำรุงหัวใจ

  • เปลือกต้น รสร้อน สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ แก้แน่นท้อง มักใช้ร่วมกับเปลือกต้นทองหลางใบมน

แก้ว ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ใบ รสร้อนเผ็ด ขมสุขุม สรรพคุณ ขับโลหิตระดูสตี บำรุงธาตุ แก้จุกเสียดแน่นในท้องขับผายลม

  • รากแห้ง-สด รสเผ็ดขมสุขุม สรรพคุณ แก้ปวดสะเอว แก้ผื่นคันที่เกิดจากความชื้น แก้ฝีฝักบัวที่เต้านม แก้ฝีมดลูก แผลคัน พิษแลงสัตว์กัดต่อย

โกงกาง(มีทั้งชนิดใบใหญ่และใบเล็ก) ไม้ยืนต้นขนาดเล็กถึงกลาง

  • เปลือกต้น รสฝาดเค็ม สรรพคุณ ห้ามโลหิต สมานแผล แก้ท้องร่วง แก้บิด แก้อติสาร

โกฐกะกลิ้ง(แสลงใจ,ลูกกะจี้,ว่านไฟต้น) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เมล็ด(มีส่วนผสมของสตริ๊คนิน) รสขมเมา สรรพคุณ แก้ลมอัมพาต อิดโรย บำรุงธาตุ บำรุงหัวใจ เจริญอาหารขับน้ำย่อย กระตุ้นประสาทส่วนกลาง ถ้ารับประทานมากเป็นพิษทำให้กล้ามเนื้อกระตุก ชัก ขากรรไกรแข็ง

  • ใบ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ตำพอกแก้แผลเน่าเปื่อยเรื้อรัง

โกฐกักกรา ไม้ต้นขนาดกลาง รากส่งมาจากจีน อินเดีย ฮ่องกง

  • ราก รสฝาดน้อย เผ็ดร้อนซ่า สรรพคุณ ขับลมในลำใส้ แก้คลื่นเหียนอาเจียน แก้ดีพิการ ปวดหัวตัวร้อน นอนสะดุ้ง แก้ริดสีดวงทวาร

โกฐกระดูก เป็นไม้ต้นขนาดเล็กถึงกลาง จากประเทศจีน

  • เปลือกราก รสร้อน กลิ่นหอม สรรพคุณ แก้ลมวิงเวียน หน้ามืด ตาลาย ขับลมในลำใส้ แก้โลหิตจาง

โกฐก้านพร้าว ไม้ล้มลุกเนื้ออ่อน

  • ราก มีลักษณะคล้ายทางหนูมะพร้าวแห้ง ไม่มีกลิ่นหอมใด ๆ รสเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ แก้หอบ แก้สะอึก แก้เสมหะเป็นพิษ

โกฐจุฬาลัมพา ไม้เนื้อ่อนล้มลุกเป็นพุ่มขนาดย่อม

  • ใช้ทั้งต้น รสขมกลิ่นหอม สรรพคุณ แก้ไข้เจรียง แก้ไช้ที่มีผื่นขึ้นตามตัว เช่น หัดเหือด สุกใส ดำแดง ฝีดาษ ไข้รากสาด แก้หืด ไอ แก้ไข้เพื่อเสมหะ

โกฐน้ำเต้า ไม้พุ่มขนาดใหญ่

  • ราก (ปอกเปลือกออกนำไปนึ่งแล้วตากแห้ง) รสฝาดหอม สรรพคุณ แก่ธาตุพิการอาหารไม่ย่อย บำรุงธาตุแก้ท้องอืด ขับลมในลำไส้ ขับปัสสาวะและอุจจาระให้เดินสะดวก ระบายท้อง รู้ถ่ายรู้ปิดเอง แก้เจ็บตา แก้ริดสีดวงทวาร

โกฐสอ ไม้ขนาดเล็กจำพวกโสม

  • รากรสสุขมกลิ่นหอม สรรพคุณ แก้ไข้ แก้หืด แก้ไอ บำรุงหัวใจให้ชุ่มชื้น

กอมขม หรือ ดีงูต้น ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เนื้อไม้ รสขม สรรพคุณ แก้ไข้จับสั่น และไข้ตัวร้อน

  • เปลือกต้น รสขมจัด สรรพคุณ แก้ไข้จับสั่น (มาลาเรีย) ไข้ป้าง และไข้ทุกชนิด

ก่อ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้คลื่นเหียนอาเจียน สมานแผล ห้ามโลหิต

  • เนื้อในเมล็ด รสหวาน สรรพคุณ บำรุงกำลัง บำรุงลำไส้ แก้อ่อนเพลีย

กำจัด (พริกหอม ลูกระมาด หมากมาด) เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เมล็ด รสสุขุมกลิ่นหอม สรรพคุณ แก้ลมวิงเวียน บำรุงโลหิต บำรุงหัวใจ ขับลมในลำไส้

  • รากและเนื้อไม้ รสร้อน สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ แก้ลมขึ้นเบื้องสูง หน้ามืด ตาลาย วิงเวียน ขับระดู

กำลังช้างเผือก (กำลังช้างสาร) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เนื้อไม้ รสขมน้อย สรรพคุณ บำรุงธาตุ แก้อ่อนเพลีย บำรุงโลหิต

กำลังวัวเถลิง (กำลังทรพี)ไม้พุ่มขนาดใหญ่

  • เนื้อไม้และเปลือกต้น รสขมเฝื่อน สรรพคุณบำรุงโลหิต บำรุงธาตุ บำรุงเส้นเอ็น บำรุงร่างกาย แก่ปวดเมื่อยตามร่างกาย

กำลังเสื่อโคร่ง (กำลังพญาเสื่อโคร่ง) ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสร้อนเล็กน้อย กลิ่นหอม สรรพคุณ บำรุงธาตุ บำรุงเส้นเอ็น เจริญอาหาร บำรุงกำลัง แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย

กำลังหนุมาน (กำลังราชสีห์) ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เนื้อไม้และรากรสขม สรรพคุณ แก้น้ำดีพิการ คือ นอนสะดุ้ง ผวาหลับๆ ตื่นๆ ร้อนหน้าน้ำตาไหล

เกว้า (เขว้า กำยาน ชาติสมิง ) ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • ราก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง

  • ยอด รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้ปวดศีรษะ

  • ใบสด รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ตำคั้นเอาน้ำใส่แผลฆ่าเชื้อโรค

  • ยาง (เรียกว่ากำยาน) รสสุขุมหอม สรรพคุณ แก้ลม บำรุงเส้นเอ็น แก้หลอดลมอักเสบ สมานแผล แก้ขัดเบา

ขันทองพยาบาท ( หมากดูก ยาง ปรอก) ไม้พุ่มขนาดใหญ่ หรือไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • เนื้อไม้ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้ลมพิษ แก้ไข้ แก้กามโรค

  • เปลือกต้น รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ทำให้ฟันทน รักษาโรคตับพิการ แก้ประดง แก้พิษในกระดูก แก้โรคผิวหนัง ฆ่าพยาธิ แก้โรคเรื้อน มะเร็ง คุดทะราด กลาก เกลื้อน

ข่าต้น (ตะไคร้ต้น เทพทาโร) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เนื้อไม้และราก รสร้อนกลิ่นหอมฉุน สรรพคุณ แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ ขับลมในลำไส้ แก้ลมขึ้นเบื้องสูง หน้ามืด วิงเวียน

ขี้ครอก ไม่พุ่มขนาดย่อมคล้ายมะเขือ

  • ใบ รสขื่น สรรพคุณ แก้ไอ ขับเสมหะ

  • ราก รสเย็น สรรพคุณ ถอนพิษไข้ทั้งปวง
    ใช้ทั้ง 5 รสขื่นเย็น สรรพคุณ แก้ไตพิการ

ขี้หนอน ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้นรสขมเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน แก้หวัดคัดจมูก น้ำมูกไหล

ขี้เหล็กบ้าน ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • ใบ รสขม สรรพคุณ แก้ระดูขาว แก้นิ่ว ขับปัสสาวะ แก้กระษัย ถ่ายพิษไข้ พิษเสมหะ ถ่ายพรรดึก

  • ดอก รสขม สรรพคุณ แก้หืด ฟอกศีรษะแก้รังแค แก้โรคประสาท แก้นอนไม่หลับ

  • เปลือกต้น รสขม สรรพคุณ แก้กระษัย แก้ริดสีดวงทวาร

  • กระพี้ รสขม สรรพคุณ แก้ร้อนรุ่ม กระสับกระส่ายเพราะพิษไข้

  • แก่น รสขม สรรพคุณ แก้กามโรค หนองใน แก้กระษัย แก้เหน็บชา แก้ไฟธาตุพิการ

  • ราก รสขมเย็น สรรพคุณ แก้ไข้กลับ แก้ซ้ำ

ขี้เหล็กเลือด ไม้ยืนต้นขนาดกลาง ใบอ่อนมีสีแดงเข้ม

  • แก่น รสขมจัด สรรพคุณ แก้กระษัย แก้ไตพิการ ปวดบั่นเอว ขับปัสสาวะ บำรุงโลหิต ขับระดูเสีย

ขี้อ้าย ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้นรสฝาด สรรพคุณ แก้บิด แก้อุจจาระเป็นฟอง แก้ปวดเบ่ง สมานแผล

เข็มขาว (เข็มใหญ่) ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลาง

  • ราก รสหวาน สรรพคุณ แก้โรคตา เจริญอาหาร

เข็มแดง ไม้พุ่มขนาดใหญ่

  • ราก รสหวานเย็น สรรพคุณ แก้เสมหะ แก้กำเดา บำรุงธาตุ แก้บวม แก้เจ็บตัว

เข็มป่า ไม้ยืนต้นขนาดย่อม ถึงขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ตำคั้นเอาน้ำหยอดหูฆ่าแมลงเข้าหู

  • ใบ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ฆ่าพยาธิทั้งปวง

  • ดอก รสฝาดเย็น สรรพคุณ แก้โรคตา ตาแฉะ ตาแดง

  • ลูก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้ริดสีดวงงอกในจมูก

  • ราก รสเฝื่อน สรรพคุณ ขับเสมหะในท้อง ขับแสมหะในทรวงอกและแก้ฝีในท้อง

เขยตาย(ลูกเขยตายแม่ยายทำศพ,เขยตายแม่ยายชักปก) เป็นไม้พุ่มขนาดเล็กถึงกลางเนื้อแข็ง

  • ราก รสชื่นปร่า สรรพคุณ กระทุ้งพิษ แก้พิษฝีภายในและภายนอก ขับน้ำนม แก้พิษงู พิษแมลงกัดต่อย แก้ไข้กาฬ แก้โรคผิวหนังพุพอง

  • ดอกและลูก รสร้อนเมา สรรพคุณ ตำทารักษาโรคหิด

ขอนดอก ไม้ยืนต้นตายจากต้นพิกุลและต้นตะแบก ลักษณะเหมือนไม้ผุสีขาวเป็นจุด ในเนื้อไม้

  • ขอนดอก รสจืดหอม สรรพคุณ บำรุงตับ ปอด หัวใจ บำรุงทารกในครรภ์ ทำให้ใจชุ่มชื่น

ข่อย ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • แก่น รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้แมงกินฟัน แก้ริดสีดวงจมูก

  • เปลือกต้นและเนื้อไม้ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้แมงกินฟัน แก้ปวดฟัน

  • ใบ รสเมาอ่อน สรรพคุณ คั่วให้กรอบชงน้ำรับประทานเป็นยาระบายอ่อนๆ

  • เมล็ด รสมันร้อนน้อย สรรพคุณ บำรุงธาตุ เจริญอาหาร แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ เป็นยาอายุวัฒนะ

  • ราก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ฆ่าพยาธิ แผลเน่าเปื่อย

ข่อยหย็อง หรือ ข่อยเตี้ย ไม้ยืนต้นขนาด กลาง

  • รากและเนื้อไม้ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ขับปัสสาวะ ขับเมือกมันในลำไส้ แก้กระนัย ไตพิการ แก้คลื่นเหียนอาเจียน

เขี้ยวงู(เล็บครุฑ) ไม้ต้นขนาดย่อม

  • ราก รสจืดเย็น สรรพคุณ แก้นัยไตพิการ ขับปัสสาวะ แก้พิษซาง แก้ไข้ แก้สะอึก แก้ปวดศีรษะ ตัวร้อน แก้ไข้สันนิบาต

  • เมล็ด รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้พิษสัตว์กัดต่อย ถอนพิษไข่เน่า ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสฝาดหวานชุ่ม สรรพคุณ แก้พิษตานซาง แก้อุจจาระเป็นฟอง เหม็นเปรี้ยว แก้ท้องเสีย แก้ตานขโมย ขับพยาธิไส้เดือนในท้อง

  • ราก รสฝาดหวานเบื่อ ขับพยาธิไส้เดือน บำรุงธาตุ เจริญอาหาร

ไข่มด ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ใบ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง กลากเกลื้อน

  • ดอก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ขับพยาธิไส้เดือนในท้อง

  • ลูก รสร้อน สรรพคุณ ตำพอกฝี บ่มหนองให้แตกเร็ว

  • เปลือกต้น รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ตำคั้นเอาน้ำหยอดหู แก้แมงเข้าหู

  • กระพี้ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้เกลื้อนช้าง

  • แก่น รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้โรคเรื้อน

  • ราก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้พยาธิ ขี้กลาก แก้รังแค

คงคาเดือด (หมากเล็กหมากน้อย) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ใบ,เปลือก,ต้น รสเย็นเฝื่อน สรรพคุณ ต้นเอาน้ำอาบ แก้คัน แก้ทรางตัวร้อน

คนทา(สีฟัน กะลันทา) ไม้พุ่มขนาดใหญ่

  • รากอ่อนและต้น รสขมเฝื่อนฝาดเย็น สรรพคุณ แท้องร่วง บิด ลดความร้อนในร่างกาย กระทุ้งพิษไข้พิษ ไข้กาฬ ไข้หัวลมทุกชนิด แก้ร้อนในกระหายน้ำ

คนทีสอเขมา หรือ คนทีสอดำ ไม้พุ่มขนาดใหญ่

  • เปลือกต้น รสร้อน สรรพคุณ แก้ปวดท้อง แก้เลือด แก้ลม เป็นยาอายุวัฒนะ

  • รากและใบ รสร้อน สรรพคุณ ต้มรับประทานหรือประคบ แก้ปวดข้อ ปวดกล้า

  • เนื้อ บำรุงและรักษาไข้

  • ใบสด รสร้อนหอม สรรพคุณ คั้นเอาน้ำรับประทานแก้ปวดศีรษะ รักษาเยื่อจมูกอักเสบ ถอนพิษสาหร่ายทะเล

  • ยาง รสร้อนเมา สรรพคุณ บำรุงกำลัง ขับเลือดขับลมให้กระจาย ฆ่าพยาธิ ผิวหนัง แก้คุดทะราด

  • ราก รสเมาร้อน สรรพคุณ แก้ลม ขับเหงื่อ แก้ริดสีดวงแห้ง

คัดลิ้น ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • ราก รสร้อนจัด สรรพคุณ แก้เส้นเอ็นพิการ บำรุงเส้นเอ็น ห้ามใช้กับบุคคลที่เป็นโรคเส้นประสาทพิการ

คันทรง มี 2 ชนิด คือไม้พุ่มขนาดย่อมและเป็นต้นขนาดย่อม แต่สรรพคุณเหมือนกัน

  • เปลือกต้นและใบ รสฝาดเฝื่อน สรรพคุณ ต้มอาบแก้บวม เนื่องจากโรคไต หัวใจพิการ น้ำเหลืองเสีย เหน็บชา

คราม ไม้พุ่มต้นเล็ก

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ ดับพิษ แก้ไข้ตัวร้อน แก้ปวดศีรษะ

  • ต้น รสเย็น สรรพคุณ ฟอกขับปัสสาวะให้บริสุทธิ์ แก้กระษัย แก้นิ่ว แก้ปัสสาวะขุ่นข้น

ครอบทั้ง 3 (ครอบจักรวาล, ครอบตลับ, ครอบฟันสี) ไม้ล้มลุกเนื้ออ่อน
ครอบจักรวาล (สารเข้าเลือก,ก่องเข้า)
ครอบตลับ(มะก่องเข้าหลวง)
ครอบฟันสี (ตอบแตบ, โผงผาง)

  • ต้น รสขม สรรพคุณ บำรุงโลหิตและขับลม

  • ใบ รสขมติดร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ บ่มหนองฝีให้แตกเร็ว

  • ดอก รสขม สรรพคุณ ฟอกลำไส้ให้สะอาด บ่มหนองให้เกิดเร็ว

  • ราก รสขม สรรพคุณ แก้ลม แก้ดี บำรุงธาตุ แก้มุตกิด แก้ไอ แก้ไข้ผอมเหลือง บำรุงกำลัง

ครอบฟันสี (ตอบแตบ, โผงผาง)

  • ต้น รสขม สรรพคุณ บำรุงโลหิตและขับลม

  • ใบ รสขมติดรอนเล็กน้อย สรรพคุณ บ่มหนองฝีให้แตกเร็ว

  • ดอก รสขม สรรพคุณ ฟอกลำไส้ให้สะอาด บ่มหนองให้เกิดเร็ว

  • ราก รสขม สรรพคุณ แก้ลม แก้ดี บำรุงธาตุ แก้มุตกิด แก้ไอ แก้ไข้ผอมเหลือง บำรุงกำลัง

