ศาสนา ลัทธิ ความเชื่อ นิกาย พิธีกรรม >>

หอพระไตร

รวมธรรมบรรยายของ หลวงปู่ฝั้น อาจาโร

พระอภิธัมมาติกาบรรยาย

22

56. “อนาคตารมฺมณา ธมฺมา”

      ในบทที่ 56 นั้น มีพระบาลีว่า “อนาคตารมฺมณา ธมฺมา” แปลว่า ธรรมทั้งหลายมีอนาคตเป็นอารมณ์ โดยเนื้อความว่า บุคคลมาคิดถึงตนว่า “นตฺถิ ญาณํ อปญฺญสฺส คุณสมฺปตฺติ” สิ่งหนึ่งสิ่งใดเป็นต้นว่า ญาณหรือปัญญาก็ดี ก็ยังไม่มีแก่เรา เรายังไม่ได้ไม่ถึงซึ่งคุณธรรมอะไร “ยมฺหิญาณญฺจ” ถ้าเรามีญาณมีปัญญาแล้วไซร้ “นิพฺพานสนฺติเก” ก็จัดได้ชื่อเราเป็นผู้นั่งใกล้กับพระนิพพานดังนี้ เมื่อบุคคลมาคิดถึงความโง่ของตนขึ้นแล้ว และมาอุตส่าห์บำเพ็ญญาณสมาบัติและวิมุติญาณทัสสนะ คือความรู้แจ้งเห็นชัดในพระนิพพานธรรม เพื่อให้เกิดขึ้นในตนดังนี้ ก็จัดได้ชื่อว่า อนาคตารมณ์ สมกับพระบาลีว่า “อนาคตารมมณา ธมฺมา” ดังนี้

57. “ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณา ธมฺมา”
      ในบทที่ 57 มีนัยพระบาลีว่า “ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณา ธมฺมา” แปลว่า ธรรมทั้งหลายมีปัจจุบันเป็นอารมณ์แห่งจิต โดยความอธิบายว่า บุคคลที่มีสติพิจารณาตนว่า ในเวลานี้
เรามีความสุข เพราะกุศลวิบาก คือผลแห่งสุจริตทั้ง 3 และขณะนี้เรามีความทุกข์เพราะอกุศลวิบาก คือผลแห่งทุจริตทั้ง 3 ดังนี้ โดยความอธิบายว่า บุคคลผู้มีสติไม่เผลอไปในเวลาเมื่อได้เสวยสุขทุกข์อันบังเกิดขึ้นในที่เฉพาะหน้าแล้ว เอาวิบากแห่งทุจริตทั้ง 3 นั้นให้เป็นอารมณ์ ไม่ต้องไปแสวงหาในที่อื่นไกล โดยพระพุทธประสงค์นั้นก็คือ ให้พิจารณาสติปัฏฐานทั้ง 4 นั้นเอง เรียกว่า ปัจจุบันนาธรรมารมณ์ เพราะเป็นธรรมบังเกิดขึ้นเฉพาะหน้าอิริยาบถ 4 เพราะฉะนั้นจึงสมกับพระบาลีว่า “ปจฺจุปนฺนารมฺมณา ธมฺมา” ฉะนี้ แก้ไขมาในติกมาติกาบทที่ 57 แต่โดยสังเขปคาถาก็ยุติไว้แต่เพียงเท่านี้

