ขนบธรรมเนียม ประเพณี วัฒนธรรม อารยธรรม >>

เพลงพื้นบ้าน

นายบุญเสริม แก่นประกอบ ครู โรงเรียนบ้านชงโค

การแบ่งประเภทของเพลงพื้นบ้าน

เพลงพื้นบ้านภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

เพลงพื้นบ้านภาคตะวันออกเฉียงเหนือ แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มคือ

1. กลุ่มอีสานเหนือ
2. กลุ่มอีสานใต้

กลุ่มอีสานเหนือ

หมอลำที่แสดงเพื่อความบันเทิง

1. หมอลำกลอน

เป็นการลำโต้กลอนสดกัน มีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า “หมอลำประชัน” การลำมีผู้ลำเพียง 2 คน อาจเป็นผู้ชายล้วน ๆ หรือผู้ชายกับผู้หญิงลำโต้ตอบกัน เนื้อหาจะกล่าวถึงวัฒนธรรม ประเพณี ประวัติศาสตร์ นิทานพื้นป้านหรือคติธรรมแก่ชาวบ้าน เครื่องดนตรีที่ใช้ประกอบ คือแคน หมอลำกลอนยังแยกออกเป็นลำชนิดต่าง ๆ เช่น

  • ลำคู่ เป็นการลำของหมอลำชาย- หญิงมาลำปะทะคารมกัน เรื่องดนตรีที่ใช้คือแคน เนื้อหาจะเกี่ยวกับการเมือง ประวัติศาสตร์ ภูมิศาสตร์ หมอลำจะต้องมีความรู้ในเหตุการณ์ปัจจุบันเพื่อ่ตอบคำถามของฝ่ายตรงข้ามให้ได้
  • ลำชิงชู้ การลำประเภทนี้ ใช้ผู้ลำสามคนเป็นหญิงหนึ่ง ชายสอง โดยหมอลำฝ่ายชาย จะอวดอ้างถึงความดี ความสามารถ ความร่ำรวยของตนเอง โดยยกตนเองให้เหนือคู่แข่งขันเพื่อให้ฝ่ายสาวคล้อยตามความคิดตนเองการลำชิงชู้จะลำจนถึงรุ่งสว่าง ผู้หญิงอาจตัดสินใจหรือไม่ตัดสินใจก็ได้ การลำชนิดนี้ได้รับความนิยมอยู่เพียงระยะเวลาสั้น ๆ และเสื่อมความนิยมไป
  • ลำล่อง คือลำคนเดียว อาจเป็นการลำลาหรือพรรณนาถึงสิ่งต่าง ๆทำให้ผู้ฟังมองเห็นภาพพจน์คล้อยตามไปด้วย การลำล่องมักลำในเวลาใกล้เลิกการแสดง

2. หมอลำเรื่อง

หมอลำประเภทนี้จะลำเป็นเรื่องราว เรื่องที่ใช้แสดงมักเป็นเรื่องเกี่ยวกับนิทานพื้นบ้าน เช่น เรื่องท้าวก่ำกาดำ นางแต่งอ่อน จำปาสี่ต้น เป็นต้น หมอลำเรื่องแบ่งตามลักษณะการเเสดงและการลำได้ 5 ชนิดคือ