คางแดง (คาง, กางขี้มอด, มะขามป่า) ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาดเฝื่อน สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้ตกโลหิต แก้บวม แก้ฝี แก้พยาธิ เปื่อยเน่า แก้ลำไส้พิการ บำรุงธาตุ ฝนทารักษาโรคเรื้อน แผลเน่าเปื่อยเรื้อรัง ทาหัวฝี

  • ใบ รสเฝื่อน สรรพคุณ แก้ไอ

  • ดอก รสหวาน สรรพคุณ บำรุงธาตุ แก้ปวดบาดแผล แก้พิษฟกบวม แก้คุดทะราด แก้ตาอักเสบ

ควินิน (ต้นซิงโคน่า) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ก้าน,ใบและเปลือกต้น รสขมจัด สรรพคุณ แก้ไข้จับสั่น (มาลาเรีย) บำรุงน้ำดี แก้ร้อนใน

คูน (ชัยพฤกษ์) ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลาง ใบใหญ่ ดอกสีเหลือง ห้อยเป็นพวง ฝักกลมยาวเกลียง เนื้อในสีดำ

  • เนื้อในฝัก รสหวานเอียน สรรพคุณ ระบายท้อง ช่วยบรรเทาการแน่นหน้าอก ฟกช้ำ แก้ลมเข้าข้อและขัดข้อ

  • ดอก รสขมเปรี้ยว สรรพคุณ แก้ไข้ เป็นยาระบาย

  • เปลือกและใบ รสฝาดเมา สรรพคุณ บดผสมทาฝี และเม็ดผื่นตามร่างกาย

  • ใบ รสเมา สรรพคุณ ระบายท้อง แก้พยาธิผิวหนัง

  • ราก รสเมา สรรพคุณ ฝนทารักษาขี้กลาก และเป็นยากระบายท้อง แก้คุดทะราด
    แก่น นักไสยศาสตร์ใช้ทำปลัดขิกลงยันต์ผูกเอวเด็ก เพื่อให้ปีศาจไม่รบกวนเด็ก

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง สมานแผล

  • เปลือกเม็ดและเปลือกฝัก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ถอนพิษยาเบื่อเมา ทำให้อาเจียน

  • กระพี้ รสเมา สรรพคุณ แก้รำมะนาด

แค (แคแดง,แคขาว) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสฝาดจัด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง คุมธาตุ บิดมูกเลือด สมานแผลทั้งภายในและภายนอก

  • ใบ รสจืดมัน สรรพคุณ แก้ไข้เปลี่ยนอากาศ(ไข้หัวลม) แก้ไข้หวัด

  • เปลือกต้นแคป่า รสฝาด สรรพคุณ ต้มเอาน้ำชะล้างบาทดแผลให้แผลหายเร็ว

แคแตร (แคแกล) ไม้ป่ายืนต้นขนาดกลาง

  • ดอก รสหวานเย็น สรรพคุณ ขับเสมหะและโลหิต ขับผายลม

  • ราก รสหวานเย็น สรรพคุณ ขับเสมหะ แก้ลม

แคฝอย (แคขาว) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เนื้อไม้และเปลือกต้น รสฝาดเฝื่อนหวาน สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้บวม แก้ตกโลหิต แก้พยาธิ แก้ฝีเปื่อยพัง

  • ราก รสฝาดเย็น สรรพคุณ แก้ริดสีดวงงอก

คำไทย(คำแสด,คำเงาะ)ไม้พุ่มขนาดใหญ่ หรือไม้ยืนต้นขนาดเล็ก

  • ดอก รสหวาน สรรพคุณ บำรุงโลหิต แก้โรคโลหิตจาง สมานแผล แก้บิด แก้โรคไต

  • เมล็ด รสร้อนหอม สรรพคุณ แก้ลม สมานแผล ตัดไข้

  • รก (เนื้อหุ้มเมล็ด) รสหวาน สรรพคุณ ระบายท้อง

คำฝอย(คำ,ดอกคำ) ไม้ล้มลุกเนื้ออ่อน

  • ดอก รสหอมร้อน สรรพคุณ บำรุงหัวใจ บำรุงประสาท ขับระดู ดอกแห้ง รักษาโรคดีพิการ

  • เกสร รสหวาน สรรพคุณ บำรุงโลหิตและน้ำเหลืองให้เป็นปกติ แก้แสบร้อนตามผิวหนัง

  • เมล็ด รสหวานร้อน สรรพคุณ ระบายท้อง ขับเสมหะ แก้โรคผิวหนัง แก้บวม ขับระดู ป่นเป็นยาพอก แก้ปวดมดลูกหลังคลอดบุตร

  • น้ำมันจากเมล็ด รสร้อน สรรพคุณ แก้โรคขัดข้อ อัมพาต แก้ฝี

คว่ำตายหงายเป็น (ฆ้องสามย่านตัวผู้) ไม้ต้นเล็ก ใบหนา

  • ใบ รสเย็นเฝื่อน สรรพคุณ ตำพอกแก้ปวด แก้อักเสบ ฟกบวม และถอนพิษ น้ำที่คั้นจากใบผสมการบูรใช้ทาถูนวดแก้เคล็ด แก้ขัดแพลง

ไคร้เครือ ไม้ต้นเล็ก

  • ราก รสขมขื่นปร่า สรรพคุณ แก้พิษไข้ พิษกาฬ เจริญอาหาร ชูกำลัง

ฆ้องสามย่าน ไม้ต้นขนาดเล็ก

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ ตำพอกฝีถอนพิษ แก้ปวด รับประทานายในดับพิษร้อน ใบผสมน้ำประสานทองสะตุ ตำตากแดดให้แห้ง บดเป็นผงทาลิ้นเด็กอ่อน แก้ละอองซาง

งิ้ว ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่

  • ใบสด สรรพคุณ ตำคั้นเอาน้ำทาต่อมในคออักเสบ กากพอกแก้ฟกช้ำ อักเสบบวม

  • ดอกแห้ง สรรพคุณ ตำผสมน้ำทาระงับปวด

  • ราก รสเบื่อเมา สรรพคุณ บำรุงกำลัง แต่ทำให้อาเจียน

  • ยาง รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้ระดูตกหนัก บำรุงร่างกาย

งิ้วป่า (งิ้วผา ,นุ่นป่า) ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่

  • ราก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ บำรุงกำลัง ทำให้อาเจียน

  • ใบ ตำเป็นผง ทาภายนอกแก้ฟกช้ำ ฝนกับน้ำทาแก้ต่อมอักเสบ

  • ดอกแห้ง ทำยาทาระงับความปวด และแก้พิษไข้ใช้ผสมกับเมล็ดฝิ่น น้ำนมแพะ และน้ำตาลแก้ริดสีดวง

  • ยาง รสฝาด สรรพคุณ บำรุงกำลัง แก้ระดูขาว

หงอนไก่ดอกกลม(หงอนไก่ป่า) ไม้ดอกต้นเล็กๆ

  • ราก รสเผ็ดขื่นร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ แก้เข้เพื่อลม (ไข้ฤดูฝนมีอาการท้องอืดเฟ้อ) แก้ไข้พา แก้โลหิต แก้ลมอัมพฤกษ์ บำรุงธาตุ แก้หืด แก้เสมหะ

หงอนไก่ทะเล ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ราก รสกร่อยเค็ม สรรพคุณ ขับน้ำคาวปลาหลังคลอดบุตร แก้ประจำเดือนไม่ปกติ

เหงือกปลาหมอ (ดอกขาว,ดอกสีฟ้า) ไม้พุ่มขนาดกลางใบเป็นจักเว้าใหญ่ ริมใบมีหนามแหลมคม

  • ใบ รสร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ ตำพอกรักษาโรคปวดบวมและแผลอักเสบ

  • ใบอ่อน ต้มกับเปลือกต้นอบเชย รับประทานแก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ

  • ลูก รสร้อน สรรพคุณ ขับโลหิตอย่างแรง แก้ฝีตานซาง

  • ราก รสเฝื่อนเค็ม สรรพคุณ ต้มอาบแก้พาไข้หัวผื่นคัน แก้โรคผิวหนังทุกชนิด

  • ต้นมัดตำให้ละเอียด พอกปิดแผลเรื้อรัง ถอนพิษ รับประทานแก้พิษฝีดาษ เป็นยาตัดรากฝี ใช้ทั้ง 5 รสร้อน สรรพคุณ แก้ไข้หัว แก้พาฝี แก้พิษกาฬได้ดีมาก

จักรนารายณ์ ไม้ต้นเล็ก)

  • ใบสด รสเย็น สรรพคุณ ตำผสมสุราพอกปิดแก้พิษฝี แก้ปวด แก้ฟกบวม ถอนพิษ ได้ดี แก้อักเสบทุกชนิด แก้พิษสัตว์กัดต่อย

จันทน์กระพ้อ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • แก่น รสร้อนหอม สรรพคุณ แก้ไข้สันนิบาต แก้ไข้เพื่อเลือดและลม

  • ดอก รสเย็นหอมจัด สรรพคุณ แก้ไข้ บำรุงหัวใจ

จันทน์เกราะ ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เนื้อไม้ รสขมหอม สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน แก้ไข้เพื่อดี แก้กระษัย แก้ตับปอดพิการ แก้ร้อนในกระหายน้ำ

จันทน์ชะมด หรือ จันทน์หอม ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • แก่น รสขมหอม สรรพคุณ บำรุงหัวใจ แก้ลมวิงเวียน แก้คลื่นเหียนอาเจียน ทำให้ใจชื่นบาน สดชื่นแจ่มใส ชูกำลังใช้ทำยาหอม

จันทน์แดง ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • เนื้อไม้ และแก่น รสขมเย็น สรรพคุณ แก้ไอ แก้ซางอันบังเกิดแต่ดี แก้เลือดออกตามไรฟัน แก้บาดแผล แก้ไข้เพื่อดีพิการทำให้ชื่นใจ แก้ร้อนดับพิษไข้ทุกชนิด ฝนทาแก้ฟกบวม

จันทน์เทศ ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • เนื้อไม้และแก่น รสขมหอมร้อน สรรพคุณ แก้ไข้ดีเดือด ดีพลุ่ง แก้กระสับกระส่าย ตาลอยเผลอสติ บำรุงตับ ปอด น้ำดี

  • เมล็ดใน รสหอมฝาดหวานสุขุม สรรพคุณ แก้กระหายน้ำ บำรุงกำลัง แก้ลม แก้จุกเสียด แก้กำเดา แก้ท้องร่วง แก้ปวดขัดมดลูก ขับลมในลำไส้ บำรุงโลหิต แก้บิด บำรุงธาตุ

  • รกหุ้มเมล็ด(ดอก) รสหอมฝาดร้อน สรรพคุณ บำรุงโลหิต บำรุงผิวเนื้อให้เจริญ

จันทน์ลูกหอม ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เนื้อไม้ รสขมหวาน สรรพคุณ บำรุงประสาท บำรุงเนื้อหนังให้สดชื่น แก้ไข้ตับ ปอดพิการ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้เหงื่อตกหนัก ขับพยาธิ

  • ผลสุก รสหวานฝาด สรรพคุณ รับประทานกับน้ำกะทิสด บำรุงกำลัง แก้ท้องเสีย

จันทน์โอ หรือ ลูกอินทร์ ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เนื้อไม้ รสขมหวาน สรรพคุณ บำรุงประสาท บำรุงกำลัง แก้ตับปอดพิการ แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้เหงื่อตกหนัก แก้ไข้ตัวร้อน

จันทนา (จันทน์ขาว) ไม้พุ่มยืนต้นขนาดกลาง

  • เนื้อไม้ รสขมเย็น สรรพคุณ แก้ไข้อันบังเกิดแต่ตับและดี บำรุงเลือดลม

  • แก่น รสหอมเย็นติดร้อน สรรพคุณ แก้ไข้กำเดา บำรุงหัวใจ แก้ลม แก้อ่อนเพลีย

จาก ไม้กอใบคล้ายใบมะพร้าว เกิดที่ลุ่มเค็ม

  • ใบ รสฝาด สรรพคุณ แก้ลมจรต่างๆ แก้เสมหะและดับพิษทั้งปวง

  • นมจาก เป็นเกล็ดสีดำอยู่ใต้ท้องใบ รสฝาดกร่อย สรรพคุณ แก้ลมจร ลมป่วง แก้ไข้ ท้องเสีย แก้พิษตานซ่างลิ้นเป็นฝ้าละอองขาว

จามจุรี,ก้ามปู,ฉำฉา ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ สมานแผลในปาก ในคอ เหงือกหรือฟันผุ แก้ริดสีดวงทวาร แก้ท้องร่วง ห้ามโลหิตตกใน

  • เมล็ด รสฝาดเมา สรรพคุณ แก้กลาก เกลื้อน และโรคเรื้อน แก้เยื่อตาอักเสบ

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ ทำให้เย็นดับพิษ แก้ปวดแสบปวดร้อน

จิกเขา ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ แก้ปวดศีรษะ แก้เสมหะพิการ แก้ระดูขาว

  • เมล็ด รสร้อน สรรพคุณ แก้แน่นจุกเสียด

จิกนา ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ แก้ปวดศีรษะ แก้เลือดออกตามไรฟัน ใช้เบื่อปลา

  • เนื้อไม้ รสร้อนเฝื่อนๆ สรรพคุณ ขับระดูขาว

  • เมล็ด รสร้อน สรรพคุณ แก้แน่นจุกเสียด รัดมดลูกหลังการคลอดบุตร แก้เยื่อตาอักเสบ แก้อาเจียน ฝนทาแก้ตัวร้อน แก้ไอเด็ก

  • ใบ รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง

  • ราก รสขื่นเอียน สรรพคุณ ระบายท้อง

จุกโรหิณี ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ราก รสขมเย็น สรรพคุณ ถอนพิษไข้กาฬ แก้ร้อนในกระหายน้ำ ลดความร้อนใน ร่างกาย บางตำราว่า รสสุขุม สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อโลหิต แก้ลมปลายไข้

เจตพังคี ไม้ต้นเล็กๆ

  • ราก รสเผ็ดขื่นปร่า สรรพคุณ แก้ท้องขึ้นปวดแน่นในท้อง ขับลมทำให้เรอ ฝนกับน้ำปูนใส ผสมกับมหาหิงคุ์และการบูรทาท้องเด็กอ่อน แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ แก้ปวดท้อง ขับผายลม

เจตมูลเพลิงขาว ไม้พุ่มขนาดเล็ก

  • ใบ รสร้อน สรรพคุณ แก้ลมและเสมหะ

  • ดอก รสร้อน สรรพคุณ แก้โรคตา แก้หนาวและเย็น

  • ต้น รสร้อน สรรพคุณ ขับโลหิตประจำเดือน

  • ราก รสร้อน สรรพคุณ ขับลมในกระเพาะอาหารและลำไส้ แก้ริดสีดวงทวาร แก้บวม แก้คุดทะราด บำรุงธาตุ บำรุงโลหิต

เจตมูลเพลิงแดง (ไฟใต้ดิน) ไม้พุ่มขนาดเล็ก

  • ราก รสร้อน สรรพคุณ บำรุงธาตุ บำรุงโลหิต ขับลมในลำไส้และกระเพาะอาหารให้เรอ แก้ท้องอืด เฟ้อ เสียด แน่นหน้าอก ทำให้ร่างกายเกิดความอบอุ่น ถ้ารับประทานมาก ทำให้แท้งลูก บดเป็นผงปิดพอกฝี ทำให้เกิดความร้อน เกลื่อนฝีได้ แก้ริดสีดวงทวาร

เฉียงพร้านางแอ ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสฝาดเย็น สรรพคุณ ลดความร้อน แก้ไข้ กล่อมเสมหะ แก้ร้อนในกระหายน้ำ

ชะมดต้น(ฝ้ายผี) ไม้ล้มลุกเนื้ออ่อนหรือไม้พุ่ม

  • ใบ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ฆ่าพยาธิผิวหนัง กลาก เกลื้อน

  • ดอก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้พยาธิไส้เดือน

  • ต้น รสเมาเบื่อ สรรพคุณ เกลื้อนช้าง เกลื้อนใหญ่ เรื้อนกวาง เรื้อนน้ำเต้า

  • ราก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ฆ่าพยาธิตามชุมชนและรากผม รังแค

  • ลูกและใบ ตำพอกฝี เร่งหนองให้แตกเร็ว

  • เปลือกต้น รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ตำคั้นเอาน้ำหยอดหูฆ่าแมงเข้าหู

    ใช้ทั้ง 5 รสเมาเบื่อ สรรพคุณ รักษาฝีภายใน

ชะมวง(ส้มมวง) ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลาง

  • ใบ ผล รสเปรียว สรรพคุณ ระบายท้อง แก้ไข้ กัดฟอกเสมหะ แก้ธาตุพิการ

  • ราก รสเปรี้ยว สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน

ชบา ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • รากสด รสร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ ตำพอกแก้พิษฝี ฟกบวม รับประทานขับน้ำย่อยอาหาร เจริญอาหาร

ชะอม ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ราก รสร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ แก้ท้องขึ้นอึกเฟ้อ ขับลมในลำไส้ แก้ปวดเสียวในท้อง(มดลูกอักเสบ)