58. “อชฺฌตฺตา ธมฺมา”
      ลำดับนี้จักได้วิสัชชนาในติกมาติกา บทที่ 58 สืบต่อไป โดยนัยพระบาลีว่า “อชฺฌตฺตา ธมฺมา” ธรรมทั้งหลายอันเป็นภายใน ธรรมที่เป็นภายในนั้น ท่านประสงค์เอาธรรม 2 ประการ คือ ธรรมที่เป็นฝ่ายกุศล 1 ธรรมที่เป็นฝ่ายอกุศล 1
      ธรรมที่เป็นฝ่ายกุศลนั้นคือ ญาณทั้ง 5 ธรรมที่เป็นฝ่ายอกุศลนั้นคือ นิวรณ์ทั้ง 5 ธรรมทั้ง 2 ประการนี้ จัดเป็นอัชฌัตตธรรมบังเกิดขึ้นในภายในอย่างหนึ่ง หรืออีกนัยหนึ่ง อาการ 32 ซึ่งจัดเป็นดิน 20 น้ำ 12 ลม 6 ไฟ 4 เหล่านี้ก็ดี หรือจัดเป็นอายตน 6 คือ จักขุ โสต ฆาน ชิวหา กาย ใจ เหล่านี้ก็ดี ก็เรียกว่า อัชฌัตตธรรมทั้งสิ้น เพราะฉะนั้นจึงสมกับพระบาลีว่า “อชฺฌตฺตา ธมฺมา” ฉะนี้

59. “พหิทฺธา ธมฺมา”
      ในบทที่ 59 นั้น มีพระบาลีว่า “พหิทฺธา ธมฺมา” แปลว่า ธรรมทั้งหลายอันเป็นภายนอก โดยเนื้อความว่า ดิน น้ำ ไฟ ลม อันเป็นที่อาศัยของหมู่สัตว์ทั่วไป เช่น ดวงอาทิตย์ จะเรียกว่า เตโชธาตุก็ดี หรือแผ่นดิน เรียกว่า ปฐวีธาตุก็ดี หรือลมพัดทั่วไป หรือลมพายุใหญ่ พัดให้ต้นไม้หักล้มลง หรือลมพายุพัด ทำให้ฝนตกลงมาที่เรียกว่า วาโยธาตุ ก็ดี หรือ น้ำทั่วไปที่มีในบึง บาง ห้วย หนอง เป็นต้น ที่เรียกว่า อาโปธาตุ หรือ อายตนะ 6 มี หู ตา จมูก ลิ้น กาย ใจ เหล่านี้ก็จัดเป็นพาหิรกธรรมทั้งสิ้น เพราะฉะนั้น จึงสมกับพระบาลีว่า “พหิทฺธา ธมฺมา” ฉะนี้

60. “อชฺฌตฺตพหิทฺธา ธมฺมา”
      ในบทที่ 60 นั้นมีพระบาลีว่า “อชฺฌตฺตพหิทฺธา ธมฺมา” แปลว่า ธรรมทั้งหลาย อันทั้งภายในและภายนอก เป็นเหตุอาศัยซึ่งกันและกันเป็นไป ธรรมภายในก็เป็นเหตุให้ละกิเลสภายนอกได้ ธรรมภายนอกก็เป็นเหตุให้ละกิเลสภายในได้ เปรียบอุปมาเหมือน พระปทุมกุมาร ได้ทัศนาการ เห็นดอกปทุมชาติบัวหลวง แล้วก็บังเกิดโยนิโสมนสิการ พิจารณาโดยพระไตรลักษณญาณ แล้วก็ได้สำเร็จเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า ด้วยอำนาจพระไตรลักษณญาณ แต่ต้องอาศัยธรรมภายนอก คือดอกปทุมชาติบัวหลวง เป็นเหตุก่อน จึงสำเร็จได้ เพราะเหตุนั้นจึงสมกับพระบาลีว่า อัชฌัตติกาพาหิรกธรรม ดังนี้ อีกประการหนึ่ง ความเกิดแก่เจ็บตาย ก็จัดเป็นพาหิรกธรรม เพราะเป็นธรรมเกิดขึ้นเป็นสัตว์ เป็นบุคคล ยังต้องอาศัยเหตุภายนอก คือมารดา บิดาก่อน จึงจะบังเกิดขึ้นได้ วิญญาณนั้นเป็นธรรมภายใน มารดาบิดานั้นเป็นธรรมภายนอก ความแก่นั้นมี 2 ประการ คือความเจ็บปวดบังเกิดขึ้น ความไม่สบายใจ ความเจ็บใจ แค้นใจ จัดเป็นอัชฌัตติกธรรมภายใน ความตาย เป็นพหิทธา ธรรมภายนอก ความตายก็มี 2 ประการ คือ ตายด้วยโรคบังเกิดขึ้นภายในกาย เรียกว่า อัชฌัตติกมรณธรรมภายใน 1 ตายด้วยเรื่องศาตราวุธเป็นต้น อันเกิดขึ้นด้วยความเพียรของท่านผู้อื่น เรียกว่า พาหิรกมรณธรรมภายนอก 1 เพราะเหตุนั้น ความเกิด แก่ เจ็บ ตาย เป็นต้นเหล่านี้ เมื่อจะกล่าวถึงโสกปริเทวทุกข์ต่าง ๆ นั้นแล้ว ก็มีเช่นเดียวกัน บางทีเกิดแต่เหตุภายในอาศัยเหตุภายนอกก็มี เพราะฉะนั้นจึงสมกับพระบาลีว่า “อชฺฌตฺตพหิทธา ธมฺมา” นี้ แก้ไขมาในติกมาติกาบทที่ 60 แต่พอสังเขปคาถาก็ขอยุติไว้แต่เพียงเท่านี้

