สังคมศาสตร์ รัฐศาสตร์ การเมือง เศรษฐศาสตร์ >>

พัฒนาการสังคมไทย
ดุจฤดี คงสุวรรณ์

การเปลี่ยนแปลงและพัฒนาสังคมชนบทในภาคเหนือ

ฉัตรทิพย์ นาถสุภา และพรวิไล เลิศวิชาในงานวิจัยเรื่องวัฒนธรรมหมู่บ้านไทยในภาคเหนือ โดยศึกษาหมู่บ้านม่ลาว อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง เป็นหมู่บ้านที่อยู่ห่างไกลจากความเป็นเมือง เมื่อเปรียบเทียบว่าเชียงใหม่เป็นศูนย์กลางการเติบโตของระบบทุนนิยมในภาคเหนือ ขณะเดียวกันอำเภอห้างฉัตร เป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ ในฐานะที่เป็นพื้นที่ทำสงครามระหว่างที่พระยาเบิกต้านศึกพระยาเม็งราย จากเชียงใหม่ ส่วนหมู่บ้านบวก อำเภอหางดงจังหวัดเชียงใหม่ อยู่ห่างจากตัวเมืองเชียงใหม่เพียง 13 กิโลเมตร เป็นหมู่บ้านที่มีชื่อเสียงในฐานะที่มีความชำนาญด้านหัตถกรรมของเชียงใหม่มาแต่โบราณ

สังคมล้านนาเป็นสังคมที่มีรากฐานทางการจัดระเบียบชุมชนมาเป็นเวลาช้านานแล้ว โดยการใช้ระบบหมวด จัดระเบียบและหน้าที่ระหว่างคนในชุมชนประกอบด้วย หมวดบ้าน หมวดวัด และหมวดเหมืองฝาย หมวดแต่ละหมวดจะมีผู้นำคือ แก่ แก่บ้าน หรือปัจจุบันเรียกว่า “พ่อหลวง” จะปกครองดูแลลูกบ้าน “แก่ฝาย” เป็นผู้นำการจัดการระบบเมืองฝาย “แก่วัด” ดูแลด้านการศาสนา คำว่าแก่ แปลว่าผู้มีอายุมาก หรือผู้สันทัดในเรื่องหนึ่งๆ เป็นการสะท้อนว่า ในวัฒนธรรมล้านนายอมรับผู้นำตามอาวุโส แต่ก็คำนึงถึงความสามารถด้านชุมชนหมู่บ้าน จึงไม่ได้เป็นผู้นำเพียงคนเดียว แต่มีหลายคนแยกตามหน้าที่

แก่บ้าน แก่ฝายและแก่วัด เดิมไม่ต้องเลือกตั้งเพราะในหมู่บ้านหนึ่งๆ มีคนน้อย ผู้มีอายุมากในหมู่บ้านจะรับเป็นแก่บ้าน แก่วัด แก่ฝายโดยปริยาย ต่อมาจึงมีการเลือกตั้งเป็นแก่บ้านและแก่ฝาย แต่แก่วัดเป็นและเปลี่ยนแปลงไปตามความเหมาะสม

ในทศวรรษหลังๆนี้อุดมการณ์และโลกทัศน์แบบทุนนิยมพยายามขยายตัวเข้าไปทั่วทุกหัวระแหงเพื่อแทรกแซงและครอบงำโลกทัศน์ของสังคมชาวนา แต่จุดยืนของทุนนิยมที่เข้ามาในเมืองไทยเป็นจุดยืนที่เอารัดเอาเปรียบและทำลายชุมชน ชุมชนหมู่บ้านจึงก้าวไปสู่ทุนนิยมสมัยใหม่อย่างเชื่องช้าไม่เต็มใจ และไม่มีพลัง นอกจากนี้ หมู่บ้านจำนวนมากแข็งขืนไม่เปลี่ยนแปลงดูคล้ายกับเป็นอนุรักษ์นิยม แต่สิ่งที่คิดว่าเป็นอนุรักษ์นิยมนี้กลับกลายมาเป็นข้อดีเพราะสุดท้ายปรากฏว่าทุนนิยมเองได้เข้าไปทำการค้ากำไรและเอาเปรียบหมู่บ้านหาได้มีบทบาทในการพัฒนาทุนและการผลิตให้แก่หมู่บ้านแต่อย่างใดไม่

ระบบเครือญาติเป็นระบบสังคมที่เด่นมากของหมู่บ้าน ในแต่ละหมู่บ้านมักมีเครือญาติร่วมผีเดียวกัน จนอาจนับจำนวนได้ว่ามีกี่เก้าผีในหมู่บ้านความเป็นญาติมิตรช่วยเหลือเกื้อกูลให้ความแตกต่างระหว่างบุคคลและครัวเรือนขยายตัวออกไปอย่างช้าๆ หมู่บ้านนอกจากมีคำว่าญาติแล้ว ยังมีคำว่า สังคญาติ เพื่อแสดงเครือข่ายการนับญาติทุกชั่วโคตร ระบบครอบครัวเช่นนี้ แสดงถึงความศรัทธาและความเชื่อในความผูกพันระหว่างสายเลือด ทำให้แรงยึดเหนี่ยวในหมู่บ้านยิ่งมั่นคงมากขึ้น เป็นเครื่องมืออันสำคัญในการช่วยให้ครัวเรือนต่างฐานะอยู่ร่วมกันอย่างสันติ ระบบดังกล่าวได้สร้างกลไกสังคมเพื่อเรียกร้องกดดันให้คนที่มั่งมีกว่าต้องเสียสละหรือกระจายทรัพย์สินของตนออกไปให้ผู้อื่น ซึ่งเป็นมาตรการที่ใช้บังคับสมาชิกในชุมชนให้เสียสละ