ชะเอมเทศ(ชะเอมจีน) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ใบ รสเฝื่อนหวาน สรรพคุณ ทำให้เสมหะแห้ง แก้ดีพิการ

  • ดอก รสเฝื่อน สรรพคุณ แก้คัน แก้ฝีดาษ

  • ต้น รสหวานน้อย สรรพคุณ ขับลมให้ลงเบื้องต่ำ

  • ราก รสหวาน สรรพคุณ ขับเลือดเน่า บำรุงหัวใจชุ่มชื้น แก้กำเดา แก้เสมหะเป็นพิษ แก้น้ำลายเหนียว ทำให้ชุ่มคอเปลือกราก ทำให้อาเจียน

ชมพู่น้ำดอกไม้ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เนื้อในลูก รสเปรี้ยวหวานเย็น สรรพคุณ ปรุงยาหอมชูกำลัง ทำให้ใจคอชุ่มชื่น บำรุงหัวใจเหมาะสำหรับเป็นอาหารแก่คนไข้หนัก

ชา หรือ เมี่ยง ไม้ต้นขนาดย่อม

  • ใบ รสฝาด สรรพคุณ รมแก้หืด ชงแก่ ๆ รับประทาน แก้พิษของยาอันตราย สมานแผล กากใบชา ใช้โขลกหิดพอกแผลถูกไฟ ถูกน้ำร้อนลวก บางตำราว่า รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย บำรุงหัวใจให้ชุ่มชื่น

ช้าพลู(ผักอีไร) ไม้ต้นเล็กๆ

  • ราก รสเผ็ดร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ แก้คูถเสมหะ ขับเสมหะให้ตกทางทวารหนัก

  • ต้น รสเผ็ดร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ แก้เสมหะในทรวงอก

  • ลูก(ดอก) รสเผ็ดร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ แก้เสมหะในลำคอ

  • ใบ รสเผ็ดร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ ทำให้เสมหะงวดและแห้งเข้า

ช้างงาเดียว ไม้ต้นเล็กๆ

  • ราก รสขื่น สรรพคุณ แก้พิษฝีภายใน แก้กระษัย แก้ปัสสาวะพากร แก้ไตพิการ

ชิงขี่ ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ต้น รสขื่นปร่า สรรพคุณ แก้ฟกบวม

  • ลูก รสขื่นปร่า สรรพคุณ แก้เจ็บคอ ลำคออักเสบ

  • ดอก รสขื่นเมา สรรพคุณ แก้โรคมะเร็ง

  • ราก รสขมขื่น สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อลม ขับลมในท้องให้ซ่านออกมา แก้ไข้ร้อนในทุกชนิด

  • ใบ รสเฝื่อนเมา สรรพคุณ ต้มเอาน้ำอาบแก้โรคผิวหนัง ไข้ฝีกาฬ สันนิบาต ตะคริว

ชุมเห็ดเทศ ไม้พุ่มใหญ่

  • ใบ รสเบื่อเอียน สรรพคุณ ตำหรือขยี้ทาแก้กลากเกลื้อน โรคผิวหนังชนิดมีตัว

  • ต้น รสเบื่อเอียน สรรพคุณ ขับพยาธิไส้เดือน

  • ดอก รสเบื่อเอียน สรรพคุณ ระบายอ่อนๆ

  • ต้น ราก ใบ รสเบื่อเอียน สรรพคุณ แก้กระษัยเส้น แก้ท้องผูก ขับปัสสาวะ

ชุมเห็ดไทย(ชุมเห็ดเล็ก) ไม้ต้นขนาดเล็ก

  • เมล็ด คั่วให้เกรียม ตำผง ชงน้ำร้อนเหมือนกาแฟ รสขมหอมเล็กน้อย สรรพคุณ บำรุงหัวใจให้ชุ่มชื่น ทำให้นอนหลับ แก้กระษัย ขับปัสสาวะ

    ใช้ทั้ง 5 รสขมเบื่อ สรรพคุณ แก้ไข้ ขับพยาธิในท้องเด็ก

ช้อยนางรำ (สอยนางรำ) ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน แก้ไข้พิษ

ชัด ไม้ต้นขนาดย่อม

  • เมล็ด(ลูก) รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง กล่อมเสมหะและอาจม

ซาก ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • ไม้นี้รับประทานไม่ได้ เป็นพาอาจถึงตายได้ ถ้าจะนำไปปรุงเป็นยาต้องเผาให้เป็นถ่าน

  • ถ่าน รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้ไข้พิษเซื่องซึม แก้โรคผิวหนัง

ดีหมี ไม้ต้นขนาดใหญ่

  • เนื้อไม้ รสขม สรรพคุณ ระงับความร้อน ดับพิษไข้ แก้ปวดศีรษะ ขับเหงื่อ

ตะดกนา(พญาช้างดำ) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง เรียกชื่อ ตะโก หรือ พญาช้างดำ

  • ผล รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง ตกโลหิต แก้มวนท้อง ขับพยาธิ แก้กระษัย แก้ฝีเน่าเปื่อย

  • เลือกลูก เผาเป็นถ่าน แช่น้ำรับประทาน ขับระดูขาว ขับปัสสาวะ

  • เลือกต้อนและเนื้อไม้ รสฝาดติดขม สรรพคุณ บำรุงธาตุ บำรุงกำลัง บำรุงกำหนัด แก้กามตายด้าน

  • เปลือกต้น เผาเป็นด่างแช่น้ำรับประทาน ขับระดูขาว ขับปัสสาวะ ต้มกับเกลือรักษารำมะนาด แก้ปวดฟัน เป็นยาอายุวัฒนะ

ตะโกสวน(ตะโกไทย) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้นและลูกอ่อน รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้อาเจียน แก้บิด สมานแผล

ตะขบไทย ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เนื้อไม้ รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้บิดมูกเลือด

  • ราก รสฝาด สรรพคุณ กล่อมเสมหะ และอาจม

  • ใบ รสฝาดเอียน สรรพคุณ ขับเหงื่อ

ตะขบป่า ไม้ยืนต้นขนาดกลางมีหนาม

  • เนื้อไม้ รสเบื่อเอียน สรรพคุณ ขับพยาธิไส้เดือน แก้ตานขโมย แก้โรคผิวหนัง ผื่นคัน ประดง

ตะไคร้ต้น (ตะไคร้บก) ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงกลาง

  • ราก รสปร่า สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ ดับกลิ่นคาว ขับผายลม ทำให้เรอ แก้ปัสสาวะพิการ

ตะไคร้น้ำ ไม้พุ่มขนาดย่อมขึ้นอยู่ริมน้ำ

  • ราก รสจืด สรรพคุณ แก้กระษัย แก้ปัสสาวะพิการ แก้ช้ำรั่ว เบาหยดย้อย

ตะเคียนทอง ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • เนื้อไท้และแก่น รสขมหวาน สรรพคุณ แก้คุดทะราด แก้เสมหะ แก้โลหิต แก้กำเดา แก้ไข้ สัมประชวร (ไข้ที่มีอาการแสดงที่ดวงตา ให้เป็นสี แดง เหลือง เขียว)

ตับใหญ่(มะพลับดง) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เนื้อไม้และราก รสฝาดเลี่ยนเย็น สรรพคุณ แก้พิษทั้งปวง แก้พิษวัณโรค

ตับเต่าน้อย ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • รากและต้น รสขมเย็นเอียน สรรพำคุณ ดับพิษไข้ทั้งปวง แก้ตัวร้อน ดับพิษซาง แก้พิษฝีในท้อง

ตาตุ่ม ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงกลาง

  • ต้น รสขมเอียนร้อน สรรพคุณ ขับผายลม แก้โลหิตพิการ ถ่ายเสมหะ

  • ใบ รสร้อนเอียน สรรพคุณ แก้ลมบ้าหมู

  • ยาง รสร้อน สรรพคุณ ถ่ายหนองและลม ถ่ายอุจจาระอย่างแรง และกัดทำลายอย่างแรงจนน้ำหมดตัวถึงตาย และเข้าตาอาจบอดได้

ตาเสือ ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ กล่อมเสมหะ และขับโลหิต

  • ใบ รสฝาดเฝื่อน สรรพคุณ แก้บวม

  • ผล รสฝาดเฝื่อน สรรพคุณ แก้บวมข้อ

ตาเสือทุ่ง ไม้ยืนต้น

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้ริดสีดวงจมูก

  • ใบ รสขมฝาด สรรพคุณ แก้อหิวาตกโรค แก้ท้องร่วง แก้อาเจียน

ตานขโมย ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสเบื่อเมา สรรพคุณ แก้บิดมูกเลือด

  • เนื้อไม้ รสเบื่อเมา สรรพคุณ แก้พาตานซาง ขับพยาธิไส้เดือน แก้ซางลงท้อง

  • ใบ รสเบื่อเมา สรรพคุณ แก้เม็ดซางขึ้นปาก

  • ผล รสเบื่อเมา สรรพคุณ แก้ตานขโมย พุงโร

  • ราก รสเบื่อเมา สรรพคุณ ขับพยาธิทุกชนิด แก้พิษตานซาง แก้ท้องร่วง

ตานดำ ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • เนื้อไม้และราก รสเมาเอียน สรรพคุณ ขับพยาธิไส้เดือน ตัวตืด แก้พิษซาง ผอมแห้ง ละลายไขข้อ ทำให้เกิดความร้อน

ตาลโตนด ไม้ยืนต้นสูง จำพวกปาล์ม

  • งวงตาล รสหวานเย็น สรรพคุณ แก้พิษตานซาง ขับพยาธิ ทำให้ดวงจิตชื่นบาน

  • ก้านตาลและใบสด ลนไฟบิดเอาน้ำรับประทาน รสฝาด สรรพคุณ แก้บิด แก้ท้องร่วง แก้โลหิต อมแก้ปากเปื่อย

  • ราก รสหวานเย็น สรรพคุณ แก้พิษตานซาง ชูกำลัง ขับพยาธิ

ตานเสี้ยน ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงกลาง

  • เปลือกต้นและเนื้อไม้ รสเบื่อเมาเล็กน้อย สรรพคุณ แก้อุจจาระธาตุพิการ อุจจาระเป็นฟองสีเขียว สีขาวเป็นมูกเลือด

  • ราก รสจืดเบื่อเล็กน้อย สรรพคุณ แก้ตานซาง กล่อมอาจม ขับพยาธิไส้เดือน

ตีนเป็ดตัน (พญาสัตตบรรณ)ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสขม สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อดีพิการ สมานลำไส้

  • ใบ รสจืด สรรพคุณ แก้ไข้หวัด

  • ดอก รสขมเย็น สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อโลหิต ไข้ตัวร้อน ไข้เหนือ

  • ราก รสร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ ขับผายลม

  • กระพี้ รสร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ ขับโลหิตให้ตก

ตีนเป็ดน้ำ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสจืดเฝื่อน สรรพคุณ แก้นิ่ว แก้ไข้

  • กระพี้ รสเบื่อเมา สรรพคุณ แก้เกลื้อน

  • ใบ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ฆ่าพยาธิผิวหนัง กลาก เกลื้อน แก้ไข้หวัด

ตูมกาต้ม ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้พิษสัตว์กัดต่อย พิษงูกัด โดยฝันกับสุรา ชุบสำลีปิดบาดแผล ผสมรำให้ม้ากิน ขับพยาธิตัวดีด เมล็ด รสเมา สรรพคุณ รับประทานทำให้อาเจียน อันตรายถึงตายได้

เตยหอม ไม้น้ำต้นเล็กๆ เป็นกอ

  • ใบ รสเย็นหอม สรรพคุณ บำรุงหัวใจ ดับพิษไข้ ชูกำลัง

  • รากและต้น รสจืดหอม สรรพคุณ แก้กระษัย,ไตพิการ ขับปัสสาวะ

ต่อไส้ ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ราก รสจืดเอียน สรรพคุณ ขับปัสสาวะ บำรุงเส้นเอ็น

  • ใบอ่อน ตำผสมดินสอพองสุมขม่อมเด็ก แก้หวัดคัดจมูก

  • เต่าร้าง(เต่ารั้ง) ไม้ยืนต้นขนาดกลางจำพวกหมาก

  • หัวและราก รสหวานเย็นขม สรรพคุณ ดับพิษตับ ปอด แก้หัวใจพิการ

ตองแตก หรือ ทนดี ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ราก รสจืดเฝื่อนขมน้อย สรรพคุณ ระบายอ่อนๆ ถ่ายลมถ่ายเสมหะ ไม่ไซ้ท้อง

  • ใบและเมล็ด รสเบื่อขมน้อย สรรพคุณ ถ่ายพยาธิ แก้ฟกบวม แก้ดีซ่าน แก้หืด

ถั่วแระต้น ไม้พุ่มเล็กๆ

  • เมล็ด รสมัน สรรพคุณ บำรุงเส้นเอ็น ทำให้เกิดความอบอุ่น

  • ราก รสจืด สรรพคุณ ขับปัสสาวะ แก้น้ำปัสสาวะเป็นสีแดงเหลืองคล้ายขมิ้น และ ปัสสาวะน้อย

ถั่วแระผี ไม้พุ่มเล็กๆ

  • ราก รสจืดขื่นๆ สรรพคุณ ขับละลายก้อนนิ่วเกิดจากไต กระตุ้นเตือนไตให้ทำงาน

ทรงบาดาล ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ราก รสเบื่อขม สรรพคุณ ถอนพิษผิดสำแดง(ไข้ซ้ำ) แก้สะอึก (เนื่องจากกระเพาะอาหารขยายตัว)

ทับทิม ไม้พุ่มใบเล็กๆยอดแดง มีอยู่2ชนิด คือ ชนิดดอกแดง และชนิดดอกขาว

  • ต้น ราก รสเบื่อเมา สรรพคุณ ขับพยาธิตัวตืด และพยาธิไส้เดือน

  • ใบ รสฝาด สรรพคุณ แก้เด็กท้องร่วง บิดมูกเลือด

  • เปลือกลูก รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง บิด ปิดธาตุ ฝนกับน้ำปูนใส ทาแก้พุพอง เน่าเปื่อย

ทับทิมทั้ง5 สรรพคุณ แก้ท้องเสีย บิด มูกเลือด

ท้าวยายม่อม ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ต้น รสจืดเฝื่อน สรรพคุณ ขับเสมหะให้ลงเบื้องต่ำ ขับพิษไข้หัว (หัดสุกใสดำแดง) แก้ไข้

  • ราก รสจืดขื่น สรรพคุณ แก้พิษงู แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้อาเจียน แก้หืดไอ แก้พิษฝี

ท้ายยายม่อมดอกแดง(ปทุมราชา)

  • ราก รสจืดขื่น สรรพคุณ ถอนพิษสัตว์กัดต่อย แก้พิษงู

ทิ้งถ่อน (พญาช้างเผือก,พญาฉัททัน) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสร้อนสุขุม สรรพคุณ เจริญอาหาร ขับผายลม บำรุงธาตุ แก้ธาตุพิการ

  • ราก แก่น รสขมร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ แก้เจ็บเอว เจ็บหลัง เส้นตึง ท้องอืด

  • ใบ เผาไฟผสมกับน้ำยาสูบ ฉีดฆ่าตัวแมลงและตัวหนอนได้

เทพทาโร ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • เปลือกต้น รสร้อน สรรพคุณ แก้ลมจุกเสียด แน่น เฟ้อ แก้อาการปวดท้อง ขับผายลม บำรุงธาตุ ขับลมในลำไส้ และกระเพาะอาหาร

ทุเรียน ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ราก รสฝาด สรรพคุณ คุมธาตุ แก้ท้องร่วง

  • เปลือกลูก รสฝาด สรรพคุณ คุมธาตุ สมานแผล แก้น้ำเปลืองเสียพุพอง แก้ฝีตานซาง

  • กลิ่นของเปลือกลูกทุเรียน ขับไล่ตัวเรือดได้ เผาเป็นขี้เถ้า ละลายน้ำมันมะพร้าว ทาแก้คางทูม

  • เนื้อในลูก มีธาตุกำมะถัน รับประทานมากๆ ทำให้เกิดความร้อนในร่างกาย แก้โรคผิวหนังและขับพยาธิไส้เดือนในท้องได้

ทองพันชั่ง ไม้พุ่มต้นเล็ก

  • ใบ รสเบื่อเย็น สรรพคุณ ดับพิษไข้ แก้ไข้ตัวร้อน แก้พยาธิผิวหนัง

  • ราก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้กลากเกลื้อน ผื่นคัน และโรคผิวหนังที่เป็นน้ำเหลืองบางชนิด

ทองระอาหรือลิ้นงูเห่า ไม้พุ่มขนาดเล็ก

  • ใบ รสเย็นเบื่อ สรรพคุณ ตำกับสุรา พอกแก้ปวดฝี ถอนพิษปวดอักเสบ

  • ราก รสเย็นเบื่อ สรรพคุณ ฝนกับสุรา ทาแก้พิษตะขาบ แมลงป่อง

ทองหลาง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง มีหนามตลอดทั้งต้น

  • ใบ เปลือกต้น รสเฝื่อนเอียนเย็น สรรพคุณ แก้เสมหะ แก้ลมเป็นพิษ หยอดตาแก้ตาแดงตาฝ้าฟางและตาแฉะ

  • ราก รสเมาเอียนเย็น สรรพคุณ แก้พยาธิในท้อง แก้ตาฟาง แก้เสมหะ

ทองหลางใบมน (ทองหลางบก) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง ใบคล้ายใบถั่วพู