<< ย้อนกลับ || หน้าถัดไป >>

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

» ชาร์ลส์ ดาร์วิน
ชาร์ลส์ ดาร์วิน เป็นผู้มีบทบาทนำให้เกิดการศึกษาค้นพบทฤษฎีวิวัฒนาการมากที่สุด ดาร์วินเสนอควาามคิดเกี่ยวกับการคัดเลือกโดยธรรมชาติ

» สงครามครูเสด (THE CRUSADES)
ดินแดนปาเลสไตน์ อันเป็นถิ่นกำเนิดของ พระเยซูไครสท์นั้นถือกันว่าเป็นดินแดนศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งคริสต์ศาสนิกชน พากันไปจาริกแสวงบุญ ตั้งแต่ต้นคริสตกาล

» อาริสโตเติ้ล
อาริสโตเติ้ลเป็นชาวเมืองสตากีรา (Stagira) บิดารับราชการอยู่ในราชสำนักของพระเจ้าอามินตัส (Amyntas) กษัตริย์แห่งมาเคด็อน (Macedon)

» ยอดมนุษย์
เรื่องราวและชีวิตของพวกเขา บางเรื่องเป็นตำนาน เป็นเรื่องเล่า เป็นความจริง บางคนไร้ตัวตนบางคนล้มเหลว บางคนเป็นต้นแบบ เป็นอาชญากร

» รพินทรนาถฐากูร
หยุดเสียเถิดการสาธยาย การขับขานและการนั่งนับลูกประคำอะไรเหล่านี้ ท่านบูชาผู้ใดกันในมุมสลัวลาง...และเปล่าเปลี่ยวของเทวลัยที่หับบานประตูหน้าต่างมิดชิดรอบด้าน

» ประเทศไทย 77 จังหวัด
ประวัตศาสตร์,ความเป็นมา,ศิลปะ,วัตนธรรม,ประเพณีสถานที่สำคัญ,แหล่งท่องเที่ยว

» สงครามเวียดนาม
เอกราชของขบวนการชาตินิยมเวียดมินห์ ต่อต้านอำนาจของจักรวรรดินิยมเดิมคือ ฝรั่งเศส ต่อมาเมื่อฝรั่งเศสถอนตัวสหรัฐอเมริกาเข้ามาแทนที่และสนับสนุนเวียดนามใต้

» คาลิล ยิบราน
คาลิล ยิบราน ศิลปินผู้ใฝ่ฝ่ายจิตนิยม เขามักจะเทศนาหลักธรรมะ ด้วยการแสดงออกทางศิลปกรรม