ปรัชญา อภิปรัชญา ญาณวิทยา จิตวิทยา ตรรกศาสตร์ >>

มนุษยนิยมในปรัชญามาร์กซ์

วิทยา ศักยาภินันท์

กำเนิดแนวคิดแบบมนุษยนิยมในปรัชญามาร์กซ์
มนุษย์ในฐานะที่เป็นสิ่งธรรมชาติ
มนุษย์ในฐานะที่เป็นมนุษย์
มนุษย์กับภาวะแปลกแยก
มนุษย์คอมมิวนิสต์
บทสรุป
บรรณานุกรม

บทสรุป

ทัศนะแบบมนุษยนิยมของปรัชญามาร์กซ์ที่กล่าวมาทั้งหมดคงจะมีประเด็นที่เป็นคำถามอยู่ไม่น้อยว่า จริงหรือที่ปรัชญามาร์กซ์เป็นมนุษยนิยม เพราะจากตัวอย่างในหลายประเทศที่ปกครองด้วยระบอบคอมมิวนิสม์นั้น มีการคุกคามความเป็นมนุษย์ไม่แตกต่างจากเผด็จการฟาสซิสต์และนาซีแต่อย่างใด คำตอบในเรื่องนี้จะปรากฏในข้อสรุปต่อไปนี้

หนังสือ Economic and Philosophic Manuscripts of 1844 ซึ่งพิมพ์เผยแพร่ครั้งแรกในปี 1959 ภายหลังที่มาร์กซ์เขียนไว้ถึง 115 ปี และภายหลังการปฏิวัติรัสเซียเมื่อปี 1917 ถึง 42 ปี ก่อนหน้านั้นไม่มีใครรู้จักหนังสือเล่มนี้ ทำให้ไม่ทราบพัฒนาการทางความคิดทั้งหมดของปรัชญามาร์กซ์ การเข้าใจปรัชญามาร์กซ์จึงบกพร่องไปด้วย

นักคิดที่มีชื่อเสียงหลายคน เช่น อีริคห์ ฟอร์มม์ (Erich Fromm / 1900 - 1980) ได้กล่าวไว้ในบทที่ 1 ของหนังสือ Marx’s Concept of Man ซึ่งพิมพ์ครั้งแรกในปี 1961 ถึงความเข้าใจอย่างคลาดเคลื่อนในปรัชญามาร์กซ์ จนนำไปสู่การปฏิบัติผิด ๆ ในนามของปรัชญามาร์กซ์ ซึ่งสรุปได้ดังนี้

  1. โดยสาระสำคัญแล้วปรัชญามาร์กซ์เป็นมนุษย์นิยม ระบบสังคมนิยมหรือคอมมิวนิสม์ที่มาร์กซ์พูดถึงนั้น หมายถึงความยุติธรรม ความเสมอภาค และความเป็นสากลที่มีรากฐานมาจากวัฒนธรรมทางจิตใจแบบตะวันตก และที่สำคัญคือ การมองเห็นความสำคัญของปัจเจกชนที่สามารถ พัฒนาศักยภาพ และมีชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี ซึ่งตรงข้ามกับระบบทุนนิยมที่ละเลยเรื่องนี้
  2. วัฒนธรรมจิตใจแบบตะวันตกดังกล่าว คือ ความเชื่อว่าจะมีผู้มาช่วยเหลือให้พ้นจากความทุกข์ ที่เรียกว่าพระบุตรหรือไม่ก็ศาสดาพยากรณ์ (tradition of prophetic Messianism) ซึ่งมีรากฐานจากศาสนายูดาย ปรัชญามาร์กซ์ก็อยู่ในแบบแผนอันนี้ เพียงแต่ว่ามาร์กซ์ไม่ได้อ้างอิงพระเจ้า แต่หันไปอ้างอิงมนุษย์แทน ฉะนั้น เนื้อหาทั้งหมดในหนังสือ Economic and Philosophic Manuscripts of 1844 จึงให้ความรู้สึกและสุ่มเสียงในทางศาสนาที่ให้ความหวังและเห็นอกเห็นใจผู้ประสบความทุกข์ยาก
  3. ระบบการปกครองของสหภาพโซเวียตก่อนล่มสลายและระบบการปกครองของประเทศต่าง ๆ ที่จำลองรูปแบบระบบโซเวียตนั้น ไม่ใช่รูปแบบที่ตรงกับปรัชญามาร์กซ์ เพราะไม่เป็นมนุษย์นิยม (anti – humanism) เป็นระบบที่สร้างความเสียหายแก่ปรัชญามาร์กซ์ โดยใช้ปรัชญามาร์กซ์เป็นเครื่องมือสร้างความชอบธรรมแก่ตนเอง เพื่อให้สังคมโลกเข้าใจว่าเป็นระบบที่เชิดชูความเป็นมนุษย์ ที่จริงนั้นระบบโซเวียตและระบบจีนคือระบบทุนนิยมเผด็จการโดยรัฐ ไม่ใช่ระบบสังคมนิยมในความหมายจริง ๆ แต่อย่างใด