  • เปลือกต้น รสเฝื่อนเอียน สรรพคุณ แก้เสมหะ แก้ลม แก้ก้อนนิ่วในไต

  • กระพี้ รสเฝื่อนเอียน สรรพคุณ แก้พิษฝี

  • แก่น รสเฝื่อนเอียนเย็น สรรพคุณ แก้ฝีในท้อง(วัณโรค)

  • ใบ รสเบื่อเอียนเย็น สรรพคุณ ขับพยาธิไส้เดือน แก้ตัวร้อน แก้ริดสีดวง

  • ดอก รสขื่นเอียนเย็น สรรพคุณ ขับโลหิตระดู

  • ลูก(ฝัก)รสขม สรรพคุณ บำรุงน้ำดี

  • ราก รสเฝื่อนเอียน สรรพคุณ แก้พิษทั้งปวง

ทองหลางใบมนต่าง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง ใบตามเส้นเป็นสีเหลืองแกมเขียว ใบเหมือนทองหลางใบมน

  • ใบสด รสเอียนเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน ดับพิษ

  • ใบแก่สด รมควันไต้ให้ตายนึ่งชุบสุราปิดแผล แก้เนื้อร้ายตายลุกลามบวมแดง(เนื้อเน่า)

ทองโหลง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง ไม่มีหนาม

  • ใบ เปลือกต้น รสเฝื่อนเอียนเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้โรคตา

เทียนเกล็ดหอย ไม้ต้นเล็กๆ

  • เมล็ด รสเผ็ดร้อนขมหอม สรรพคุณ แก้ลมวิงเวียน หน้ามืด ตามัว แก้โลหิตจาง แก้เย็นชาปลายมือปลายเท้า

เทียนขม ลักษณะไม่ปรากฏ เพราะส่งมาจากต่างประเทศ

  • เมล็ด รสขม สรรพคุณ แก้ไข้ แก้ดีพิการ แก้ครั่นเนื้อครั่นตัว นอนสะดุ้งผวา หลับๆ ตื่นๆ

เทียนขาว ไม้ต้นเล็กๆ (ยี่หร่า)

  • เมล็ด รสเผ็ดร้อนขม สรรพคุณ บำรุงกำลัง ขับผายลม แก้เส้นศูนย์กลางท้องพิการ แก้ชีพจรอ่อนหรือพิการ นอนสะดุ้งผวา(โทษน้ำดี) แก้คลั่งเพ้อ

เทียนแดง ไม้ต้นเล็กๆคล้ายผักชี

  • เมล็ด รสเผ็ดร้อนขมเล็กน้อย สรรพคุณ ขับเสมหะ แก้ลม แก้น้ำดีพิการ แก้ลมเสียดแทง แก้คลื่นเหียนอาเจียน

เทียนดำ ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • เมล็ด รสเผ็ดขม สรรพคุณ ขับเสมหะให้ลงสู่คูถทวาร ขับลมในลำไส้ แก้อาเจียน บำรุงโลหิต

  • ใบและต้น รสจืดเฝื่อน สรรพคุณ แก้หนอนใน(กามโรค)

  • เปลือกต้น รสจืดเฝื่อน สรรพคุณ ขับระดูขาว

เทียนต้น หรือ เทียนย้อมมือ ไม้พุ่ม

  • ใบ รสฝาด สรรพคุณ แก้เล็บถอด อักเสบช้ำ

  • ยอดอ่อน รสฝาด สรรพคุณ แก้เด็กท้องร่วงได้ผลดีทุกระยะ

เทียนตากบ ไม้ต้นเล็กๆ

  • เมล็ด รสเผ็ดร้อนขมหอม ขับลมในลำไส้ให้ผายเรอ แก้กระเพาะอาหารพิการ กำเริบ หย่อน พิการ

เทียนตาตั๊กแตน ไม้ต้นเล็กๆ

  • เมล็ด รสขมเผ็ดร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ บำรุงธาตุ แก้เสมหะพิการ แก้กำเดา

เทียนเยาวพาณี คล้ายผักชี แต่โตกว่า

  • เมล็ด รสหวานกลิ่นหอม สรรพคุณ กระจายเสมหะ กระจายลมที่ลั่นโครกครากอยู่ในท้อง แก้จุกเสียด แก้ลมปั่นป่วนอยู่รอบขอบสะดือ แก้คลื่นเหียน อาเจียน

เทียนลวด ไม่ปรากฏลักษณะ เพราะสั่งมาจากต่างประเทศ

  • ราก รสร้อนขมหอม สรรพคุณ แก้น้ำดีพิการ แก้กำเดา นอนสะดุ้งสะทกสะท้าน แก้เพ้อคลั่ง ขับน้ำดีให้ตกลำไส้

เทียนดอก ไม้ต้นเล็กๆ นิยมใช้ดอกสีขาวทำยา

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ ตำพอกแก้ปวดนิ้วเท้า (เก๊าท์) เล็บขบ ถอนพิษปวดอักเสบ

ไทรกร่าง ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ ต้มชะล้างบาดแผล สมานแผล

ไทรใหญ่ ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ สมานแผล

ไทรย้อย ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • รากอากาศ รสจืด สรรพคุณ ขับปัสสาวะ แก้กระษัยไตพิการ บำรุงน้ำนม แก้ปัสสาวะมีสีต่างๆ

ทำมัง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสร้อนหอมฉุน สรรพคุณ ขับผายลม แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ บำรุงธาตุ แก้จุกเสียด

ธรณีสาร ไม้ยืนต้นขนาดเล็ก

  • ราก รสจืดเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน แก้พิษตานซางเด็ก

นนทรี ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ ขับโลหิต กล่อมเสมหะและโลหิต แก้ท้องร่วง ขับผายลม

นมควาย ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ราก เนื้อไม้ รสฝาดเบื่อ สรรพคุณ แก้กระษัย แก้เบาเหลืองเบาแดง

นมนาง หรือ นมสาว ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสเย็นเอียน สรรพคุณ บำรุงน้ำนม

  • เนื้อไม้และราก รสเย็น สรรพคุณ ระงับความร้อน แก้ไข้พิษ แก้ไข้หัวหัด สุกใส ดำแดง

  • ราก รสเย็น สรรพคุณ แก้คลื่นเหียนอาเจียน แก้เจ็บหลังเจ็บเอว

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ ตำผสมน้ำทาหรือพ่น แก้ร้อนภายใน

  • ลูก รสเย็น สรรพคุณ ต้มเอาน้ำรับประทานและอาบ แก้ซาง แก้เด็กตัวร้อน

นางแย้ม ไม้พุ่ม ราก รสเย็น

  • สรรพคุณ แก้พิษฝีภายใจ ขับปัสสาวะ แก้โรคลำไส้ แก้กระษัย ไตพิการ

หนาดดำ ไม้ต้นเล็กๆ

  • ราก รสจืด สรรพคุณ ขับปัสสาวะ แก้นิ่ว ไตพิการ

หนาดใหญ่ ไม้ยืนต้นล้มลุก

  • ใบ รสเมาฉุนเล็กน้อย สรรพคุณ แก้จุกเสียด แน่นเฟ้อ ขับผายลม แก้ปวดท้อง ขับเหงื่อ ขับเสมหะ มวนเป็นบุหรี่สูบ แก้ริดสีดวงจมูก

หนามพรม ไม้ยืนต้นขนาดย่อม มี 2ชนิด คือ พรมป่าและพรมบ้าน

  • แก่น รสเฝื่อนมันขมฝาดเล็กน้อย สรรพคุณ บำรุงไขมัน บำรุงกำลัง บำรุงร่างกาย

นุ่น ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสเอียนเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ แก้ร้อนใน

    เมล็ด รสเอียนมัน สรรพคุณ ระบายท้อง ขับปัสสาวะ คั้นเอาน้ำมันทำน้ำมันใส่ผม

เนระพูสี ไม้จำพวกเฟริน์และผักกูด

  • ต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้บิด มูกเลือด แก้ไข้ท้องเสีย (ไข้รากสาด) แก้ปวดเบ่ง แก้ไข้เหนือ แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ

  • เหง้า รสฝาดเย็น สรรพคุณ แก้ธาตุพิการ แก้ปอดพิการ แก้ลมสันนิบาต 7 จำพวก ดับพิษไข้ แก้คอเปื่อย ลิ้นเปลื่อย แก้ไอ แก้ซางเด็ก

  • รากอากาศ สรรพคุณ คล้ายกับเหง้า

น้อยหน่า ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ใบ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ฆ่าเชื้อโรค ขับตัวกิมิชาติในลำไส้ (พยาธิไส้เดือน) โขลกป่น พอกแก้ฟกช้ำ ฆ่าพยาธิผิวหนังกลากเกลื้อน

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ สมานแผล ปิดธาตุ

  • เปลือกลูก รสฝาด สรรพคุณ ฝนกับสุราทาแก้พิษงูกัด

  • ราก รสขมเอียน สรรพคุณ ระบายท้อง

น้อยโหน่ง ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ใบ รสเบื่อขม สรรพคุณ ตำพอกแก้ฟกบวม ฆ่าพยาธิผิวหนัง

  • ผลดิบ รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง บิด ขับตัวกิมิชาติ (พยาธิไส้เดือนในท้อง)

เนียม ไม้ต้นเล็กๆ

  • ใบ รสหอมฉุน สรรพคุณ ทำยานัตถ์ แก้หวัดคัดจมูก

ลูกลิด หรือ ปอบิด ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ผล รสฝาด สรรพคุณ แก้บิด แก้บวมเบ่ง แก้เสมหะพิการ ตำพอกแก้ปวดเคล็ดบวม

  • เปลือก ต้นราก รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง บำรุงธาตุ

บุนนาค ไม้ยืนต้นขนาดกลาง มี 2 ชนิด คือ บุนนาคบ้าน และ บุนนาคป่า นิยมใช้บุนนาคป่า ซึ่งมีสรรพคุณดีกว่า

  • ใบ รสฝาด สรรพคุณ แก้บาดแผลสด สมานแผล

  • เปลือกต้น รสฝาดร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ กระจายหนอง

  • กระพี้ รสขื่น สรรพคุณ แก้เสมหะในลำคอ

  • แก่น รสขื่น สรรพคุณ แก้เลือดออกตามไรฟัน

  • ราก รสร้อน สรรพคุณ ขับลมในลำไส้

  • ดอก รสหอมเย็น สรรพคุณ บำรุงโลหิต บำรุงผิวกายให้สดชื่น แก้ร้อนกระสับกระส่าย ชูกำลัง แก้ลมกองละเอียด หน้ามืดวิงเวียนใจสั่น อ่อนเพลีย ใจหวิว

เบญกานี ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ลูกเบญกานี เป็นยางไม้เกิดจากต้นเบญกานี (ลักษณะเป็นก้อนลูกกลมๆ เป็นหนาม)

  • รสฝาดจัด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง บิด ปวดเบ่ง แก้อาเจียน สมานแผล

เบญจมาศบ้าน ไม้ดอกต้นเล็ก

  • ดอก รสหอมเย็น สรรพคุณ ทำยาหอมชูกำลัง แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ

เบน หรือ เบนขอ ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  1. เปลือกต้น แก่น ใบ รสจืดขื่น สรรพคุณ แก้เส้นเอ็นพิการ แก้กระษัยเหน็บชา แก้เหน็บชา แก้ไขข้อ กามโรค

ใบเงิน ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ ดับพิษ แก้ไข้พิษร้อน ล้อมตับดับพิษ

ใบทอง ไม้พุ่มต้นเล็ก

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ ดับพิษ แก้ไข้พิษร้อน ล้อมตับดับพิษ

ใบนาค ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ ดับพิษ แก้ไข้พิษร้อน ล้อมตับดับพิษ

ประดงเลือด หรือ ประดงไฟ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เนื้อไม้ รสเย็นเฝื่อนเมาเล็กน้อย สรรพคุณ แก้เม็ดประดงผื่นคัน แดงทั้งตัว แก้ปวดแสบปวดร้อน มีน้ำเหลืองไหล

ประดู่ขาว หรือ สะตือ ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ ใช้ทั้ง 5 รสฝาดเย็น

  • สรรพคุณ แก้ไข้หัดสุกใส ดำแดง เหือด และพิษฝีดาษ แก้ท้องร่วง แก้ปอดอักเสบเนื่องจากพิษไข้หัว(หัด สุกใส ดำแดง)

ประดู่ลาย ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ ต้มเอาน้ำอม แก้ปากเปื่อย ปาก แตก ยางสด รสฝาด สรรพคุณ ทาแก้ปากเปื่อย

  • เนื้อไม้ และแก่น รสฝาดหวาน สรรพคุณ บำรุงโลหิต คุมธาตุ กล่อมโลหิต ระงับเสมหะ

ประดู่ส้ม ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • แก่น เนื้อไม้ รสขมหวาน สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อกำเดาและโลหิต

ประดู่เสน ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • แก่น รสขมหวาน สรรพคุณ แก้คุดทะราด แก้ไข้เพื่อเสมหะ โลหิต และกำเดา

  • ปุ่ม รสฝาดขมเบื่อ สรรพคุณ ต้มเอาไอรมทวาร แก้ริดสีดวงทวาร

ประทัดจีน หรือประทัดใหญ่ ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ราก รสขมจัด สรรพคุณ แก้ไข้ทุกชนิด ไข้จับสั่น ขับน้ำลาย เจริญอาหาร

ประยงค์ป่า ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ปุ่ม รสฝาดขื่น สรรพคุณ ถอนเสมหะ แก้พิษทั้งปวง แก้หอบ แก้ไอ

ประยงค์บ้าน หรือ หอมไกล ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ราก รสเบื่อเอียน สรรพคุณ ถอนพิษยาเบื่อเมา ทำให้อาเจียน

ปรู ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงกลาง

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้หืด ไอ แก้ท้องร่วง ปิดธาตุ

  • เนื้อไม้ รสฝาดเฝื่อน สรรพคุณ แก้ริดสีดวงลำไส้ และทวารหนัก

  • แก่น รสจืดเฝื่อน สรรพคุณ แก้น้ำเหลือง บำรุงกำลัง

  • ผล รสร้อนเบื่อ สรรพคุณ บำรุงธาตุ แก้จุกเสียด ขับพยาธิ

โปรง ไม้ลุ่มน้ำเค็มยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสฝาดจัดเฝื่อนเล็กน้อย สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้อาเจียน คุมอาจม แก้เสมหะและโลหิต สมานแผล

โปร่งฟ้า ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ราก รสเฝื่อนเย็น สรรพคุณ แก้วัณโรคระยะบวม แก้ตาฝ้าฝาง ตามัว

ปลาไหลเผือก ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ราก รสขมเบื่อเมาเล็กน้อย สรรพคุณ ตัดไข้ทุกชนิด แก้วัณโรคระยะบวม ถ่ายพิษฝีในท้องและถ่ายพิษต่างๆ

เปล้าใหญ่ ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • ใบ รสร้อนเมาเอียน สรรพคุณ บำรุงธาตุ

  • เปลือกต้น และกระพี้ รสร้อนเมาเอียน สรรพคุณ แก้เลือดร้อน

  • ผล รสร้อนเมาเอียน สรรพคุณ ขับโลหิตในเรือนไฟ ขับน้ำคาวปลา

  • แก่น รสร้อนเมาเอียน สรรพคุณ ขับเลือด ขับหนองให้ตก ขับพยาธิไส้เดือน

  • ราก รสร้อนเมาเอียน สรรพคุณ ขับผายลม

เปล้าน้อย ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • เปลือกต้น รสร้อน สรรพคุณ ทำให้อาหารงวด ช่วยย่อยอาหาร

  • ใบ รสร้อน สรรพคุณ แก้คันตามตัว

  • ผล รสร้อน สรรพคุณ ขับหนองให้กระจาย

  • ราก รสร้อน สรรพคุณ แก้ลมขึ้นเบื้องบนให้เป็นปกติ

  • แก่น รสร้อน สรรพคุณ ขับโลหิต แก้ช้ำใน

เปล้าน้ำเงิน ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น แก่น รสขมเย็น สรรพคุณ บำรุงโลหิตสตรีให้สมบูรณ์

  • เปลือก ลูก ราก รสขมเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ

ปีบ ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงกลาง

  • ดอก รสเฝื่อนกลิ่นหอม สรรพคุณ ตากแห้งผสมบุหรี่สูบ แก้ริดสีดวงจมูก

  • ราก รสเฝื่อน สรรพคุณ ปิ้งให้กรอบต้มรับประทาน แก้ท้องร่วง บิด แก้ปวดเบ่ง แก้เสมหะพิการ

  • ใบสด รสฝาด สรรพคุณ เคี้ยวอม ดับกลิ่นสุรา

  • ลูกสุก รสฝาดหวาน สรรพคุณ ระบายท้อง กล่อมอาจม ดูดกลิ่นเหม็น วางบนหีบศพดับกลิ่นเหม็น

  • ราก รสฝาด สรรพคุณ แก้น้ำเหลืองเสีย

ฝางส้ม ไม้ยืนต้นขนาดกลาง เนื้อไม้เป็นสีขาว

  • เนื้อไม้ รสฝาดติดเปรี้ยว สรรพคุณ ขับฟอกโลหิต แก้ไข้

ฝางเสน ไม้ยืนต้นขนาดกลาง เนื้อไม้สีแดงและเหลือง

  • แก่น รสขมขื่นฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้ธาตุพิการ แก้ร้อน แก้โลหิตออกทางทวารหนัก แก้ไข้กำเดา แก้เสมหะ