  • หมอลำพื้น เป็นการลำที่ใช้ผู้ลำเพียงคนเดียว แสดงเป็นตัวละครทุกตัวอุปกรณ์ในการแสดงคือ ผ้าขาวม้าหนึ่งผืน เรื่องที่ใช้ลำเป็นต้นว่าเรื่องสังข์ศิลป์ชัย ขูลู –นางอั้ว จำปาสี่ต้น ปัจจุบนการแสดงหมอลำพื้นหาดูได้ยากจะปรากฏก็แต่เพียงหมอลำรุ่นก่อนเท่านั้น
  • หมอลำหมู่หรือหมอลำเรื่องต่อกลอน หมอลำชนิดนี้เป็นการแสดงที่ใช้ผู้แสดงจำนวนมาก บางคณะอาจจะมีจำนวนถึง 20 คน กล่าวได้ว่าหมอลำหมู่น่าจะเป็นหมอลำที่พัฒนามาจากการแสดงหมอลำพื้นอีกต่อหนึ่ง โดยได้ปรับปรุการลำจาการลำเพียงคนเดียวมาเป็นการลำหลายคน การแสดงหมอลำหมู่จะใช้ผู้แสดงสมมติบทบาทเป็นตัวละครตามเรื่อง ซึ่งส่วนใหญ่จะแสดงเกี่ยวกับนิทานพื้นบ้าน สำหรับดนตรีที่ใช้ ได้แคน พิณ ซอ และกลอง ต่อมาหมอลำหมู่ได้นำเอาการแต่บงกายและฉากแบบอย่างลิเกมาปรับปรุงการแสดงของตน ทำให้หมอลำหมู่มีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า
  • หมอลำเพลิน เป็นหมอลำเรื่องที่พัฒนาการลำมาจากหมอลำหมู่ โดยได้รับอิทธิพลด้านรูปแบบไปจากเพลงลูกทุ่ง เดิมจะลำเรื่อง “อีแก้วหน้าม้า” เพียงเรื่องเดียว ปัจจุบันหมอลำเพลินได้แสดงเรื่องอื่นๆ ด้วย หมอลำเพลินจะมีลักษณะพิเศษที่สังเกตได้ดังนี้
    - ด้านการแต่งกาย หมอลำเพลินฝ่ายหญิงจะนิยมนุ่งผ้าถุง หรือกระโปรงสั้น ๆ เหนือเข่า ฝ่ายชายจะแต่งกายคล้ายลิเก แต่ตัวละครเกือบทั้งหมด จะแต่งกายเหมือนกัน ลักษณะการแต่งกายฝ่ายหญิงดังกล่าวทำให้มีผู้เรียกหมอลำเพลินว่า “หมอลำกกขาขาว”
    - ด้านดนตรี หมอลำเพลินจะใช้เครื่องดนตรีสากล เป็นต้นว่ากีต้าร์ เบส ออร์แกน กลองชุด เข้ามาผสมผสานกับ พิณ แคน ซอ กลอง ฉิ่ง และฉาบ
    - ด้านท่วงทำนองการลำ หมอลำเพลินจะมีท่วงทำนองในการลำที่รวดเร็วและกระชับมีจังหวะเร้าใจสนุกสนาน เรียกทำนองในการลำว่า “ทำนองลำเพลิน”
    - ด้านการแสดง หมอลำเพลินจะไม่มุ่งในเรื่องความสมจริงหรือการแสดงที่สมบทบาทท่าใดนัก แต่จะเน้น การลำและฟ้อนเป็นพื้น ภายหลังได้นำเอาลักษณะการเต้นตามแบบอย่าง “หางเครื่อง” ของวงดนตรีลูกทุ่งมาแสดงก่อนการลำเรื่อง จุดเด่นของหมอลำเพลินคือเครื่องดนตรีและลีลาการแสดง
  • หมอลำกั๊บแก๊บหรือหมอลำกรับ หมอลำชนิดนี้เป็ฯการลำเพียงคนเดียวและใช้กับเป็นเครื่องประกอบจังหวะในการลำ โดยที่หมอลำจะถือกรับได้ปนมือนทั่งสองข้างเวลาลำจัะขยับกรับในมือเป็นจังหวะวาดลวดลายพร้อมกับลำไปด้วย เนื้อหาของกลอนลำอาจเป็นเรื่อคติธธรรมทางศาสนา ขนบธรรมเนียมประเพณี คลอดจนการเอานิทานพื้นบ้านมาลำ เช่น เรื่องท้าวเสียวสวาสดิ์ ขูลู-นางอั้วผาแดง-นางไอ่เป็นต้น หมอลำชนิดนี้มักจะแสดงในงานสมโภชหรืองานมงคลปัจจุบันหมอลำกั๊บแก๊บหาดูได้ยาก
  • หมอลำแมงตับเต่า หมอชนิดนี้เป็นลำเรื่องที่เก่าแก่ สาเหตุที่เรียกชื่อเช่นนี้เข้าใจว่า น่าจะเรียกชื่อจากมีสร้อยเพลงตอนหนึ่งกล่าวถึงแมงตับเต่า
    “แมงตับเต่าแมงเม่าขี้หมา จับอยู่ฝาแมงมุมแมงสาบ จับชาบลาบแมงสาบแมงมุม”