ส่วนมนุษยนิยมแบบปรัชญามาร์กซ์จะเป็นจริงได้หรือไม่บนเวทีโลกที่สลับซับซ้อนและเต็มไปด้วยปัญหานานัปการนี้ ประวัติศาสตร์ซึ่งปรัชญามาร์กซ์บอกว่ามีความสำคัญอย่างยิ่งเท่านั้นจะให้คำตอบ

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

» "บ้าน" มรดกทางวัฒนธรรม
"บ้าน" คือการบอกเล่าความเป็นมา คือการบอกล่าวถึงพัฒนาการในการดำรงชีพของมนุษย์ "บ้าน" ที่อยู่อาศัยหนึ่งในปัจจัยสี่ ซึ่งมีความจำเป็นสำหรับมนุษย์ และบ่งบอกถึงความั่นคง

» ภูมิปัญญากีฬาไทย
กีฬาไทยที่บรรพชนไทยค้นคิด และถ่ายทอดมาสู่ลูกหลาน บางชนิดกลายเป็นตำนานและความทรงจำ และบางชนิดยังคงมีการเล่นกันอยู่

» สะพานสู่ฟ้าใหม่
สะพานข้ามน้ำเป็นสัญลักษณ์การข้ามอุปสรรคขวางกั้นไปสู่จุดหมาย และการเชื่อมโยงสิ่งตรงข้ามมา เพื่อสร้างเอกภาพอันกลมกลืนมั่นคง

» ทิวธงมงคลชัย
สิ่งสะท้อนความคิด และสืบทอดคติความเชื่อ ขนบธรรมเนียมประเพณี ของชนรุ่นแล้วรุ่นเล่า จากยุคสมัยหนึ่งสู่อีกยุคสมัยหนึ่ง ดุจตัวแทนที่น้อมนำสู่มงคลแห่งชีวิต

» พระราชลัญจกรประจำรัชกาล
ตราประจำพระมหากษัตริย์ แต่ละรัชกาล ซึ่งจะทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเมื่อเริ่มต้นรัชกาล เพื่อประทับกำกับพระปรมาภิไธย ในเอกสารสำคัญต่างๆของชาติ ที่เกี่ยวกับราชการแผ่นดิน

» สามล้อไทย
วิถีหนึ่งของสายทาง ซึ่งแม้เวลาจะหมุนเวียนเปลี่ยนไป หากสายทางของสามล้อยังคงผูกพัน เป็นส่วนหนึ่งของสังคมไทย

» กีฬาสัตว์
ด้วยนิสัยช่างสังเกตของคนไทย จึงเป็นที่มาของกีฬาซึ่งใช้สัตว์เป็นผู้แข่งขัน จนกลายเป็นกิจกรรมบันเทิงพื้นบ้าน ยามว่างนับแต่อดีต

» ตาลปัตร พัดรอง
พัดที่ทำจากใบตาลมีหลายรูปแบบ สำหรับใช้โบกให้ความเย็น และใช้เป็นการบ่งบอกถึงฐานะ บรรดาศักดิ์ของผู้ใช้