ฝ้ายขาว ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • เปลือกราก รสขื่นเอียน สรรพคุณ ขับโลหิตระดูสตรี บีบมดลูก รับประทานมากๆ อาจแท้งได้

ฝ้ายแดง ไม้พุ่ม

  • ใบ รสเย็นเบื่อ สรรพคุณ แก้ไข้ ขับเหงื่อ แก้พิษตานซางเด็ก

ฝ้ายเทศ หรือ สำลี ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เมล็ด รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้หนองใน(กามโรค) ขับหนองให้แห้ง

ฝิ่น ไม้ต้นเล็ก ๆคล้ายต้นมะเขือ

  • ยาง เคี่ยวให้สุก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้บิดเรื้อรัง แก้ลงแดง ทำให้นอนหลับ ทาแก้เจ็บปวด ทาหัวริดสีดวงทวาร

  • ขี้ยาฝิ่น รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้บิด มูกเลือด ลงแดง แก้ปวดเบ่ง แก้ไอ ทำให้นอนหลับ

ฝิ่นต้น ไม้พุ่มขนาดย่อม ใบคล้ายใบมะละกอ

  • เปลือกต้น รสฝาดเมา สรรพคุณ คุมธาตุ แก้ท้องร่วง แก้อาเจียน แก้ลงแดง แก้ปวด แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย

ฝีหมอบ ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่

  • ใบ รสเฝื่อนเย็น สรรพคุณ ตำพอกฝี แก้ปวดอักเสบ ถอนพิษ

  • เนื้อไม้ รสขม สรรพคุณ ฝนกับน้ำปูนใส เกลื่อนหัวฝี รับประทานแก้วัณโรคปอดและลำไส้

พญาไก่เถื่อน หรือ มะเฟืองป่า ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เนื้อไม้ ราก รสเย็น สรรพคุณ ดับพิษร้อนถอนพิษไข้กลับ แก้พิษอักเสบ ฝนทาแก้พิษร้อน แก้ฟกบวม แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย

พญายา ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เนื้อไม้ รสขมเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ แก้กระษัย แก้โลหิต แก้ผอมแห้ง ดับพิษร้อน

พญารากขาว(โคลงเคลง) ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ราก รสขม บำรุงธาตุ เจริญอาหาร แก้อ่อนเพลีย กินเป็นยาชูกำลังหลังฟื้นไข้

พญารากดำ ไม้ยืนต้นขนาดกลางใหญ่

  • เนื้อไม้ ยาง รสขมน้อย สรรพคุณ แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย แก้เจ็บเอว เจ็บหลัง แก้กระษัย ไตพิการ

  • ดอก รสขมเย็น สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อโลหิต แก้ไข้ตัวร้อน ไข้เหนือ

  • ราก รสร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ ขับผายลม

พญาปล้องทอง ไม้เถาเนื้อแข็งคล้ายปล้องอ้อย

  • ต้น รสจืดเย็น สรรพคุณ ถอนพิษไข้ พิษกาฬ แก้ร้อนใน ถอนพิษยาเบื่อเมา

พญามุติ ไม้ล้มลุกเนื้ออ่อน

  • เถา รสร้อน สรรพคุณ บำรุงธาตุ เจริญอาหาร ขับลมในลำไส้ แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ แก้ท้องร่วง

พญารากเดียว

  • ราก รสจืด สรรพคุณ แก้ไข้ ลดความร้อน ป่นเป็นแป้งใช้เป็นเครื่องประทินผิว

พลับพลึง ไม้ล้มลุกยืนต้นเตี้ยๆ

  • ใบ รสเอียน สรรพคุณ ทำให้อาเจียนเป็นเสมหะ ใช้ประคบแก้ช้ำและเคล็ดยอก ลนไฟให้ตายนึ่ง พันตามอวัยวะที่เคล็ดยอก บวม แพลง ถอนพิษได้ดี

พิกุล ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ ฆ่าแมงกินฟัน

  • กระพี้ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้เกลื้อน

  • แก่น รสขมเฝื่อน สรรพคุณ บำรุงโลหิต

  • ใบ รสเมาเบื่อฝาด สรรพคุณ ฆ่าเชื้อกามโรค

  • ดอก รสฝาดกลิ่นหอม สรรพคุณ แก้ลม บำรุงโลหิต

  • ราก รสขม สรรพคุณ บำรุงโลหิต แก้เสมหะ

พิลังกาสา ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ต้น รสเมา สรรพคุณ แก้โรคเรื้อน โรคผิวหนัง

  • ใบ รสร้อน สรรพคุณ แก้ตับพิการ

  • ดอก รสขมเมา สรรพคุณ ฆ่าเชื้อโรค

  • ลูก รสฝาดสุขุม สรรพคุณ แก้ท้องเสีย

  • ราก รสเมา สรรพคุณ แก้กามโรค และหนองใน

พริกป่า ไม้พุ่มขนาดเล็ก

  • ราก รสเย็น สรรพคุณ ดับพิษไข้ แก้ร้อน แก้ลม

พิมเสนต้น ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ใบ รสเย็นหอม สรรพคุณ แก้ลม บำรุงหัวใจ แก้ไข้ตัวร้อน ถอนพิษไข้

พุงดอ ไม้พุ่มต้นอ่อน

  • ราก รสเปรี้ยวเย็น สรรพคุณ แก้พิษฝีตานซาง ดับพิษทั้งปวง ทำให้นอนหลับ กระทุ้งพิษแก้ร้อนใน แก้ไข้ แก้ประดง ผื่นคัน ฝนกับน้ำสุกหรือปูนใส ทาแก้อัณฑะบวม

พุดตาน ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ราก รสเย็น ดับพิษไข้ แก้ไข้ แก้ประดงผื่นคันตามผิวหนัง ปวดแสบปวดร้อนตามร่างกาย

พุ่มเรียงบ้าน หรือ ชำมะเรียงป่า ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ราก รสเบื่อจืดขมเล็กน้อย สรรพคุณ แก้ไข้เหนือ แก้ไข้สันนิบาต แก้ไข้ร้อนภายในกระสับกระส่าย หมอมักใช้พุมเรียงทั้ง 2 อย่างนี้รวมกัน

เพกา ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสฝาดเย็นขมเล็กน้อย สรรพคุณ ตำกับสุรา ทา พ่นตามตัวสตรีที่ทนการอยู่ไฟไม่ได้ ทำให้หนังชา สมานแผล ทำให้น้ำเหลืองปกติ ดับพิษโลหิต

  • ฝักแก่ รสขม สรรพคุณ แก้ร้อนในกระหายน้ำ

  • ฝักอ่อน รสขมร้อน สรรพคุณ ขับผายลม

  • เมล็ดแก่ รสขม สรรพคุณ ระบายท้อง

  • ราก รสฝาดขมน้อย สรรพคุณ บำรุงธาตุ ทำให้เกิดน้ำย่อยอาหาร แก้ท้องร่วง ฝนกับน้ำปูนใส ทาแก้บวมอักเสบ

แพงพวยบก ไม้ประดับต้นเล็ก

  • ราก รสเย็นเบื่อ สรรพคุณ แก้มะเร็ง น้ำเหลืองเสีย

มะกรูด ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ผล รสเปรี้ยว สรรพคุณ ใช้ทำยาดอง ฟอกโลหิตระดู ถอนพิษผิดสำแดง

  • ผิวลูก รสปร่าหอมติดร้อน สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ ขับระดู

  • น้ำในลูก รสเปรี้ยว สรรพคุณ แก้เลือดออกตามไรฟัน

  • ราก รสปร่า สรรพคุณ กระทุ้งพิษไข้ แก้พิษฝีภายใน แก้เสมหะเป็นโทษ

มะเกลือ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ผล รสเบื่อเมา สรรพคุณ ตำคั้นเอาน้ำประมาณ 2 ช้อนโต๊ะผสมหัวกะทิหรือนมสด รับประทานขับพยาธิตัวตืด พยาธิไส้เดือน ได้ผลดี

มะเกลือเลือด ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เนื้อไม้ แก่น รสขมปร่า สรรพคุณ แก้โลหิตจาง ขับโลหิตประจำเดือนสตรี แก้กระษัย บำรุงกำลัง แก้ธาตุพิการ

มะกล่ำตาช้าง หรือ มะกล่ำต้น ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ใบ รสเบื่อเอียน สรรพคุณ แก้ริดสีดวงทวาร

  • เมล็ดใน รสเบื่อเมา สรรพคุณ เบื่อพยาธิไส้เดือน

  • ราก รสเปรี้ยวเล็กน้อย สรรพคุณ แก้เสมหะในลำคอ แก้หืด ไอ แก้ไข้ร้อนใน

มะกาต้น ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ใบ รสขมขื่น สรรพคุณ ถ่ายเสมหะและโลหิต ถ่ายพิษตานซางเด็ก ชัดลมขึ้นเบื้องสูงให้ลงต่ำ

  • เปลือกต้น รสขมฝาด สรรพคุณ แก้กระษัย สมานลำไส้

มะกอกน้ำ ไม้ยืนต้นขนาดย่อม ชอบขึ้นริมน้ำ

  • เมล็ด รสเปรี้ยวฝาด สรรพคุณ แก้เสมหะในลำคอ ทำให้ชุ่มคอ แก้กระหายน้ำ

มะกอกป่า ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสฝาดเย็นเปรี้ยว สรรพคุณ ดับพิษกาฬ แก้ร้อนในอย่างแรง แก้ลงท้อง แก้ปวดมวน แก้สะอึก

  • ใบ รสฝาดเปรี้ยว สรรพคุณ คั้นเอาน้ำหยอดหู แก้ฝีในหู แก้ปวดหู แก้รูหูอักเสบ

  • ผล รสฝาดเปรี้ยว สรรพคุณ แก้เลือดออกตามไรฟัน

  • ผล เปลือก ใบ ยาง รสเปรี้ยวฝาดหวานชุ่มคอ สรรพคุณ แก้บิด แก้ธาตุพิการ แก้น้ำดีไม่ปกติ

มะกอกเผือก ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • ผล รสเปรี้ยวเย็น สรรพคุณ แก้ร้อนใน ดับพิษไข้ ถอนพิษผิดสำแดง แก้ร้อนในกระหายน้ำ

มะขามแขก ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • ใบ รสเปรี้ยว สรรพคุณ ระบายท้อง

  • ฝัก รสเปรี้ยว สรรพคุณ แก้ท้องผูก ระบายท้อง แก้ริดสีดวงทวาร(สตรีมีครรภ์ห้ามใช้)

มะขามเทศ ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง คุมธาตุ ต้มเอาน้ำชะล้างบาดแผลทำให้หายเร็ว

มะขามไทย ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ ตระกูลมะขามใหญ่มี 2 ชนิด คือ มะขามขี้แมว

  • ฝักเล็กกลมยาว และมะขามกระดาน ฝักใหญ่ แบบโค้งคล้ายรูปเคียว

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ ต้มเอาน้ำชะล้างบาดแผลทำให้หายเร็ว ฝนกับน้ำปูนใสใส่แผลเรื้อรังทำให้หายเร็ว

  • ใบแก่ รสเปรี้ยวฝาด สรรพคุณ ขับเสมหะในลำไส้ แก้บิด แก้ไอ ต้มน้ำโกรกศีรษะเด็กเวลาเช้ามืด แก้หวัดคัดจมูก

  • เนื้อในฝัก รสเปรี้ยวจัด สรรพคุณ กัดเสมหะ แก้กระหายน้ำ ทำให้เกิดน้ำลาย

  • น้ำส้มมะขามเปียก รสเปรี้ยว สรรพคุณ รับประทานกับน้ำปูนใส ขับเลือด ขับลมสำหรับสตรี

  • เปลือกเมล็ด รสฝาด สรรพคุณ คั่วไฟเอาเปลือกแช่น้ำรับประทาน แก้ท้องร่วง แก้อาเจียน

  • เมล็ดใน คั่วแล้ว รสมันเบื่อ สรรพคุณ ขับพยาธิไส้เดือนตัวกลม

  • รกมะขาม รสฝาดเปรี้ยวเล็กน้อย สรรพคุณ แก้ท้องเสีย

มะขามป้อม ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ผลอ่อน รสฝาดขม สรรพคุณ บำรุงเนื้อหนังให้สมบูรณ์

  • ผลแก่ รสเปรี้ยวฝาดขม สรรพคุณ แก้ไข้เจือลม แก้เสมหะ ทำให้ชุ่มคอ

มะขวิด ไม้ยืนต้นขนาดกลางมีหนาม

  • ใบ เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้พยาธิ แก้ฝีเปื่อยพัง แก้ตกเลือด ห้ามระดูสตรี

มะเขือขื่น ไม้ต้นเล็กๆ

  • ราก รสขื่นเอียนเปรี้ยวเล็กน้อย สรรพคุณ แก้สันนิบาต แก้น้ำลายเหนียว ขับเสมหะ ทำให้น้ำลายน้อย

มะค่า ทั้ง 2 ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่มี 2 อย่าง คือ มะค่าโมงและมะค่าแต้หรือมะค่าเล็ก

  • ปุ่มมะค่า รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ต้มเอาไอรม แก้หัวริดสีดวงทวาร แก้พยาธิผิวหนัง

มะคำไก่ ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • ใบ รสขมเบื่อเล็กน้อย สรรพคุณ ตำให้ละเอียด พอกแก้พิษฝี

  • ราก รสขมเบื่อเล็กน้อย สรรพคุณ แก้กระษัย แก้เส้นเอ็น ทำให้เส้นเอ็นหย่อน
    ใช้ทั้ง 5 รสขมเบื่อเล็กน้อย สรรพคุณ แก้ริดสีดวง ขับปัสสาวะ แก้กระษัย

มะคำดีควาย ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ผลแก่ รสขม สรรพคุณ แก้กาฬภายใน ดับพิษทั้งปวง บำรุงน้ำดี ต้มเอาฟองสุมศีรษะเด็ก แก้หวัดคัดจมูก สุมเป็นถ่าน สรรพคุณ ดับพิษร้อนภายใน แก้พิษไข้ พิษซาง แก้หอบเนื่องจากปอดชื้นและปอดบวม

มะงั่ว ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ราก รสปร่าจืด สรรพคุณ กระทุ้งพิษ แก้ผิดสำแดง แก้พิษฝีภายใน แก้เสมหะเป็นโทษ

มะดัน ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ราก ใบ รสเปรี้ยว สรรพคุณ แก้กระษัย แก้ระดูเสีย กัดเสมหะ ขับฟอกโลหิต ระบายอ่อน แก้หวัด

มะดูก ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ราก รสเฝื่อนเย็น สรรพคุณ แก้ปวดประดง น้ำเหลืองเสีย ผื่นคัน แก้กามโรค เส้นเอ็นพิการ แก้พิษฝีภายใน(วัณโรค)

มะเดื่อชุมพร ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง ชะล้างบาดแผลทำให้สมานแผล

  • ราก รสฝาดเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ กระทุ้งพิษไข้ กล่อมเสมหะและโลหิต แก้ไข้หัวลม ไข้กาฬ ไข้พิษทุกชนิด

มะเดื่อดง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ กล่อมเสมหะ แก้ท้องเสีย แก้เม็ดประดง ผื่นคันตามตัว

มะเดื่อปล้อง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกราก รสฝาดเฝื่อน สรรพคุณ แก้เม็ดฝี แก้ปวดข้อ ปวดกระดูก

มะเดื่อหอม ไม้ต้นเป็นพุ่มขนาดใหญ่

  • ราก รสหอมเย็น สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ บำรุงหัวใจ ชูกำลัง ทำให้ชื่นบาน

มะตูม ไม้ยืนต้นขนาดกลาง มี 3 ชนิด คือ ลูกกลม ลูกยาว และลูกนิ่ม

  • ราก รสปร่าซ่าชื่นเล็กน้อย สรรพคุณ แก้พิษไข้ แก้สติเผลอ รักษาน้ำดี

  • เปลือก ราก ลำต้น รสปร่าซ่าขื่น สรรพคุณ แก้ไข้จับสั่น ขับลมในลำไส้

  • ใบสด รสปร่าซ่าขื่น สรรพคุณ คั้นเอาน้ำรับประทาน แก้หวัด แก้หลอดลมอักเสบ แก้บวม แก้เยื่อตาอักเสบ

  • ผลอ่อน ชนิดเปลือกลูกแข็ง หั่นตากแดดปรุงเป็นยาธาตุ สรรพคุณ แก้ธาตุพิการ

  • ผลสุก รับประทานเป็นยาช่วยย่อยอาหาร ระบายท้อง แก้โรคไฟธาตุอ่อน บิด ท้องเสีย แก้ครั่นเนื้อครั่นตัว

มะนาว ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ใบ รสปร่าซ่า สรรพคุณ กัดฟอกเสมหะและระดู ใช้ในพิกัด 108 ใบ

  • ราก รสขื่นจืด สรรพคุณ ถอดพิษไข้กลับซ้ำ ฝนกับสุกราทาฝี แก้อักเสบ แก้ปวด

  • น้ำในลูก รสเปรี้ยว สรรพคุณ กัดเสมหะ แก้ไอ ฟอกโลหิตทำให้ผิวงาม แก้เลือดออกตามไรฟัน

