ศาสนา ลัทธิ ความเชื่อ นิกาย พิธีกรรม >>

หอพระไตร

รวมธรรมบรรยายของ หลวงปู่ฝั้น อาจาโร

พระอภิธัมมาติกาบรรยาย

15

32. “อเสกฺขา ธมฺมา”

      เบื้องหน้าแต่นี้ จักได้แสดงติกมาติกบทที่ 32 สืบต่อไป มีนัยพระบาลีว่า “อเสกฺขา ธมฺมา” เป็นต้น โดยความอธิบายว่า ในธรรมที่ไม่ศึกษานั้นก็ได้แก่ความเกียจคร้าน กระทำให้อธิศีล อธิจิต อธิปัญญานั้นเสื่อมทรุดไปทุกทิวาราตรีกาล เปรียบปานประหนึ่งว่า บุคคลปลูกต้นไม้หวังผลแต่เป็นคนเกียจคร้าน ไม่หมั่นระวังรักษา รดน้ำพรวนดิน แล้วต้นไม้นั้นก็มีแต่เศร้าโศกเหี่ยวแห้งตายไป เปรียบด้วยสัตว์ในอบายภูมิทั้ง 4 สัตว์ในอบายภูมิทั้ง 4 นั้น เดิมทีก็เป็นมนุษย์นี่เอง แต่เป็นมนุษย์ที่ปราศจากศีล สมาธิ ปัญญา ที่ดี ที่ชอบ จึงต้องไปทนทุกขเวทนา เห็นสภาวะปานดังนี้ เพราะอะไรเป็นเดิมเหตุ ก็เพราะการที่ไม่รักษาศีล สมาธิ ปัญญานั่นเอง พระสักกวาทีจึงถามขึ้นว่า การที่ไม่มีศึกษานั้นจะมีโทษอย่างไร และจะได้แก่บุคคลจำพวกใด พระปรวาทีวิสัชชนาว่า บุคคลผู้มีความประมาท เกียจคร้านไม่ศึกษาในหนทางศีล สมาธิ ปัญญา และไม่แสวงหาซึ่งความสุขแก่ตนนั้น ย่อมมีโทษมากมายหลายประการ เปรียบเหมือนบุคคล 2 จำพวก เดินทางไกลกันดารด้วยน้ำ จำพวกหนึ่งเกียจคร้านไม่พยายามเดินต่อไป จำพวกหนึ่งมีมานะเพียรเดินไป ครั้นเดิน ๆ ไปก็มีความกระหายน้ำเป็นกำลัง คนผู้เกียจคร้านนั้นจึงบอกกับเพื่อนกันว่า เราเห็นจะเดินไปไม่ไหว ขี้เกียจเต็มทีแล้ว เพื่อนผู้ที่มีมานะนั้น จึงเตือนว่าท่านอุตสาหะเดินไปอีกสักหน่อย ก็พบต้นมะขามป้อมได้กินแก้กระหายน้ำ ถัดต้นมะขามป้อมนั้นไป ก็จะพบต้นมะเฟือง ถัดต้นมะเฟืองนั้นไปก็จะพบสระน้ำได้อาบกินตามความสบายใจ คนผู้เกียจคร้านนั้นจึงได้บอกว่า เราเดินไปไม่ไหว เราอดน้ำมา 3 วันแล้ว เพราะฉะนั้นเราจะเข้าอาศัย พักอยู่ในสถานที่นี้ก่อน แล้วก็นอนลงอยู่ในสถานที่แห่งนั้น พวกที่มีมานะ ไม่เกียจคร้าน อุตส่าห์เดินไปถึงต้นมะขามป้อม ได้กินผลมะขามป้อมแล้วก็มีกำลังเดินต่อไปก็ถึงต้นมะเฟือง ได้กินผลมะเฟืองแล้วก็มีกำลังเดินต่อไป ก็ได้บรรลุถึงสระน้ำ ได้อาบได้กินตามสบายใจ จนได้บรรลุความภิรมย์ดังมโนรถปรารถนาของตน บุคคลผู้เกียจคร้านนั้นก็ถึงแก่ความตายไปในสถานที่นั้น
      เพราะเหตุนั้น จึงว่า บุคคลที่ไม่ศึกษานั้น ย่อมประกอบไปด้วยโทษ คือความเกิดความตายอยู่ในสังสารทุกข์ โดยไม่มีกำหนดชาติ ทั้งกันดารลำบาก เดือดร้อนต่าง ๆ ฉะนี้ สมดังพุทธฎีกาว่า “อิธ ตปฺปติ เปจฺจ ตปฺปติ อิธ โมทติ เปจฺจ โมทติ” โดยเนื้อความว่า บุคคลจะได้รับความเดือดร้อนในอบายถูมิทั้ง 4 ก็เพราะตนไม่ได้บำเพ็ญกุศลสุจริตไว้ และไม่ได้ศึกษาใน ศีล สมาธิ ปัญญา ให้เป็นที่พึ่งแก่ตนในกาลก่อน เพราะฉะนั้น จึงได้ประสบแต่อนิฏฐารมณ์ คือความเดือดร้อนทั้งอิธโลกและปรโลกฉะนี้ บุคคลที่ไม่มีความเดือดร้อน ย่อมมีแต่ความชื่นชมในโลกนี้แล้วมิหนำซ้ำยังได้ไปชื่นชมในปรโลกเบื้องหน้าอีก นั้นก็เพราะท่านได้บำเพ็ญกุศลสุจริตไว้และได้ศึกษาในศีล สมาธิ ปัญญา ไว้ให้เป็นที่พึ่งแก่ตนในกาลก่อน เพราะฉะนั้นท่านจึงได้ประสบแต่อิฏฐารมณ์ คือความชื่นชมยินดีทั้งในอิธโลกและปรโลกฉะนี้