หมอลำตับเต่ามีทำนองในการลำอยู่ 2 ทำนอง ได้แก่ ทำนองแมงตับเต่า ซึ่งเป็นทำนองเร็วมีจังหวะสั้นกระชับ ใช้ลำแทรกให้ตลกสนุกสนานและทำนองโอ่หนังสือ ดันเป็นทำนองที่ช้ามีจังหวะเนิบช้าในการดำเนินเรื่องเหมาะสำรับการลำที่โศกเศร้าและวิงวอน เครื่องดนตรีที่ใช้บรรเลงประกอบการแสดงคือ ซอ ปิ๊บ และแคน เรื่องที่ใช้แสดงมักจะเป็นนิทานพื้นบ้านหรือชาดกนอกนิบาต

- เพลงพื้นบ้านภาคเหนือ
- เพลงพื้นบ้านภาคใต้
- เพลงพื้นบ้านภาคตะวันออก
- เพลงพื้นบ้านภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
- เพลงพื้นบ้านภาคกลาง


แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

» นิยาย-เรื่องสั้น
» ข้อเขียน-บทความ
» บทกวี
» สารคดี-ท่องเที่ยว

» การแพทย์แผนโบราณ
ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชแห่งกรุงศรีอยุธยา ได้ค้นพบบันทึกว่า มีระบบการจัดหายาที่ชัดเจนสำหรับราษฏร มีแหล่งจำหน่ายยาและสมุนไพรหลายแห่งทั้งในและ นอกกำแพงเมือง

» หลักธรรมในการอยู่ร่วมกันในสังคม
พระพุทธศาสนาได้สอนไว้ว่านักปกครองที่ดีนั้นควรมีคุณธรรม 10 ประการ เรียกว่า ทศพิธราชธรรม

» สมถะวิปัสสนา
ตามแนวพระกรรมฐานมัชฌิมาแบบลำดับ (เถรวาท) ของสมเด็จพระสังฆราชญาณสังวรมหาเถรเจ้า (สุก ไก่เถื่อน)

» พุทธธรรมขั้นพื้นฐาน
ไม่มีมนุษย์คนใดที่จะสามารถมีชีวิตอยู่ได้ลำพังตนเองโดยไม่ติดต่อสัมพันธ์กับคนอื่น เพราะการดำรงชีวิตอยู่ของคนเราจำเป็นจะต้องพึ่งพาอาศัยกันและกัน

» พระสูตรของท่านเว่ยหลาง
สูตรของท่านเว่ยหล่างล้วนแต่เป็นเรื่องของการใช้ปัญญาเพื่อค้นหาหนทางแห่งความเป็นพุทธะ และเพื่อความหลุดพ้นไปจากเครื่องร้อยรัดทั้งปวงในโลกนี้

» พุทธศาสนสุภาษิต
สุภาษิตที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงดำรัสไว้ ซึ่งมีคุณค่าสูงส่ง สามารถใช้ได้ทั้งเป็นแนวทางดำเนินชีวิต เตือนใจ หาคำตอบที่ดีสำหรับปัญหาที่สงสัย

» โอวาทสี่ของเหลี่ยวฝาน
แบบฉบับในการประพฤติดี ปฏิบัติชอบ เพื่อหยุดยั้งกระแสแห่งวัฒนธรรมตะวันตกและอนุรักษ์ความเป็นคนจีนดั้งเดิม