  • เมล็ด (คั่วไฟ) รสขมหอม สรรพคุณ ขับเสมหะ แก้ซางเด็ก

มะปราง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง มีอย่างเปรี้ยวและอย่างหวาน

  • รากมะปรางหวาน รสจืดเย็น สรรพคุณ ถอนพิษไข้กลับซ้ำ ถอนพิษผิดสำแดง แก้ไข้ตัวร้อน

มะปริง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ราก รสจืดเย็น สรรพคุณ ถอนพิษผิดสำแดง แก้ไข้กลับซ้ำ แก้ไข้ตัวร้อน

มะฝ่อ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ใบ (ลนไฟนาบท้องเด็ก) รสร้อน สรรพคุณ แก้ปวดท้อง แก้ท้องขึ้น แก้ลูกอัณฑะยาน

  • เปลือกต้น ราก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้พิษโรคอันเกิดต่อผิวหนังซึ่งมีอาการคัน

มะพลับ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • รากเย็น รสเย็น สรรพคุณ แก้พิษของแสลง

มะพร้าว ไม้ยืนต้นขนาดกลางคล้ายต้นตาล

  • ดอกรสฝาดหอม สรรพคุณ บำรุงโลหิต แก้ปากเปื่อย

  • รากรสหวานฝาดเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ไข้ท้องเสีย

  • น้ำมะพร้าว รสหวาน สรรพคุณ บำรุงหัวใจ แก้อ่อนเพลีย ทำให้จิตใจชุ่มชื้น บำรุงครรภ์

มะแฟน ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ราก รสเย็น สรรพคุณ แก้พิษของแสลง

มะเฟือง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ลูก รสเปรี้ยวหวาน สรรพคุณ กัดเสมหะ ละลายก้อนนิ่ว ขับปัสสาวะ แก้กามโรค ขับโลหิตพิการ

  • ใบ ราก รสเย็น สรรพคุณ ดับพิษร้อน แก้ไข้ แก้กาฬขึ้นภายนอก ภายใน แก้พิษ ผิดสำแดง

มะเฟืองป่า (พยาไก่เถื่อน) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสเย็นฝาด สรรพคุณ แก้ท้องล่วง แก้บิด

มะไฟ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ราก รสจืด สรรพคุณ แก้วัณโรค สุมเป็นถ่าน สรรพคุณ ดับพิษร้อน แก้พิษตาลซาง มาแก้พิษฝี พุพอง เริม งูสวัส ใช้ดับพิษได้ดีมาก

มะไฟเดือนห้า ไม้พุ่มขนาดกลางถึงใหญ่

  • ต้นรสเผ็ดร้อน สรรพคุณ บำรุงธาตุ

  • ราก รสร้อนเมา สรรพคุณ แก้โรคเรื้อน ฆ่าพยาธิโรคเรื้อน ขันไส้เดือน ขับโลหิต ระดูให้ตก

  • ใบ รสร้อน สรรพคุณ แก้ฟกช้ำ พลัดตกหกล้มจนตับปอดพิการ แก้ไข้ตัวเย็น หมดสติ เจริญธาตุ แก้พิษฝี

มะมาด ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงกลาง

  • เนื้อไม้ รสร้อน สรรพคุณ แก้ท้องขึ้น อืดเฟ้อ แน่น จุกเสียด ขับลมในลำไส้

มะม่วง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เมล็ดใน รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องล่วง สมานลำไส้ ทาบาดแผลทำให้หายเร็ว

  • กาฝากมะม่วง รสเย็น สรรพคุณ แก้ปวดศีรษะ แก้ความดันโลหิตสูง

มะม่วงหิมพานต์ ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • เมล็ด รสมันเมา สรรพคุณ บำรุงเส้นเอ็น แก้โรคผิวหนัง กลาก เกลื้อน

  • ยาง สรรพคุณ กัดทำลายเนื้อด้านเป็นตุ่มโต

  • เปลืกต้น ลูก รสฝาด สรรพคุณ พอกดับพิษ

มะเม่า ไม้พุ่มขนาดเล็กเตี้ยแจ้ง

  • ต้น ราก รสจืด สรรพคุณ บำรุงไต ขับปัสสาวะ แก้มดลูกพิการ และตกขาว

มะยม ไม้ยืนต้นขนาดย่อม ถึงกลาง มี 2 ชนิด คือ มะยมตัวผู้ ต้นเล็กออกดอกแล้วไม่ติดลูก หมอนิยมใช้ทำยา และมะยมตัวเมีย ต้นใหญ่ออกดอก ติดลูกดก

  • เปลือกต้น รสเปรี้ยว สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อโลหิต แก้เม็ดผื่นคัน

  • ใบ รสเปรี้ยว สรรพคุณ ดับพิษไข้ แก้ไข้ตัวร้อน และไข้หัว

  • ราก รสจืดเย็นติดเปรี้ยว สรรพคุณ แก้เม็ดประดง ผื่นคัน น้ำเหลืองเสีย

มะรุม ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสร้อน สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ ทำให้ผายเรอ คุมธาตุอ่อนๆ แก้ลม

  • ราก รสเผ็ด หวาน ขม สรรพคุณ แก้บวม บำรุงไฟธาตุ ทุบคอแตกอมไว้ ข้างแก้ม ดื่มสุราจะไม่เมา

มะละกอ ไม้ยืนต้นไม่มีแก่น

  • รากแก่ รสฉุนเอียน สรรพคุณ ขับปัสสาวะ แก้กามโรค

  • รากอ่อน รสฉุนเอียนน้อย สรรพคุณ บำรุงน้ำนม

  • ยาง สรรพคุณ กัดแผล หัวหูด สิว ฆ่าพยาธิผิวหนัง

มะแว้งต้น ไม้ต้นเล็กขนาดมะเขือพวง

  • ราก รสเปรี้ยวเอียน สรรพคุณ แก้ไข้สันนิบาต กัดเสมหะ แก้น้ำลายเหนียว ขับปัสสาวะ

  • ผลสุก รสขื่นขม สรรพคุณ กัดเสมหะในลำคอ แก้ไอ

  • ผลดิบ รสขื่นขม สรรพคุณ บำรุงน้ำดี แก้เบาหวาน

มหาละลาย ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ คล้ายมะพร้าว

  • เนื้อไม้ รสเย็น สรรพคุณ แก้ไข้พิษไข้กาฬ ดับพิษร้อนถอนพิษไข้ เกลื่อนหัวฝี แก้ปวดบวม

มหาสดำ ไม้ยืนต้น ลักษณะคล้ายมะพร้าว

  • เนื้อไม้ รสเย็น สรรพคุณ ดับพิษร้อน แก้ไข้พิษ ไข้กาล แก้ร้อนในกระหายน้ำ

มหาหิงคุ์ ไม้ยืนต้นเล็กๆ

  • ยาง รสขมร้อนเหม็น สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ แก้ท้องขึ้น อืด เฟ้อ แน่น จุกเสียด แกเปวดท้อง บำรุงธาตุ ช้าท้องเด็กแก้ท้องขึ้น ปวดท้อง ทำให้ผายลม

มะหาด ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • แก่น รสร้อน สรรพคุณ แก้ลมแก้กระษัย ละลายเลือด แก้เส้นเอ็นพิการ ฟองได้จากการต้มเคี่ยวเปลือกต้น มีลักษณะคล้ายจาวมะพร้าว เอาผ้าห่อบีบน้ำให้แห้งนำไปย่าง หรือคั่วให้เหลือง เรียกว่า ปวกหาด รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ขับพยาธิไส้เดือน พยาธิเส้นด้าย พยาธิตัวตืด

มะหวด ไม้ยืนต้นขนาดย่อม เรียกอีอย่างหนึ่งว่า สีหวด

  • ราก รสเย็น สรรพคุณ แก้พิษร้อน ก้วัณโรค

  • เมล็ด รสฝาด สรรพคุณ แก้ไอกรน แก้ไข้ทราง

มะอึก ไม้ยืนต้นจำพวกมะเขือ

  • ราก รสเย็นเปรี้ยวเล็กน้อย สรรพคุณ กัดเสมหะ แก้น้ำลายเหนียว ดับพิษร้อนภายใน กระทุ้งพิษ แก้ไข้เพื่อดี ไข้สันนิบาต

มะแฮ็คโกนี ไม้ยืนต้นขนาดกลางใบและผลเล็กกว่ามะฮอกกานี

  • เมล็ดใน รสขมจัด สรรพคุณ แก้ไข้จับสั่น ไข้ป้าง

มะฮอกกานี ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เมล็ดใน รสขมจัด สรรพคุณแก้ไข้จับสั่น (มาลาเรีย) และไช้ตัวร้อน

มังคุด ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกลูก รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องล่วง บิดมูกเลือด สมานแผล

  • เนื้อในลูก รสเปรี้ยวหวาน สรรพคุณ บำรุงกำลัง บำรุงร่างกาย บิดมูกเลือด

มังตาล ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • เปลือกต้น ลูก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ รบกวนเส้นประสาทและผิวหนัง ทำให้คัน ใช้เบื่อปลาด อกแห้ง รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แช่น้ำหรือชงแทนใบชา รับประทาน แก้ขัดเบา แก้ชัก แก้ลมบ้าหมู ผสมกับน้ำมันทาแผลฝีดาษ

  • ต้นและกิ่งก้านอ่อน รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้คลื่นเหียนอาเจียน หยอดหู แก้ปวด

หมาก ไม้ยืนต้นจำพวกปาล์ม

  • ใบ รสเย็นเฝื่อน สรรพคุณ ต้มเอาน้ำอาบ แก้คัน แก้เด็กออกไข้หัว รับประทานรสความร้อนในร่างกาย แก้ไข้

  • ลูก รสฝาดจัด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้อาเจียน ขับเหงื่อ ฝนทาปาก แก้ปากเปื่อย สัตว์กินขับพยาธิ

  • ราก รสฝาดเย็น สรรพคุณ แก้ร้อนในกระหายน้ำ

  • ทะลายหมาก รสเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน

หมากผู้ ไม้ต้นเล็ก

  • ใบ รสจืด สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน เหือด หัด สุกใส ดำแดง ต้มอาบ แก้คันตามผิวหนัง

  • ราก ต้มเอาน้ำอม แก้ฟันผุ หรือแก้สารปรอทกิน

ม้ากระทืบโรง ไมพุ่มต้นเล็กๆ

  • ใช้ทั้งต้น รสขมน้อย สรรพคุณ บำรุงธาตุ บำรุงกำลัง บำรุงกำหนัด

หมีเหม็น ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้บิดมูกเลือด แก้ปวดมดลูก แก้พิษฝี ผื่นคัน

  • ยาง รสฝาดขม สรรพคุณ แก้แผลฟกช้ำ

  • ราก รสขมเบื่อ สรรพคุณ แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย หรือกล้ามเนื้ออักเสบ

โมกมันหรือโมกน้อย ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกตัน รสฝาดเมา สรรพคุณ บำรุงธาตุให้เป็นปกติ แก้คุดทะราด

  • แก่น รสร้อน สรรพคุณ แก้ลมลั่นดาน

  • กระพี้ รสขม สรรพคุณ แก้ดีพิการ

  • ใบ รสขม สรรพคุณ ขับน้ำเหลือง แก้ท้องมาน แก้ตับพิการ

  • ดอก รสจือ สรรพคุณ ทำลายพรรดึก

  • ลูก รสเมา สรรพคุณ ฆ่าแมงกินฟัน

โมกหลวงหรือโมกใหญ่ ไม้ยืนต้นขนาดย่อมหรือขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้บิดมูกเลือด

  • เมล็ด รสฝาด สรรพคุณ สมานท้อง ลำไส้

  • ใบ รสฝาดเมา สรรพคุณ ขับพยาธิไส้เดือน

หม่อน ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ใบ รสเมา สรรพคุณ แก้ตาแดง ตาแฉะ ตาฟาง แก้ไอ ระงับประสาท

เมี่ยงหรือชา ไม้พุ่มขนาดใหญ่ หรือไม้ยืนต้นขนาดเล็ก

  • กิ่งและใบ รสฝาดเมาน้อย สรรพคุณ ก้พิษยาอันตราย สมานแผล (มีกรดแทนนิน) รมแก้หืด

เมี่ยงอีลาม (ชา) ไม้พุ่มขนาดใหญ่ หรือไม่ยืนต้นขนาดย่อม เกิดทางจ.เชียงใหม่

  • ใบ หมักดองทำเป็นเมี่ยงอม รสฝาดขม เปรี้ยว สรรพคุณ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย

เหมือดคน (มะไฟแรด) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เนื้อไม้ รสขมน้อย สรรพคุณ ดับพิษร้อน แก้ไข้ ถอนพิษผิดสำแดง

  • ราก รสขมน้อย สรรพคุณ แก้ไข้หวัด ไข้ปวดบวม ไข้พิษ ไข้หัดสุกใส

มดยอบ เป็นยางของต้นไม้ห่อด้วยหางสัตว์

  • มดยอบ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ขับเสมหะ ขับปัสสาวะ ขับเหงื่อ ขับภายลม อมแก้เจ็บคอ แก้แผลในปาก

ยาดำ เป็นยาที่สกัดจากยางเหลืองในใบว่านหางจระเข้

  • ยาดำ รสเหม็นขมจัด สรรพคุณ ถ่ายท้อง ถ่ายพิษไข้ ถ่ายพยาธิไส้เดือน ตัวตืด ขับน้ำดี แต่ไซ้ท้อง ฝนกับสุราทาหัวฝี แก้อาการฟกบวม

ยาสูบ ไม้พุ่มขนาดย่อม ใบแก่หั่นเป็นฝอย ใช้เป็นยาสูบ

  • ยาสูบรสเมา สรรพคุณผสมทำยานัตถุ์ แก้หวัด คัดจมูก แก้ริดสีดวงจมูก แช่เอาน้ำผสมยา ทาแก้โรคผิวหนัง หิด กลาก เกลื้อน ผื่นคัน ฆ่าตัวหนอน

ยาง ไม้ยืนตันขนาดใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาดเฝื่อน สรรพคุณ แก้ริดสีดวงพลวก

  • ใบ รสฝาดเมา สรรพคุณ แก้ปวดฟันโยกคลอน แก้มุตกิด คุมประจำเดือนให้มาตามกำหนด คุมกำเนิดให้มีบุตรห่างได้

  • ยาง รสขมเย็น สรรพคุณ กล่อมเสมหะ แก้กามโรค สมานแผล

ยาน่องต้น ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ยาง เป็นพิษถูกบาดแผลทำให้ตายได้ เพราะยางไม้นี้วิ่งเข้าสู่กระแสโลหิตได้เร็วมมาก ใช้แต่นอนที่สุด จะมีผลในทางดีได้ หรือใช้แก้ช็อกหมดสติ

ยี่โถไทย ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ใบ ดอก รสหอมเย็น สรรพคุณ บำรุงหัวใจ ขับชีพจร

  • เปลือกราก รสเมา สรรพคุณเป็นพิษต่อหัวใจทำให้ตายได้

ยี่โถฝรั่ง ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ยาง และเมล็ด รสเมาเบื่อมาก สรรพคุณ เป็นพิษต่อหัวใจ ใช้ทำยาไม่ได้

  • ยอป่า ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • แก่น รสขมร้อน สรรพคุณ ขับเลือด ขับลม ขับน้ำคาวปลาหลังคลอดบุตร แก้บาดทะยักปากมดลูก

รงทองไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • ยาง (ฆ่าฤทธิ์แล้ว) รสเอียนเบื่อ สรรพคุณ ถ่ายอย่างแรง ถ่ายลม ถ่ายน้ำเหลืองเสีย ถ่ายเสมหะ ถ่ายโลหิต ฝนกับหัวกะทิสดทาแผลพุพอง แก้ปวด และให้ล่อนออดดี

ระกำ (สละ) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เนื้อในลูกสุก รสเปรี้ยวอมหวาน สรรพคุณ แก้ไอ กัดเสมหะ

ระย่อม ไม้ต้นเล็กลงราก

  • ราก รสขมเมานิดหน่อย สรรพคุณ แกเปวกศีรษะเนื่องจากความดันโลหิตสูง แก้คลุ้มคลั่ง เนื่องจากดีและโลหิต ช่วยย่อยอาหารและระงับประสาท ถ้ากินจะมีอาการข้างเคียง คือ หน้าแดง ตัวแดง แน่นจมูก และง่วงนอน (ก่อนใช้ต้องคั่วให้เหลืองเสียก่อน อาการแทรกซ้อนจะน้อยลง

ระงับ เป็นไม้พุ่ม

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณแก้ไข้ตัวร้อน แก้ไข้พิษทั้งปวง กระทุ้งพิษ แก้ไข้จับสั่น และ ไข้ซึม แก้ร้อนในกระหายน้ำ

รักขาว ไม้ยืนต้นขนาดย่อมมี 3 ชนิด คือ ดอกขาว ดอกสีม่วง และชนิดดอกซ้อน

รักซ้อน นิยมเอารากไปทำนางกวัก และรักยม เพื่อให้คนรักใคร่นิยมนับถือ

  • ต้น รสขม สรรพคุณ บำรุงทวารทั้ง 9

  • ใบ รสจืด สรรพคุณ แก้ริดสีดวงทวาร แก้คุดทะราด

  • ผล รสเอียน สรรพคุณ แก้รังแค

  • ราก รสขม สรรพคุณ แก้ไข้เหนือและมูกเลือด

  • ยาง รสเอียน สรรพคุณ แก้ริดสีดวงในลำไส้ แก้กลากเกลื้อน ทาปลาช่อนย่างให้เด็กรับประทาน ขับพยาธิไส้เดือนได้ รับประทานมากทำให้อาเจียนและท้องร่วงได้