33. “เนวเสกฺขา นาเสกฺขา ธมฺมา”
      เบื้องหน้าแต่นี้จะได้แสดงในติกมาติกาบทที่ 33 สืบต่อไป โดยนัยบาลีว่า “เนวเสกฺขา นาเสกฺขา ธมฺมา” แปลว่า ธรรมทั้งหลายจะศึกษาก็ไม่ใช่ จะไม่ศึกษาก็ไม่ใช่ โดยนัยอธิบายว่า ไม่ต้องศึกษาก็สำเร็จขึ้นได้เองตามภูมิ ดังมีบุคคลเป็นอุทาหรณ์ว่า พระสิทธัตถราชกุมารไม่ต้องศึกษาก็สำเร็จวิชาการได้หมด ไม่ว่าสรรพวิชาสิ่งใด ๆ ก็ได้สำเร็จทุกการฉะนั้น ถ้ามิฉะนั้นก็เปรียบเหมือนต้นไม้ ไม่มีคนปลูกงอกงามขึ้นมาเอง แต่ไม่ขึ้นทั่วไป ขึ้นได้เฉพาะแต่ในดินอันสมควร ฉนใดก็ดี มรรคมล ธรรมผลวิเศษจะบังเกิดขึ้นได้นั้น ก็ต้องอาศัยแก่ภูมิที่อันสมควร มีกิเลสก็ไม่บังเกิด ไม่มีกิเลสก็ไม่บังเกิด เกิดได้แต่เฉพาะท่านที่มีบารมีแก่กล้าฉะนั้น โดยเนื้อความว่า ธรรมในที่นี้ ประสงค์เอาบุคคลผู้มีอุปนิสัยเคยได้กระทำมาแต่ในกาลก่อน เพราะฉะนั้นจึงแปลว่า ศึกษาก็ไม่ใช่ ไม่ศึกษาก็ไม่ใช่ ดังมีบุคคลเป็นทัศนะตัวอย่างคือเมื่อพระกุมารกัสสปได้ฟังพยากรณ์
      ภาษิต 15 ข้อ ซึ่งมีในวัมมิกปัญหาสูตรนั้น ก็อุตส่าห์ทรงจำไว้ได้แม่นยำ เจริญบริกรรมภาวนามาสิ้นกาลนานแล้ว แต่ยังไม่ได้สำเร็จมรรคผลอันใด ครั้นต่อมาภายหลัง ท้าวมหาพรหมจึงมาถามปัญหาอันนั้นแก่ กุมารกัสสป กุมารกัสสปจึงนำปัญหานั้นไปทูลถามกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระองค์จึงทรงพยากรณ์ปัญหาภาษิตทั้ง 15 ข้อนั้น ตั้งแต่ต้นจนจบ ในที่สุด พระกุมารกัสสปก็ได้สำเร็จเป็นพระอรหันต์ปฏิสัมภิทาญาณ ปรากฏในพุทธศาสนาดังนี้

<< ย้อนกลับ || หน้าถัดไป >>

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

» ชาร์ลส์ ดาร์วิน
ชาร์ลส์ ดาร์วิน เป็นผู้มีบทบาทนำให้เกิดการศึกษาค้นพบทฤษฎีวิวัฒนาการมากที่สุด ดาร์วินเสนอควาามคิดเกี่ยวกับการคัดเลือกโดยธรรมชาติ

» สงครามครูเสด (THE CRUSADES)
ดินแดนปาเลสไตน์ อันเป็นถิ่นกำเนิดของ พระเยซูไครสท์นั้นถือกันว่าเป็นดินแดนศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งคริสต์ศาสนิกชน พากันไปจาริกแสวงบุญ ตั้งแต่ต้นคริสตกาล

» อาริสโตเติ้ล
อาริสโตเติ้ลเป็นชาวเมืองสตากีรา (Stagira) บิดารับราชการอยู่ในราชสำนักของพระเจ้าอามินตัส (Amyntas) กษัตริย์แห่งมาเคด็อน (Macedon)

» ยอดมนุษย์
เรื่องราวและชีวิตของพวกเขา บางเรื่องเป็นตำนาน เป็นเรื่องเล่า เป็นความจริง บางคนไร้ตัวตนบางคนล้มเหลว บางคนเป็นต้นแบบ เป็นอาชญากร

» รพินทรนาถฐากูร
หยุดเสียเถิดการสาธยาย การขับขานและการนั่งนับลูกประคำอะไรเหล่านี้ ท่านบูชาผู้ใดกันในมุมสลัวลาง...และเปล่าเปลี่ยวของเทวลัยที่หับบานประตูหน้าต่างมิดชิดรอบด้าน

» ประเทศไทย 77 จังหวัด
ประวัตศาสตร์,ความเป็นมา,ศิลปะ,วัตนธรรม,ประเพณีสถานที่สำคัญ,แหล่งท่องเที่ยว

» สงครามเวียดนาม
เอกราชของขบวนการชาตินิยมเวียดมินห์ ต่อต้านอำนาจของจักรวรรดินิยมเดิมคือ ฝรั่งเศส ต่อมาเมื่อฝรั่งเศสถอนตัวสหรัฐอเมริกาเข้ามาแทนที่และสนับสนุนเวียดนามใต้

» คาลิล ยิบราน
คาลิล ยิบราน ศิลปินผู้ใฝ่ฝ่ายจิตนิยม เขามักจะเทศนาหลักธรรมะ ด้วยการแสดงออกทางศิลปกรรม