สังคมศาสตร์ รัฐศาสตร์ การเมือง เศรษฐศาสตร์ >>

การเปลี่ยนแปลงและพัฒนาสังคมชนบทในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีพื้นที่กว้างใหญ่ มีประชากรมากกว่าทุกภาคและมีหลากหลายเผ่าพันธุ์ สิ่งเหล่านี้จึงเป็นตัวแปรสำคัญทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในระดับที่แตกต่างกัน อย่างไรก็ดีการเปลี่ยนแปลงทางสังคมในภาคอีสาน อาจแบ่งออกได้เป็น 3 ช่วง ในช่วงแรกคือการตั้งชุมชนเป็นบ้านเรือนซึ่งจะเริ่มในช่วงในช่วงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นต้นมา ที่กลุ่มชนเผ่าพันธุ์ต่าง ๆ พยายามตั้งบ้านเมืองขึ้นจนถึง พ.ศ. 2443 ซึ่งเป็นเวลาที่เปิดทางรถไฟจากกรุงเทพฯ – โคราช ซึ่งเป็นที่มีคนจีนเข้ามาตั้งกิจการค้าขายขึ้นตามเมืองใหญ่ ๆ เช่น โคราช อุบลราชธานี ขอนแก่น พ่อค้าชาวจีนเหล่านี้ได้โยกย้ายเข้าสู่เมืองอื่น ๆ ในเวลาต่อมาการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว เป็นการเกิดกลุ่มคนในแต่ละแห่ง 3 กลุ่ม คือกลุ่มชนชั้นปกครอง ในรูปแบบอาญาสี่ คือ อุปชาดราชวงศ์ ราชบุตร โดยมีเจ้าเมืองเป็นผู้นำสูงสุดแต่ระบบนี้ได้สลายลงเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงเข้าสู่ระบบเทศาภิบาลเจ้าเมืองและผู้นำชั้นรองลงมาถูกแทนอำนาจด้วย ข้าราชการที่ส่งมาจากส่วนกลาง หรือการคัดคน โดยการสอบคุณวุฒิในท้องถิ่น กลุ่มพ่อค้าชาวจีนเริ่มมีบทบาทในชุมชนมากขึ้น และอีกกลุ่มหนึ่งคือกลุ่มชาวนาถึงสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นต้นมา เข้าสู่ยุคการมีแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติซึ่งจะมีผลกระทบต่อสังคมชนบทประมาณ พ.ศ. 2505 เป็นต้นมา การเปลี่ยนแปลงในสังคมช่วงที่ 2 ในด้านการสร้างถนนหนทางเชื่อมระหว่างจังหวัดขึ้นมากขึ้นทำให้การขนส่งสินค้า เช่น ข้าว ปอ มันสำปะหลัง คล่องตัวมากขึ้นยิ่งกว่านี้ความต้องการผลิตทางการเกษตรปริมาณมาก ได้เปลี่ยนวิธีการผลิตจากการผลิตเพื่อบริโภคเป็นการผลิตเพื่อส่งขายนายทุนมีมากขึ้น ผลกระทบที่สำคัญ คือ พื้นที่ป่าไม้ถูกทำลายจำนวนมาก ความเจริญในด้านไฟฟ้าและเทคโนโลยีเริ่มเปลี่ยนวิถีชีวิตชาวอีสาน ให้รู้จักโรงสีข้าวแทนการตำข้าวบริโภคความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวมีผลให้เกิดชนชั้นเศรษฐกิจใหม่ คือพ่อค้านายทุนซึ่งส่วนมากเป็นคนจีน ตามหัวเมืองและข้าราชการที่ผูกขาดผลประโยชน์การเร่งทวีระบบการเงิน เป็นสหกรณ์ ธ.ก.ส. เข้ามาในหมู่บ้าน ยังผลให้วิถีชีวิตของชุมชนอีสานปรับตัวตามกระแสเศรษฐกิจทุนนิยมมากขึ้น

อย่างไรก็ดีในด้านการปรับตัวชาวอีสานสามารถปรับตัวเข้ากับรากฐานวัฒนธรรมดั้งเดิม คือการปฏิบัติตนตามเทศกาลงานให้ลดลงให้เหมาะสมกับวิถีการผลิต หรือปรับตัวด้วยการออกไปขายแรงงานในกรุงเทพฯ หรือในต่างประเทศ ซึ่งเป็นทางออกที่เป็นเอกลักษณ์ของชาวชนบทอีสาน

» วิวัฒนาการทางสังคมไทย

» สมัยทวารวดี

» สมัยกรุงรัตนโกสินทร์

» สังคมไทยสมัยใหม่

» การเปลี่ยนแปลงทางสังคม

» สังคมไทยในยุคโลกาภิวัตน์