รักใหญ่ ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสเมา สรรพคุณ บำรุงกำลัง แก้กามโรค แก้บิด แก้ท้องร่วง แก้ปวดข้อเรื้อรัง แต่ทำให้อาเจียน

  • เมล็ด เรียกว่า ลูกรักเทศ รสขมฝาด สรรพคุณแก้แผลในปาก ในคอเปื่อย แก้ปวดฟัน แก้คุดทะราด ริดสีดวง แก้อักเสบและปวดไส้เลื่อน

  • ราก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง พยาธิลำไส้ ไอ และโรคตับ

  • ยาง รสขมเอียน สรรพคุณ กัดทำลาย ถ่ายอย่างแรง แก้ปวดฟันแก้โรคผิวหนัง (อันตราย) ใช้ลงพื้นสำหรับติดทอง หรือเรียกว่าลงรักปิดทองพระ หรือเครื่องใช้บางอย่าง ไม้นี้มีพิษ อาจทำให้มีอาการผื่นคันได้

ราชดัด ไม้พุ่มขนาดเล็ก

  • ลูก รสขม สรรพคุณ แก้กระษัย บำรุงน้ำดี เจริญอาหาร

  • เมล็ดรสขมฝาด สรรพคุณ แก้บิดมูกเลือด และแก้ท้องล่วง

  • ราก รสขม สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน แก้ไข้พิษ

ราชพฤกษ์ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง ใบคล้ายใบขี้เหล็กแต่โตกว่าเล็กน้อย ดอกสีแดงออกเป็นช่อ ฝักแบนสั้น

  • กระพี้ รสฝาดเมา สรรพคุณ แก้รำมะนาด ปวดฟัน

  • ใบ รสฝาดเมา สรรพคุณ ฆ่าเชื้อโรคผิวหนังทุกชนิด

  • ดอก รสฝาดเมา สรรพคุณ แก้ปวดแผลเรื้อรัง พุพอง

  • เนื้อในฝัก รสหวานเอียน สรรพคุณ ขับถ่ายอุจจาระ ถ่ายเสมหะ

  • แก่น รสเมา สรรพคุณ ขับพยาธิไส้เดือน

เร่ว ไม้ยืนต้นจำพวกกระวาน มี 2 ชนิด คือ เร่วน้อย เร่วใหญ่

เร่วใหญ่ ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • ต้น รสสุขุม สรรพคุณ แก้คลื่นเหียนอาเจียน

  • ใบ รสจืด สรรพคุณ แก้ปัสสาวะพิการ

  • ดอก รสขม สรรพคุณ แก้เม็ดผื่นคันคล้ายผด

  • ผล รสขมเผ็ด สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อดี และเสมหะ แก้ริดสีดวงทวารทั้ง 9

  • เมล็ด รสเผ็ด สรรพคุณ แก้คลื่นเหียนอาเจียน ขับผายลม บำรุงน้ำนม

เร่วน้อย ไม้ยืนต้นล้มลุกเนื้ออ่อน

  • ต้น รสขมเย็น สรรพคุณแก้ไข้เพื่อดี

  • ใบ รสจืด สรรพคุณ ขับปัสสาวะ

  • ดอก รสขมเผ็ด สรรพคุณ แก้ไข้ที่มีเม็ดขึ้นตามตัว

  • ผล รสขมเผ็ด สรรพคุณ แก้ไข้ริดสีดวง แก้หืด ไอ แก้ระดูขาว

  • เมล็ด รสขมเผ็ด สรรพคุณ ขับลมในลำไส้แก้คลื่นเหียนอาเจียน แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ แก้ปวดท้อง แก้ริดสีดวง แก้หืด ไอ กัดเสมหะ แก้ความดันโลหิตต่ำทำให้ขับสูงขึ้น แก้ไข้สันนิบาด

  • ราก รสขื่น สรรพคุณ แก้หืด

โรกทั้ง 2 คือ โรกแดง โรกขาว ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เนื้อไม้ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง ผื่นคัน น้ำเหลืองเสีย เรื้อน มะเร็ง ทำให้นอนหลับดี

ละหุ่ง มี 2 ชนิด คือ ละหุ่งแดง ละหุ่งขาว ไม้ยืนต้นขนาดย่อมล้มลุกเนื้ออ่อน

  • น้ำมัน รสมันเอียน สรรพคุณ ระบายอุจจาระเด็กได้ดี

  • เมล็ด เป็นยาอันตราย รับประทาน 2 – 3 เมล็ดอาจตายได้

  • ใบ รสจืดขื่น สรรพคุณ แก้ช้ำรั่ว ขับน้ำนม ขับเลือด ขับลม แก้เลือดลมพิการ

  • ราก (สุมไฟเป็นถ่าน) รสจืด สรรพคุณ แก้ไข้เซื่องซึม และเป็นยาสมานด้วย

ลั่นทม ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงกลาง ใช้เฉพาะลั่นทมไทย

  • แก่น รสขมเอียน สรรพคุณ ถ่ายโลหิต ถ่านเสมหะ ถ่ายพิษทั้งปวง

ลาน ไม้ยืนต้นจำพวกปาล์มและตาล หรือมะพร้าว

  • ใบ (สุมเป็นถ่าน) รสเย็น สรรพคุณ แก้พิษอักเสบ ฟกบวม แก้พิษต่างๆ

  • กาบทาง รสเย็น สรรพคุณ แก้พิษตาลซาง แก้พิษร้อนใน กระหายน้ำ

  • ราก รสเย็นเฝื่อน สรรพคุณ แก้ร้อนใน ขับเหงื่อ แก้ไข้หวัด

ลิ้นงูเห่า หรือทองระอา ไม้พุ่มขนาดเล็ก

  • ใบ รสเย็นเบื่อ สรรพคุณ ตำกับสุราพอกแก้ปวดฝี ถอนพิษปวดอักเสบ

  • ราก รสเย็นเบื่อ สรรพคุณ ฝนกับสุรา ทาแก้พิษตะขาบ แมลงป่อง และแก้พิษงู

โลด ไม้ยืนต้นขนาดกลาง เดี๋ยวนี้บางท่านเข้าใจว่าคือ โลดทะนงแดง

  • เปลือกต้น รสร้อน สรรพคุณ ขับระดู ขับลมในลำไส้ แก้ปวดท้อง แน่น จุกเสียด

โลดทะนง ไม้ต้นเล็กลงราก มี 2 ชนิด คือ โลดทะนงแดง โลดทะนงขาว หมอนิยมใช้ชนิดรากแดง

  • ราก รสเย็นเมาร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ ถอนพิษยาเบื่อเมา แก้พิษงู ถอนพิษเสมหะ แก้หอบหืด แก้วัณโรค เกลื่อนหัวฝี ทำให้ยุบ และดูดหนองและแก้พิษงู

เลี่ยน ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ มี 2 ชนิด คือ เลี่ยนเล็ก เลี่ยนใหญ่

  • ต้น รสขมเมา สรรพคุณ แก้โรคผิวหนังเรื้อน แต่ทำให้ผิวหนังเกรียม ลอกเป็นขุย เจริญอาหาร เป็นยาอายุวัฒนะ

  • ยาง รสขมเมา สรรพคุณ แก้ม้ามโต (พิษจับไข้จับสั่น)

  • ใบ รสขมเมา สรรพคุณ ขับพยาธิ ขับปัสสาวะ แก้นิ่ว บำรุงโลหิตประจำเดือน

  • ดอก รสขมเมา สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง ผื่นคัน

  • ใบกับดอก ตำรวมกัน พอกศีรษะ แก้ปวดหัว ปวดประสาท

  • ลูก รสขมเมา สรรพคุณแก้โรคเรื้อน และฝีคันทะมาลา

  • เมล็ด รสขมเมา สรรพคุณ แก้ปวดข้อ

ลำจวน ไม้พุ่ม ขนาดกลาง

  • รากอากาศ รสจืด สรรพคุณ แก้ขัดเบา เบาหวาน เบาขุ่น แก้กระเพาะปัสสาวะพิการ

ลำโพง ไม่ยืนต้นล้มลุก มี 2 ชนิด คือ ลำพงขาว ต้นสีขาว ดอกไม้ซ้อนกัน และลำโพงแดง หรือกาสลัก มีต้นสีแดงจนเกือบจะดำ ดอกซ้อนกันมาก หมอนิยมใช้ลำโพงกาสลักมากที่สุด

  • ใบ รสเมา สรรพคุณ พอกสีทำให้ยุบ แก้บวม อักเสบ

  • ดอกแห้ง รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้หอบหืด โฑรงจมูกอักเสบ แก้ริดสีดวงจมูก

  • น้ำมัน (จากเมล็ด) รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ทาฆ่าเชื้อโรค แก้กลาก เกลื่อน หิด เหา จำพวกมีตัว

  • เมล็ด รสเมาเบื่อ สรรพคุณ รับประทานแต่น้อยเพียงสองถึงสามเมล็ดเบารุงประสาทได้ดี มีความจำแม่น ถ้ารับประทานมากทำให้ประสาทเสีย วิกลจริตได้

  • ราก รสเมาเบื่อหวานน้อย สรรพคุณ ฝนทาแก้เผ็ดร้อน ถอนพิศษ ปวดอักเสบ แก้ปวดฝี สุมเป็นถ่าน รับประทาน แก้ไข้ร้อน ไข้กาฬ แก้ไข้เซื่องซึม แก้กระสับกระส่าย เพ้อคลั่ง แก้หอบ แก้ไอ

ลำเจียก ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • รากอากาศ รสจืดหวานเล็กน้อย สรรพคุณ ขับปัสสาวะ แก้นิ่ว แก้น้ำปัสสาวะพิการ

  • ดอก รสหอมเย็น สรรพคุณ แก้ลม บำรุงหัวใจ

ลำดวน ไม้พุ่มขนาดใหญ่

  • ดอก รสหอมเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ แก้ลม บำรุงหัวใจ

ลำไย ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ราก รสเฝื่อนขื่น สรรพคุณ แก้เสมหะ แก้ลม กระจายเลือดเนื่องจากพลัดตกหกล้มแก้ช้ำใน แก้น้ำลายเหนียว

หว้า ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้บิด แก้ปากเปื่อย คอเปื่อยเป็นเม็ดเนื่องจากร้อนในแก้น้ำลายเหนียว

  • ใบ รสฝาด สรรพคุณ แก้บิด แก้ลิ้นเป็นฝ้าขาว แก้แผลในปาก

  • เมล็ด รสฝาด แก้ปัสสาวะมากเกินควร แก้ท้องร่วง บิด และถอนผิดแสลงใจ

สน (รวมทั้งสนเหนือ และสนทะเล) ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • แก่น รสขมเผ็ดมัน สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อเสมหะ แก้ประสาทฟุ้งซ่าน แก้อ่อนเพลีย แก้คลื่นเหียนอาเจียน บำรุงไขมันในกระดูก กระจายลม

  • น้ำมัน รสร้อน สรรพคุณ ทาแก้เคล็ด ขัดยอก แพลง อักเสบ ใช้ประคบท้อง แก้บวม แก้ลำไส้พิการ แก้มดลูกพิการ

  • ชัน รสฝาด สรรพคุณ สมานแผล ปิดธาตุ

สมแผง ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ ใช้กวาดช่องคลอดเพื่อรักษากระดูกขาวให้แห้งไป

  • ใบ รสฝาดเย็น สรรพคุณ แก้ฟกช้ำ แก้อาเจียนเป็นโลหิต

สนสร้อย ไม้พุ่งขนาดย่อม

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน ไข้หวัด ไอ แก้พิษร้อนในกระหายน้ำ

ส้มกบ ไม้ล้มลุกเนื้ออ่อน

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ ดับพิษ โขลกกับสุราใช้กากปิดแก้ปวดฝี แก้บวม ชุบสำลีอมข้างแก้ม แก้ฝีในคอ แก้ต่อมทอนซิลอักเสบ แก้ไข้คอตัน ถอนพิษต่างๆ

ส้มกุ้ง ไม้พุ่งขนาดใหญ่

  • ใบ รสเปรี้ยว สรรพคุณ กัดเสมหะในคอ แก้ไอ แก้หอบหืด

ส้มจีน ไม้พุ่มขนาดใหญ่

  • เปลือกลูก รสร้อนหอม สรรพคุณ แก้ลมวิงเวียน หน้ามืด ตาลาย ใจสั่น

ส้มเขียวหวาน ไม้พุ่มขนาดใหญ่

  • เปลือกลูก รสร้อนหอม สรรพคุณ แก้ลมวิงเวียน หน้ามืด ตาลาย ใจสั่น

  • น้ำส้มคั้น รสเปรี้ยวหวาน สรรพคุณ แก้ฟันผุ ระบายอ่อน

ส้มเช้า ไม้ยืนต้นจำพวกสลัดได มีรสเปรี้ยวตอนเช้า พอสายก็จางหายไป

  • ใบ รสเปรี้ยว สรรพคุณ โขลกดำพอกปิดฝี แก้ปวด บวม ถอนพิษ

  • ยาง รสเปรี้ยว สรรพคุณ ขับพยาธิ แก้จุกเสียด แก้ท้องมาน แก้บวม แก้ม้ามย้อย แก้ไข้ป่าเรื้อรัง ขับน้ำย่อยอาหาร ระบายอ่อนๆ

ส้มเสี้ยว ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ใบ รสเปรี้ยวจัด สรรพคุณ ฟอกโลหิตประจำเดือน ขับปัสสาวะ ถ่ายเสมหะ แก้ไอ

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้แผลเปื่อยพัง ห้ามโลหิต แก้ท้องเสีย แก้บิด

ส้มโอ ไม้ยืนต้นขนาดเล็ก

  • เปลือกลูก รสร้อนหอม สรรพคุณ แก้ลมวิงเวียน หน้ามืด ตาลาย ใจสั่น

สนุ่น ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสเย็นเบื่อ สรรพคุณ ทำให้หัวใจเต้นแรง ชูชีพจร ต้มเอาน้ำให้เด็กอาบ แก้ตัวร้อน แก้หวัด คัดจมูก

โสน ไม้ล้มลุกเนื้ออ่อน

  • ใบสด รสเย็นมัน สรรพคุณ พอกแก้ปวดฝี ถอนพิษเจ็บปวด

  • ใบแห้ง เผาแช่น้ำ รสจืด สรรพคุณ ขับปัสสาวะ

  • ดอก รสมัน สรรพคุณ สมานลำไส้

  • ราก รสเย็น สรรพคุณ ขับปัสสาวะ แก้กระหายน้ำ

เสนียด ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ใบ ดอก รสขม สรรพคุณ แก้ไข้ แก้หืด

  • ราก รสเย็น สรรพคุณ แก้ฝีในท้อง (วัณโรค) บำรุงโลหิต

สมี ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • เปลือกต้น รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้กลากเกลื้อน

  • ใบ รสขม สรรพคุณ แก้ตับอักเสบ บีบเอาน้ำทาแก้สิวตามใบหน้า ทาตัว ถอนพิษไข้

  • ดอก รสขม สรรพคุณ แก้มดลูกอักเสบพิการ แก้สตรีมีครรภ์ตกโลหิต

  • ผล รสขม สรรพคุณ ทำให้สำรอกเอาเสมหะออก

  • ไส้ รสขมเมา สรรพคุณ ฆ่าเชื้อโรคภายใน

  • ราก รสขมเมา สรรพคุณ แก้ลงแดง ถ่ายอุจาระเป็นโลหิต

สมุลแว้ง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสหอมฉุนปร่า สรรพคุณ แก้ลมวิงเวียน ใจสั่น แก้พิษหวัด กำเดา ขับลมในลำไส้ แก้ธาตุพิการ

เสม็ดขาว ไม้ยืนต้นขนาดกลาง มี 2 ชนิด คือ เสม็ดแดง เสม็ดขาว สรรพคุณเหมือนกันใช้อย่างแดงมาก

  • ใบ รสร้อน สรรพคุณ ตำพอกแก้เคล็ดขัดยอก ฟกบวม ลนไฟขี้ไต้ นาบท้องเด็ก แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ แก้ปวดท้อง

เสมาบ้าน และ เสมาป่า ไม้ยืนต้นจำพวกสลัดได เสมาบ้านใบไม่มีหนาม เสมาป่ามีหนามมาก

  • สรรพคุณทั้ง 2 ชนิดเหมือนกัน

  • ใบ รสเย็น เป็นเมือก สรรพคุณ พอกฝีแก้ปวดบวม ดูดถอนพิษทำให้เย็น

แสมทะเล ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • แก่น รสเค็มเฝื่อนขม ขับลมในกระดูก ขับโลหิตประจำเดือนสตรี ขับถ่ายโลหิตระดูสตรีให้ปกติ แก้กระษัย

แสมสาร ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • แก่น รสขมกร่อย สรรพคุณ ระบายถ่ายเสมหะ ถ่ายกระษัย โลหิตระดูสตรี ทำให้เส้นเอ็นอ่อน