 

วิวัฒนาการทางสังคมไทย
สมัยทวารวดี
สมัยศรีวิชัย
สมัยลพบุรี
สมัยหริภุญไชย
สมัยล้านนา
สมัยสุโขทัย
สมัยกรุงศรีอยุธยา
สมัยกรุงรัตนโกสินทร์
สังคมไทยสมัยใหม่
การเปลี่ยนแปลงทางสังคม
สังคมไทยในยุคโลกาภิวัตน์
สังคมไทยในภาคเหนือ
สังคมไทยในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
สังคมไทยในภาคกลาง
สังคมไทยในภาคใต้
สังคมเมือง
การเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรมของสังคมเมืองและสังคมชนบท
การเปลี่ยนแปลงและพัฒนาสังคมชนบทในภาคเหนือ
การเปลี่ยนแปลงและพัฒนาสังคมชนบทในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
การเปลี่ยนแปลงและพัฒนาสังคมชนบทในภาคใต้
การเปลี่ยนแปลงและพัฒนาสังคมชนบทในภาคกลาง
ปัญหาสังคมและแนวทางแก้ไข
ลักษณะของปัญหาสังคม
สาเหตุของการเกิดปัญหาสังคม
แนวทางในการศึกษาปัญหาสังคม
ปัญหายาเสพติด
ปัญหาคอร์รัปชั่น
ปัญหาความยากจน
ปัญหาการแพร่กระจายของโรคเอดส์
ด้านการศึกษาและสังคม
ปัญหาเด็กและเยาวชน
 

แชร์ให้เพื่อนสิ แชร์ให้เพื่อนได้ แชร์ให้เพื่อนเลย

» "บ้าน" มรดกทางวัฒนธรรม
"บ้าน" คือการบอกเล่าความเป็นมา คือการบอกล่าวถึงพัฒนาการในการดำรงชีพของมนุษย์ "บ้าน" ที่อยู่อาศัยหนึ่งในปัจจัยสี่ ซึ่งมีความจำเป็นสำหรับมนุษย์ และบ่งบอกถึงความั่นคง

» ภูมิปัญญากีฬาไทย
กีฬาไทยที่บรรพชนไทยค้นคิด และถ่ายทอดมาสู่ลูกหลาน บางชนิดกลายเป็นตำนานและความทรงจำ และบางชนิดยังคงมีการเล่นกันอยู่

» สะพานสู่ฟ้าใหม่
สะพานข้ามน้ำเป็นสัญลักษณ์การข้ามอุปสรรคขวางกั้นไปสู่จุดหมาย และการเชื่อมโยงสิ่งตรงข้ามมา เพื่อสร้างเอกภาพอันกลมกลืนมั่นคง

» ทิวธงมงคลชัย
สิ่งสะท้อนความคิด และสืบทอดคติความเชื่อ ขนบธรรมเนียมประเพณี ของชนรุ่นแล้วรุ่นเล่า จากยุคสมัยหนึ่งสู่อีกยุคสมัยหนึ่ง ดุจตัวแทนที่น้อมนำสู่มงคลแห่งชีวิต

» พระราชลัญจกรประจำรัชกาล
ตราประจำพระมหากษัตริย์ แต่ละรัชกาล ซึ่งจะทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเมื่อเริ่มต้นรัชกาล เพื่อประทับกำกับพระปรมาภิไธย ในเอกสารสำคัญต่างๆของชาติ ที่เกี่ยวกับราชการแผ่นดิน

» สามล้อไทย
วิถีหนึ่งของสายทาง ซึ่งแม้เวลาจะหมุนเวียนเปลี่ยนไป หากสายทางของสามล้อยังคงผูกพัน เป็นส่วนหนึ่งของสังคมไทย

» กีฬาสัตว์
ด้วยนิสัยช่างสังเกตของคนไทย จึงเป็นที่มาของกีฬาซึ่งใช้สัตว์เป็นผู้แข่งขัน จนกลายเป็นกิจกรรมบันเทิงพื้นบ้าน ยามว่างนับแต่อดีต

» ตาลปัตร พัดรอง
พัดที่ทำจากใบตาลมีหลายรูปแบบ สำหรับใช้โบกให้ความเย็น และใช้เป็นการบ่งบอกถึงฐานะ บรรดาศักดิ์ของผู้ใช้

สติ๊กเกอร์ไลน์
-สนับสนุนผลงาน
รายได้สมทบทุนยังชีพหลังเกษียณ-