สมอดีงู ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • ผล รสขมฝาด สรรพคุณ แก้พิษดี พิษโลหิต แก้ไอ ขับถ่ายโลหิตระดูสตรี ถ่ายระบายอุจจาระแรงกว่าสมอชนิดอื่นมาก

สมอทะเล ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ใบและผล รสร้อน สรรพคุณ ถ่ายอุจจาระ ถ่ายลม ถ่ายโลหิตเป็นพิษ (ห้ามใช้ถ่ายในผู้ป่วยเป็นไข้) ใบนึ่งให้สุขเสียก่อนตากแห้งจึงใช้ทำยา

  • เปลือกต้น รสร้อน สรรพคุณ ขับผายลม

  • เมล็ดใน รสร้อน สรรพคุณ ขับพยาธิไส้เดือน

  • ราก รสร้อน สรรพคุณ แก้โลหิตระดูพิการมาไม่ตามปกติ

สมอเทศ ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ จากประเทศอินเดีย

  • ผลรสเปรี้ยวและฝาดจัด สรรพคุณ ระบายอ่อนๆ ระบายเสมหะ ระบายลมรู้ถ่าย รู้ปิดเอง แก้เสมหะ ทำให้ลมเดินสะดวก

สมอไทย ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • ผล รสฝาดติดเปรี้ยว สรรพคุณ ระบายอ่อนๆ แก้ลมป่วง แก้พิษร้อนภายใน คุมธาตุแก้ลมจุกเสียด รู้ผายธาตุ รู้ระบายรู้ถ่ายอุจจาระ ถ่ายพิษไข้ คุมธาตุในตัวเสร็จ แก้ไข้เพื่อเสมหะ

สมอพิเภก ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • เปลือกต้น รสเย็นฝาด สรรพคุณ ขับปัสสาวะ

  • ใบ รสฝาด สรรพคุณ แก้บาดแผล

  • ดอก รสฝาด สรรพคุณ แก้โรคตา

  • ผลอ่อน รสเปรี้ยว สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อเสมหะ และไข้เจือลม

  • ผลแก่ รสเปรี้ยวฝาดหวาน สรรพคุณ แก้เสมหะจุกคอ ทำให้ชุ่มคอ แก้โรคตา บำรุงธาตุ แก้ไข้ แก้ริดสีดวง

  • เมล็ดใน รสฝาด สรรพคุณ แก้บิด

  • แก่น รสฝาด สรรพคุณ แก้ริดสีดวงพลวง

  • ราก รสเย็น สรรพคุณ แก้โลหิตร้อน

สมอร่องแร่ง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ผล รสขม สรรพคุณ ขับโลหิตระดูให้ออกเป็นปกติ ขับโลหิตระดูที่เน่าเหม็น

  • สละ ไม้ยืนต้นจำพวกปาล์ม เรียกอีกอย่างหนึ่งคือ ระกำกอ

  • รสหวานหอม สรรพคุณ แก้เสมหะ แก้ไข้ ขับเสลด

สลัดได ไม้ยืนต้นจำพวกกระบองเพชร

  • ต้น เผาเป็นด่าง รสขมเมาเล็กน้อย สรรพคุณ แก้หืดไอ ผอมแห้ง อัมพาตแก้ฟกบวม จุกเสียด แก้ท้องผูก

  • ยาง รสเบื่อเมาขมร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ ถ่ายอุจจาระ ถ่ายเสมหะ ถ่ายโลหิตเป็นยาถ่ายอย่างแรง

แสลงใจ หรือ ลูกกระจี้ หรือ โกฐกะกลิ้ง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น เนื้อไม้ เมล็ด รสเบื่อเมาขมร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ ตัดไข้ แก้กระษัย เจริญอาหาร ทำให้หัวใจเต้นแรง

  • ใบ รสขมเบื่อเมา สรรพคุณ ตำพอกปิดแผลเน่าเปื่อยเรื้อรัง แก้โรคไตพิการ

  • เมล็ด รสเบื่อเมาขมเล็กน้อย สรรพคุณ บำรุงประสาท บำรุงหัวใจให้หัวใจเต้นแรง เจริญอาหาร ทำให้ลำไส้ทำงานได้เป็นปกติ เป็นยาเบื่อ ใช้มากเป็นอันตรายถึงตายได้

  • ราก รสเบื่อเมาขมร้อน สรรพคุณ แก้ท้องขึ้น อืดเฟ้อ

สลอด ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ใบ รสฝาดเมาเย็น สรรพคุณ แก้ลมอัมพฤกษ์ ดับเตโชธาตุมิให้เจริญ (ทำให้ตัวเย็นชืด) กลากเกลื้อน คุดทะราด

  • ดอก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ถ่ายอย่างแรง ถ่ายพิษต่างๆ เป็นยาอันตราย

สะแก ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เมล็ดใน รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ขับพยาธิเส้นด้าย ขับพยาธิไส้เดือน

ใช้ทั้ง 5 รสเมาเบื่อ สรรพคุณ เบื่อพยาธิไส้เดือน ขับพยาธิเส้นด้ายแก้เด็กเป็นตานขโมย พุงโร ปวดท้อง อุจจาระสีขาว หยาบ เหม็นคาว

สะแกแสง ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงกลาง

  • ใบ รสเบื่อเมา สรรพคุณ สุมไฟเอาควันรม ฆ่าเชื้อพยาธิผิวหนัง

  • เนื้อไม้ รสเบื่อเมา สรรพคุณ แก้ริดสีดวงจมูก แก้โรคผิวหนังกลากเกลื้อนเรื้อน น้ำเหลืองเสีย

ใช้ทั้ง 5 รสเบื่อเมา สรรพคุณ ถอนพิษไข้ได้ดี

สะเดา ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสฝาดขม สรรพคุณ แก้บิด มูกเลือด ท้องร่วง

  • ใบแก่ รสขม สรรพคุณ บำรุงธาตุ ช่วยย่อยอาหาร

  • ใบอ่อน รสขม สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง น้ำเหลืองเสีย พุพอง

  • ก้าน รสขม สรรพคุณ แก้ไข้ บำรุงน้ำดี แก้ร้อนในกระหายน้ำ

  • ดอก รสขม สรรพคุณ แก้พิษโลหิต กำเดา แก้ริดสีดวงในคอ (เป็นเม็ดยอดคันในคอ)

  • ผล รสขมเย็น สรรพคุณ บำรุงหัวใจให้เต้นเป็นปกติ

  • แก่น รสฝาดเย็น สรรพคุณ แก้คลื่นเหียน อาเจียน

  • ราก รสขมเย็น สรรพคุณ แก้เสมหะเกาะอยู่ในทรวงอก แก้เสมหะจุกคอ

  • กระพี้ รสขม สรรพคุณ บำรุงน้ำดี แก้ดีพิการทำให้คลั่งเพ้อ

  • ยาง รสขมเย็น สรรพคุณ ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้

สะเดาดง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสขมฝาด สรรพคุณ ดับพิษร้อน แก้พิษร้อนกระหายน้ำ แก้ท้องร่วง แก้ธาตุพิการ

สะเดาอินเดีย ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสขมจัด สรรพคุณ ตัดไข้ แก้ไข้จับสั่น แก้ไข้ประจำฤดู

สบู่ขาว ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เนื้อไม้และใบ รสเบื่อเย็น สรรพคุณ แช่น้ำให้เด็กอาบ แก้พิษตานซาง ถอนพิษ แก้ตัวร้อน

  • ยาง รสฝาด สรรพคุณ กวาดแก้เด็กลิ้นเปื่อย ลิ้นเป็นฝ้าละออง

  • น้ำมันจากเมล็ด ถ่ายอย่างแรง เป็นยาอันตราย

สบู่ดง ไม้ต้นเล็กขนาดไม้พุ่ม

  • น้ำมันจากเมล็ด เป็นยาถ่ายอย่างแรง อันตรายถึงตาย ไม่นิยมมาใช้ทำยา

สัก ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

  • ใบ รสเฝื่อน สรรพคุณ แก้พิษเสมหะ แก้พิษโลหิต

  • เนื้อไม้ รสเผ็ดเล็กน้อย สรรพคุณ บำรุงโลหิต แก้อ่อนเพลีย แก้ไอ ขับลมในกระดูก แก้บวม ขับปัสสาวะ คุมธาตุ

  • สักขี หรือ กรักขี ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • แก่น รสเผ็ดฝาด สรรพคุณ บำรุงธาตุ บำรุงโลหิต ขับเสมหะ แก้เลือดออกตามไรฟัน แก้คุดทะลาด แก้บิดมูกเลือก

สารพัดพิษ ไม้พุ่มเล็ก ๆ

  • ลูก รสเย็น สรรพคุณ แก้ไข้เซื่องซึม แก้พิษไข้กลับซ้ำ

  • ราก รสเบื่อเฝื่อนเย็น สรรพคุณ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย ทาแก้พิษตะขาบ แมงป่อง แก้ปวดฝี

สารภี ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • ดอก รสหอมเย็น สรรพคุณ ชูกำลัง บำรุงหัวใจให้ชุ่มชื่น ใช้ทำยาหอม

สีเสียด ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • เปลือกต้นและยาง รสฝาดจัด สรรพคุณ คุมธาตุ แก้บิดมูกเลือด แก้ท้องร่วง แก้ลงแดง แก้อติสาร ชะล้างบาดแผล ทำให้แผลหายเร็ว

สำโรง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้บิดมูกเลือด

  • ใบ รสขื่น สรรพคุณ ระบายอุจจาระ

  • เปลือกฝัก สุมเผาแช่น้ำเป็นด่าง รสเฝื่อน สรรพคุณ แก้โรคไตพิการ ขับลมในกระเพาะอาหาร ขับเมือกมันในลำไส้

  • เนื้อในฝัก รสฝาดหวาน สรรพคุณ สมานลำไส้ แก้ไตพิการ

สำรอง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • เนื้อหุ้มเมล็ด รสเปรี้ยวหวาน สรรพคุณ ทำให้ใจคอชุ่มชื่นบาน แก้กระหายน้ำ

หัศคุณไทย ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

  • ต้น รสร้อน สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ ขับไส้เดือน

  • ใบ รสร้อน สรรพคุณ แก้ปวดท้อง เสียดแทง แก้หืดไอ

  • ดอก รสร้อน สรรพคุณ ขับเสมหะให้ลงสู่ทวารหนัก

  • ผล รสร้อนเอียน สรรพคุณ ขับเสมหะให้ลงสู่ทวารหนัก

  • ราก รสร้อน สรรพคุณ ขับเลือดและหนองให้ออก แก้คุดทะราด แก้ริดสีดวงจมูก

หัศคุณเทศ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสร้อน สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ให้กระจาย

  • ดอก รสเมาร้อน สรรพคุณ แก้แผลเรื้อรังตามเนื้ออ่อน หรือ ปลายองคชาต

  • เนื้อไม้ รสร้อน สรรพคุณ ขับลมในท้องให้กระจาย ทำให้ผายเรอ

  • เมล็ด รสร้อนหอม สรรพคุณ ทำให้อุจจาระไม่เกาะลำไส้

  • กระพี้ รสร้อน สรรพคุณ ขับโลหิตในลำไส้

  • ราก รสร้อน สรรพคุณ แก้ริดสีดวงผอมแห้ง แก้ริดสีดวงจมูก

  • ใบ คั้นเอาน้ำ รสร้อน สรรพคุณ หยอดตาแก้คัน

หางกระรอก ไม้พุ่มขนาดย่อม

ราก รสเย็นเบื่อ สรรพคุณ แก้พิษสัตว์กัดต่อย แก้พิษงู ใช้ทั้งทาและรับประทาน

หางกราย ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • ลูก รสฝาด สรรพคุณ แก้บิดอุจจาระเป็นมูกเลือด ปวดเบ่ง แก้เสมหะเป็นพิษ แก้ท้องเดินอย่างแรง

  • เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ กล่อมเสมหะทำให้อุจจาระเป็นก้อน แก้อุจจาระเป็นฟอง คุมธาตุ

หางนกยูง ไม้พุ่มขนาดย่อมมี 2 ชนิด คือ ชนิดดอกสีเหลืองและดอกสีแดง นิยมใช้ดอกสีแดง

  • ราก รสร้อนเฝื่อนเล็กน้อย สรรพคุณ ขับโลหิตระดูสตรี แก้วัณโรคชนิดบวม

หูเสือ ไม้ต้นเล็กๆ มี 2 ชนิด คือ หูเสือไทย และหูเสือจีน สรรพคุณ เหมือนกัน

  • ใบ รสจืด สรรพคุณ คั้นเอาน้ำหยอดหู แก้ฝีในหู แก้ปวดหู แก้หูเป็นน้ำหนวก ช่องหูอักเสบ

โหระพา ไม้ต้นเล็ก

  • ใช้ทั้ง 5 รสหอมร้อนปร่า สรรพคุณ แก้ปวดท้อง ขับผายลม

อนันตคุณ ไม้พุ่ม

  • ใบ รสร้อน สรรพคุณ แก้จุกเสียดแน่นเฟ้อ ขับผายลม แก้ธาตุพิการ เจริญอาหาร แก้ท้องล่วง บำรุงกำลัง บำรุงโลหิต

อบเชยต้น ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • เปลือกต้น รสหอมติดร้อน สรรพคุณ บำรุงดวงจิต แก้อ่อนเพลี

อัคคีทวาร ไม้พุ่มขนาดย่อม

  • ต้น รสจืดขื่น สรรพคุณ ขับปัสสาวะ

  • ใบ รสขื่นเบื่อ สรรพคุณ แก้ปวกศีรษะ แก้ริดสีดวงทวาร แก้กลากเกลื้อน

  • ผลสุก รสเปรี้ยวขื่น สรรพคุณ แก้ไอ แก้เยื่อตาอักเสบ

  • รากและต้น รสฝาดเบื่อเย็น สรรพคุณ ฝนทาแก้เกลื้อน ทาหัวริดสีดวง

อ้ายข้าว ไม้ยืนต้น

  • ราก รสมัน สรรพคุณ บำรุงกำลัง บำรุงกำหนัด

อินทนิน ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • ใบ รสขมเย็นเล็กน้อย สรรพคุณ แก้ทางเดินปัสสาวะพิการ แก้เบาหวาน

อีเหนียวใหญ่ ไม้พุ่มเล็ก ๆ

  • ราก รสเบื่อเอียนเย็น สรรพคุณ ขับพยาธิไส้เดือน พยาธิลำไส้ แก้ตัวร้อน ดับพิษตานซาง แก้ลำไส้อักเส

อีเหนียวเล็ก ไม้ยืนต้นเล็กๆ

  • บ รสจืด สรรพคุณ ตำพอกแผล ถอนพิษได้ดี

  • ราก รสจืดเอียน สรรพคุณ แก้กาฬมูตร เป็นเม็ดในทางเดินปัสสาวะเป็นพิษอักเสบขับปัสสาวะให้เดินสะดว

อุโลก ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

  • แก่น เปลือกต้น รสขม สรรพคุณ แก้ไข้พิษ ไข้กาฬและไข้ตัวร้อน

  • ราก รสขมเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ แก้พิษร้อนในกระหายน้ำ

อ้อ ไม้ลำต้นเล็ก ยาวมีข้อคล้ายอ้อยแต่ไส้กลวง มีดอกคล้ายอ้อย

  • หน่อ นึ่งเอาน้ำหยอดหู แก้หูอักเสบ แก้ปวดหู แก้หูน้ำหนวกและช่องหูอักเสบ

อ้อย ไม้ยืนต้นล้มลุก มีหลายพันธุ์ นิยมใช้อ้อยดงทำยา

  • ต้นอ้อยแดง เผาคั้นเอาน้ำ รสหวานขม สรรพคุณ แก้เสมหะ แก้หืด แก้ไข้สัมประชวร ขับปัสสาวะ แก้นิ่ว แก้ช้ำรั่ว

  • ตาอ้อยแดง รสขม สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน แก้พิษตานซาง บำรุงธาตุน้ำ บำรุงกำลัง ขับปัสสาวะ

  • อ้อยช้าง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

  • แก่น รสหวานน้อย สรรพคุณ ทำให้ชุ่มคอ แก้เสมหะเหนียว แก้กระหายน้ำ ทำให้จิตใจชื่นบาน

เอื้อง ไม้ประเภทกล้วยไม้

  • ต้น รสจืด สรรพคุณ แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ ขับปัสสาวะ บำรุงกำลัง ขับผายลม แก้บิด บำรุงธาตุ แก้ลมวิงเวียน แก้จุกเสียด แก้ไข้สันนิบาต

  • ราก ใบ รสหอม สรรพคุณ แก้ไข้เนื่องจากการอักเสบในช่องคลอดสตรีหลังการคลอดบุตรใหม่ๆ

เอื้องบก ไม้ยืนต้นขนาดเล็ก

  • ราก รสจืดขื่น สรรพคุณ แก้ปัสสาวะพิการ แก้ช้ำรั่ว ปัสสาวะออกกะปริดกะปรอย

»» หลักในการพิจารณาตัวยา 5 ประการ
»» พืชวัตถุ
»» สัตว์วัตถุ
»» ธาตุวัตถุ
»» ตัวยาเรียกได้หลายชื่อ
»» ตัวยาที่มีสรรพคุณใกล้เคียงกัน
»» การเก็บยา
»» ตัวยาประจำธาตุ
»» สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน
»» สมุนไพรที่เป็นพืชเศรษฐกิจ
»» สีผสมอาการจากธรรมชาติ

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย